در این ستون به پرسش های شما درباره حکم مسائل مختلف از نظر شرعی پاسخ خواهیم داد. شما مخاطبان گرامی می توانید پرسش های خود را به شماره پیامک 30007289 با ما در میان بگذارید.
فروش میوه یا محصولی به اسم اینکه در پرورش آن از کودهای شیمیایی استفاده نشده، درحالیکه از چنین کودهایی استفاده شده است، چه حکمی دارد؟ امکان دارد درصورتیکه مشتری بداند در رشد این محصولات از کودهای شیمیایی استفاده شده است، اقدام به خرید آنها نکند.
پاسخ اجمالی
توصیف غیرواقعی برای کالا در معامله، فریبکاری و گناه است و جایز نیست، با این حال اصل معامله صحیح است، ولی باتوجهبه اقدام فروشنده بر تدلیس کالا، مشتری این حق را دارد که معامله را فسخ کند.
اما اینکه دروغ چیست و چه اقسامی میتواند در حیطه کسبوکار داشته باشد، میتوان چند مصداق برای آن آورد؛ افراد بسیاری در کسبوکار خود دروغ میگویند؛ چون فکر میکنند اینگونه سود بیشتری میبرند و با این گمان بهاشتباه، خود را به گناه، آلوده و مال حلال خویش را تبدیل به حرام میکنند. دروغگویان در کسبوکار چند قسم هستند:
اول:عدهای کمفروشی میکنند؛ این افراد یا اندازههای خود را کمتر قرار میدهند یا از مقداری که خریدار خواسته است، کم میکنند، ولی بها را به همان اندازهای که خریدار خواسته است، میگیرند .
در قرآن کریم آمده است: «ویل للمطففین؛ وای بر کمفروشان!» آنگاه خود معنای واژه مطفف را روشن میکند: «او کسی است که جنسی را که برای فروختن میکشد، کم میگذارد، ولی هنگامی که میخرد، بیکموکاست تحویل میگیرد» .قرآن، این دسته را از روزی بزرگ میترساند؛ روزی که همه مردم در برابر پروردگار میایستند و باید حساب هرچه کرده و هرچه برده و هرچه خوردهاند، پس بدهند .
دوم:عدهای تقلب میکنند و جنس آمیخته و مخلوط را به نام خالص به مشتری میدهند. در شیر، آب میکنند و آن را به نام شیر خالص جامیزنند. پارچه پشم و نخ را به نام پشماندرپشم میفروشند. چایی بد را در چایی خوب داخل میکنند و به نام چایی خوب به مشتری میدهند. طلای14عیار را به نام طلای18 قالب میکنند. درمیان کیسه برنج اعلا، برنج حد وسط میگذارند و در روغن چه میکنند. فطرت انسان از اینگونه کارها بیزار است. اینگونه دروغها در زبان اسلام، «غش» نامیده شده است. رسول خدا(ص) میفرمایند: «هر شخصی در خرید یا فروش با مسلمانی غش کند، از ما نیست و روز قیامت با یهود محشور خواهد شد؛ زیرا یهودیها، پرغشترین خلق با مسلمانان هستند». این نوع دروغ در کسبوکار، آن است که جنس بدی را در ظاهری فریبنده بیارایند و تحویل خریدارش بدهند. خانهای است که از پایبند ویران است. رنگآمیزیاش میکنند و سروصورتی بدان میدهند تا خریدار گول بخورد و آن را بهجای خانهای استوار و محکم بخرد .
سوم:دستهای در قیمت خرید جنس دروغ میگویند. اگر قیمت کمتر از مبلغ گذاشتهشده باشد، اینگونه میگویند که ما این جنس را گران خریدهایم، پس گران هم میفروشیم، درحالیکه درواقع اینطور نیست. اینگونه معاملهها، قطع نظر از دروغ، شاید خالی از اشکال هم نباشد. در گذشته بعضی گاراژیها بسیار دروغ میگفتند و معتقد بودند این کسب جز با دروغ گفتن، پیشرفتی ندارد، ولی هنگامی که گاراژیهای راستگو پیدا شدند و توانستند با راستگویی پیشرفت کنند، بطلان نظریه آن دسته ثابت شد .
آیتا...العظمی خامنهای
بیع صحیح است، اما اگر مشتری بهشرط عدم وجود کود شیمیایی خریده باشد یا مغبون شده باشد، یا وجود کود شیمیایی عیب محسوب شود، میتواند بیع را فسخ کند. درهرحال، فروشنده بهدلیل دروغ، مرتکب حرام شده است.
آیتا...العظمی سیستانی
فریب در معامله جایز نیست.
آیتا...العظمی شبیریزنجانی
جایز نیست.
آیتا...العظمی صافیگلپایگانی
دروغ در معامله حرام است و اگر برخلاف شرط فروخته شود، مشتری در صورت علم میتواند معامله را فسخ کند.
آیتا...العظمی مکارمشیرازی
این کار تدلیس نامیده میشود و حرام است و هرگاه مشتری متوجه شود، حق فسخ دارد.
آیتا... هادویتهرانی
این کار جایز نیست و ازآنجاکه خریدار مغبون شده است، اختیار غبن دارد؛ یعنی میتواند معامله را فسخ کند یا رضایت دهد.