مرتضی اخوان - پنجم شهریور سال1309 غلامرضا تختی، نابغه تکرارنشدنی کشتی ایران که بیش از شهرت روی دایره طلایی در میدان پهلوانی دلبری میکرد، به دنیا آمد تا سالها بعد این روز را به نام روز ملی کشتی ایران نامگذاری کنند. به همین بهانه به سراغ ستارههای گوششکسته خراسانی رفتیم که در طول حیات کشتی این خطه توانستند روی دایره طلایی خوش بدرخشند؛ آزادکارانی که نامشان برای همیشه در تاریخ کشتی ایران و جهان باقی ماند. شاید جمعکردن یک تیم در 10وزن از خراسانیهای پرشمار جهان کشتی کار دشواری باشد، اما در این گزارش مروری داریم بر تیم رؤیایی آزادکاران کشتی خراسان که نامشان تا ابد در کشتی ایران باقی خواهد ماند. البته یک نکته مهم وجود دارد؛ اینکه بهدلیل تغییرات مداوم وزنها در طول سالها در کشتی آزاد، نام برخی کشتیگیران را که در دوران حرفهایشان در وزنی متفاوت به روی تشک رفتهاند، با اختلافی اندک در دسته وزنهای جدید قرار دادهایم.
57 کیلوگرم| آزادکار بدشانس و بدبدن خراسانی
کشتی خراسان در تاریخ حیاتش یک آزادکار ششدانگ و تکرارنشدنی در وزن 57کیلوگرم داشته است؛ مردی که به گفته هادی عامل، گزارشگر کشتی، «چغر و بدبدن» بود و همین ویژگیاش او را به حریفی گلوگیر برای رقیبان در این وزن بدل کرده بود. ناصر زینلنیا در اواخر دهه60 و اوایل دهه70 در وزن 48کیلوگرم توانست مدال طلا و برنز آسیا را به دست آورد و حتی در المپیک هم روی تشک برود. زینلنیا با وجود پیروزی بر همه بزرگان کشتی جهان، با بدشانسی نتوانست مدال جهانی بگیرد.
61 کیلوگرم| اولین مدال تاریخ استان
نام استاد حمید توکل بر سردر خانه کشتی خراسانرضوی هنوز هم خودنمایی میکند؛ مردی که در سال1339 و در جریان رقابتهای جهانی یوکوهاما توانست نخستین مدال خوشرنگ کشتی آزاد را برای دیار خراسان به ارمغان بیاورد. توکل در آن مسابقات برنز گرفت؛ آزادکار وزن 62کیلوگرم که در فهرست تیم منتخب شهرآراورزشی در وزن 61کیلوگرم نامش آورده شده است. نکته جالب اینکه توکل در همان زمان با فارغالتحصیلی از دانشگاه تهران در رشته ادبیات فرانسه، ورزشکاری تحصیلکرده به شمار میرفت.
65 کیلوگرم| پدر نابغه
شاید خیلیها محمد خادم را با نمایش نبوغآمیز فرزندانش روی دایره طلایی بشناسند، اما حقیقت آن است که مرحوم خادم خودش نیز روی تشک درخشان بود. خادم در دوران کشتیگیری در وزن 63کیلوگرم به روی تشک میرفت و مدال نقره رقابتهای جهانی تولیدو را در سال1963 به دست آورد. خادم از همان زمان مربی اختصاصی رسول و امیر بود که بعدها پا را فراتر گذاشتند و توانستند به شکل حیرتانگیزی مدالهای جهانی و المپیک را درو کنند و نام خادمها را در تاریخ کشتی مشهد زنده نگه دارند.
70 کیلوگرم| درخشش از ایران تا هند
امیر توکلیان، آزادکار مشهدی وزن 69کیلوگرم خراسان در دهه80، عناوین زیادی را برای کشتی استان به ارمغان آورد و توانست ادامهدهنده راه برادران خادم باشد. او که در فهرست منتخب وزن 70کیلوگرم ما قرار دارد، سه طلا و یک برنز آسیا و یک نقره جهانی را در کارنامه دارد. او در جریان مسابقات قهرمانی جهان به میزبانی شهر صوفیه بلغارستان به مدال نقره رسید تا بهترین عملکردش را ثبت کند.
74 کیلوگرم| شجاع و بیباک
پسر بزرگ محمد خادم، کشتیگیر ششدانگ این وزن بود؛ مردی که به شجاعت و بیباکی در کشتی مشهور بود و این بزرگترین ویژگی کشتی او بود. امیررضا خادم سه طلا و یک نقره آسیایی و یک طلا و برنز جهانی در کارنامه دوران حرفهایاش دارد. او در المپیک دو بار برنز به دست آورد تا بارسلونا و آتلانتا به شهرهای رؤیایی ورزشی او بدل شود. امیررضا، پسر بزرگتر محمد خادم، بعدها وارد دنیای سیاست شد و حتی در دوره هفتم مجلس شورای اسلامی هم نماینده مجلس شد.
79 کیلوگرم| آخرین بازمانده نسل طلایی
مجید خدایی جزو آخرین بازماندههای نسل طلایی کشتی خراسان است. او در دهه80 بیش از آنکه در عرصه آسیایی موفق باشد، برخلاف بسیاری از آزادکاران ایرانی در رقابتهای جهانی خوش درخشید. خدایی یک برنز آسیایی دارد، اما در مقابل دو برنز رقابتهای جهان را به دست آورده است. آزادکار 84کیلوگرم خراسانی که به سبب تغییر وزنها در این وزن قرار دارد، بعدتر مربی شد و هماکنون هم در عرصه مربیگری فعالیت میکند.
86 کیلوگرم| پهلوانی پیش از قهرمانی
وزن 87کیلوگرم برای او قرق بود. آزاد و فرنگی هم فرقی نداشت. مسابقهای در سطح ایران نبود که احمد وفادار در آن شرکت کند و مدال طلا را به گردن نیندازد. او از سال 1329 تا 1344 بیرقیب بود. وفادار در عرصه بینالمللی درخشش چندانی نداشت، اما به سبب روحیه پهلوانیاش به «پهلوان وفادار» شهره شد و نامش در تاریخ کشتی خراسان جاودان گشت.
92 کیلوگرم| بهترین کشتیگیر تاریخ
اگر رسول خادم را بهترین کشتیگیر تاریخ خراسان بدانیم، بیراه نیست؛ آزادکاری که با درخشش خود برترین آزادکار قرن را عوض کرد و نامش را روی نام «خادراتسف» آورد، در دوران حرفهای شش طلا و یک نقره آسیایی، دو طلا و یک نقره جهانی و یک طلا و یک برنز المپیک را در کارنامه دارد. خادم با بزکشها و مچپاگیریهایش روی دایره طلایی شهره بود.
98 کیلوگرم| آزادکاری که به حقش نرسید
اسماعیل نجاتیان از نسل جدید کشتی است و هیچوقت در دوران ورزشی به حقش نرسید. او که در وزن 97کیلوگرم کشتی میگرفت، چندبار تا آستانه پوشیدن دوبنده تیمملی بزرگسالان پیش رفت، اما هر بار پشت در بسته محمدیان و گلیج باقی ماند، درحالیکه هردو این آزادکاران در رقابتهای جام تختی به او باختند.
125 کیلوگرم| پهلوانی در کاروانسرای شاهعباسی
پهلوان یعقوبعلی شورورزی از سال1332 به مدت شانزده سال در وزن آخر کشتی آزاد همه حریفان را در ایران مقهور خود کرده بود؛ مردی که در اقدامی جالب پس از دوران حرفهای، مدالها، الواح و جامهای اخلاقش را به سبب ارادت به مردم دیار زادگاهش نیشابور، به کاروانسرای شاهعباسی اهدا کرد. او در المپیک رم هم مقام ششم را به دست آورد.
کشتی خراسان، چشمانتظار نسل جدید
حالا این نسل رؤیایی دیگر روی دایره طلایی کشتی خراسان نمیدرخشند و جوانان جویاینامی بهدنبال رسیدن به جایگاه آنها هستند. بهعنوان مثال در 57کیلوگرم احمد جوان سودای ناصرزینلنیاشدن دارد و در 79کیلوگرم مجید باقری میخواهد به جایگاه مجید خدایی برسد. در 125کیلوگرم هم مصطفی طغانی رؤیای پهلوانی دارد. باید دید کشتی خراسان در سالهای آینده ستاره جدیدی را روی دایره طلایی خواهد دید یا خیر.