الهام مهدیزاده
روزنامهنگار
«یک بسته کامل از آلودگی ها. از هرنوع آلودگی که فکرش را بکنید یا به ذهنتان برسد. زباله سوزی، روزی سی کامیون نخاله ساختمانی، فاضلاب قالی شویی و تردد نیسان حمل ضایعات از کنار دانش آموزان... اصلا این ها را که گفتم بگذارید یک گوشه از ذهنتان، اینجا حتی هوا هم برای نفس کشیدن نیست. به خدا. بگذارید کمی جلوتر برویم خودتان دستتان می آید از چه چیزی می گویم. خواهرم، یک کلام به شما بگویم اینجا هوا یک بسته کامل از آلودگی هاست. از گازهای سمی سرطان زا تا گردوغبار نخاله... بازهم بگویم یا برای لحظه اول دیدار کافی است!؟» این گفته های رئیس شورای روستای همت آباد است که یک نیم روز همراه با او سری به روستای همت آباد و راسته ای از انبارهای ضایعاتی زدیم. جایی نه خیلی دور نه خیلی نزدیک، همین حوالی شهر. جایی که آسمانش با ما یکی است، اما هوایش حکایت یک بام و دو هواست. جایی که دود زباله سوزی همراه همیشگی هواست و از ابتدای رسالت 129 و خیابان طالقانی، 400 انبار ضایعات کنار هم ردیف می شوند.
هر قدر عدد تابلوهای بولوار رسالت بیشتر می شود ظاهر و سیمای بولوار رسالت رنگ وروی متفاوت تری از سیمای عادی شهری به خود می گیرد. گوشه وکنار بولوار تعدادی قفس مرغ و خروس وجود دارد. تابلوهای گوسفند زنده کم کم جای خود را به نگهداری تعدادی گوسفند در حاشیه بولوار می دهد. در ادامه مسیر، پل کشفرود است. بوی فاضلاب جاری شده چندمترمانده به پل تمام شامه را پر می کند. با عبور از روی پل کشف رود بوی بد آبراهه باریک و گل آلود بیشتر از قبل می شود. در ادامه مسیر تابلو روستای همت آباد نصب شده است. روستایی که میان مشهد و منطقه منفصل شهری مهرگان قرارگرفته است. آدرس راسته ضایعاتی ها را سید مرتضی حسینی رئیس شورای روستای همت آباد این طور می دهد: به رسالت ۱۲۹ که رسیدید وارد شوید از همانجا انبارهای ضایعاتی شروع می شود.
چالش های روستایی در دل شهر
ساعت 12 ظهر و شلوغی خیابان بیش از حد تصور است. نیسان های آبی رنگ که ضایعاتشان چند متر بالاتر از باربند نیسان قد کشیده در حال تردد هستند. در این میان دانش آموزان نیز در حال رفتن یا بازگشتن از مدرسه هستند. برخی از افراد هم از پشت درهای بزرگ انبارهای ضایعاتی چشم به اوضاع بیرون دارند.
رئیس شورای روستای همت آباد ابتدای رسالت ۱۲۹ منتظر ماست. او قرار است در بازدیدی میدانی از مشکلات روستای در دل شهر بگوید. توضیح ابتدایی او با کم وکیف جایگاه روستای همت آباد است: همت آباد و چند روستای دیگر این محدوده به روستاهای جاده سیمان معروف هستند. با شکل گیری مهرگان، ما و چند روستای این محدوده در دل شهر قرار گرفته ایم.
حق ما از هوا، بوی زباله است
یکی از انبارهایی که حسینی نشان می دهد انباری است که دور تا دور آن را دیوارهای بلند گرفته اند. بوی زباله از همان دیوارهای بلند به بیرون راه کشیده و تمام فضا را بوی مشمئزکننده ای فراگرفته است. برای گذر از این محدوده چاره ای جز گرفتن دستمال جلو بینی نیست. حسینی می گوید: این یک انبار از 400 انبار اینجاست. هنوز بوی زباله زیاد نیست. اگر شب بیایید متوجه می شود که چقدر بوی زباله سوخته می آید.
حسینی در ادامه می گوید: مثل این انبار با این وسعت و بزرگی در این محدوده بسیار داریم. داخل این انبارها افرادی در حال جدا کردن ضایعات هستند. معمولا دور تا دور انبارها را چنان بسته اند که به هیچ وجه امکان دید ندارد. اینجا مشکل فقط جداکردن ضایعات و این انبارها نیست، چندین و چند مشکل دیگر به واسطه حضور همین انبارهای ضایعاتی برای همه ما ساکنان این روستا ایجاد شده است. الان شما از بوی زباله ها و ضایعات آن طرف دیوارها حالتان دگرگون شد. بوی فاضلاب و زباله و لاستیک سوزی چندین برابر بیشتر و بدتر است. حلق را می سوزاند.
همان طور که از میان انبار می گذریم توضیح می دهد: از صبح تمام آن چیزی را که برای تبدیل به درد بخور باشد جدا می کنند. از دم دمای غروب زباله های مانده که هیچ ارزشی ندارد را تا خود صبح می سوزانند. این درحالی است که باید این زباله ها را به کمپوست تحویل دهند. برای تحویل به کمپوست باید ماهی 2میلیون تومان بدهند، اما حاضرند دود به حلق و ریه بچه و جوان مردم برود اما 2میلیون تومان یا بیشتر ندهند.
حسینی در ادامه به یکی از انبارها اشاره می کند: این انبار هر شب چندتن ضایعات را آتش می زند که بوی سمی خطرناکی دارد. برای این شرایط هرکجا و پیش هرکسی که فکرش را بکنید رفتیم. الان بیشتر از یک سال ونیم است که شبانه روزی پیگیر انبارهای ضایعات هستیم، اما نمی دانیم قرار است تا چه زمانی شرایط به همین روال باشد. این واقعا حق ما و مردم این روستا نیست که از همان حق عادی و مسلم یک انسان که نفس کشیدن است محروم باشیم. هنگامی که صبح بلند می شویم روی صورت هرکدام از ما یک لایه دوده چرب و سیاه این زباله ها نشسته است که اگر دست بشیم رد انگشت ها روی صورت باقی می ماند.
کال نخاله
انتهای مسیر بولوار طالقانی به یکی از سرشاخه های فرعی رودخانه کشف رود می رسید. آن طور که رئیس شورای روستای همت آباد بیان می کند بعد از این کال و با فاصله چند کیلومتری، روستای گَوَندوک قرار دارد. هنوز به کال نرسیده ایم که همان هوای آلوده با بوی مشمئزکننده زباله تمام ریه را درگیر می کند. با رسیدن روی پل این کال، به بوی زباله، خود زباله های رهاشده در گوشه و کنار کال نیز اضافه می شود تا حال و هوایت این بار جدا از بوی زباله با دیدن کوهی از زباله بیشتر از قبل دگرگون شود. داخل کال و از میان زباله های رها شده یک جوی باریک سبز رنگی جاری است.
حسینی می گوید: این شرایط زندگی ما در این روستاست. اینجا شده زباله دان شهر. از هرکجای شهر، هرچیزی را که دور باید ریخته شود اینجا می آورند. مشکل ما یکی دوتا نیست. هر روز چندین و چند باکس نخاله ساختمانی در این محدوده رها می شود. قبلا در این نزدیکی معدن شن و ماسه بود. ماسه و شن را که برداشتند گودال هایی درست شد. همین گودال ها حالا فضایی برای رها کردن نخاله ساختمانی شده است.
روزی 30 کامیون نخاله خالی می کنند
در ادامه و با پیشنهاد رئیس شورای روستای همت آباد سراغ محلی که باکس های نخاله های شهری خالی می شود می رویم. زمین وسیعی که در گوشه و کنارش نخاله ساختمانی رها شده است. چندین باکس نخاله خالی نیز همانجا قرار دارد. حسینی در ادامه به کامیون هایی که نخاله و انواع زباله دارند نیز اشاره می کند: چند کوچه پایین تر می توانم جایی را به شما نشان دهم که کامیون ها هر روز نخاله خالی می کند.
رئیس شورای روستای همت آباد، محلی که نخاله ها را خالی می کنند نشان می دهد. چهار کامیون در حال تخلیه نخاله هستند. گردوغباری از تخلیه نخاله به هوا بلند شده است. حسینی می گوید: هر روز حدودا سی کامیون کار تخلیه نخاله را انجام می دهند.
بی پلاک ها و رها بودن از مالیات
در مسیر، حسینی به چند انبار ضایعاتی نیز اشاره دارد. در برخی از انبارها نیمه باز است. روی چند انبار نیز با رنگ، عددهایی نوشته شده است که در نگاهنخست تصور می شود این اعداد پلاک انبارهاست، اما حسینی این موضوع را رد می کند. او می گوید: این انبارها هیچ کدام پلاک گذاری نشده اند. از همین انبارها چه درآمدهای کلانی به دست می آورند درحالی که سامان دهی نشده اند و هیچ هزینهای در قبال این آلودگی هایی که تولید می کنند نمی دهند. حتی مالیات که از حقوق یک کارگر ساده نیز کم می شود این افراد با این درآمد بالا نمی دهند. اغلب نیروها نیز بیمه نیستند.
در ادامه مسیر، او به فعالیت قالی شویی ها اشاره دارد. قالی شویی هایی که به گفته او در عمل مجوز رسمی دارند، اما چاه های آن ها برای فعالیت غیرمجاز است. رئیس شورای روستای همت آباد می گوید: تا جایی که اطلاع دارم حدود هفت کارخانه قالی شویی در این محدوده فعال هستند و چاه های غیرمجاز دارند.
مردم 6 روستا درگیر آلودگی 400 انبار ضایعاتی
او در ادامه خواستار تعیین تکلیف این انبارهای ضایعاتی است. حسینی می گوید: هر کدام از انبارها در روز ده ها میلیون تومان درآمد کسب می کنند، اما تاوان درآمد آن ها و بازیافتشان را ساکنان روستای همت آباد و روستاهای اطراف باید بدهند. در این محدود شش روستای دهرود، همت آباد، گرجی سفلی، اسلام آباد، علی آباد، گَوَندوک، قرار دارند که جمعیتی هرکدام از این روستاها قابل توجه است. در حال حاضر در روستای همت آباد 5 هزار نفر سکونت دارند و همه این معضلات انبارها گریبانگیر آن ها شده است.
او به پیگیری ها و درخواست ها برای سامان دهی این انبارها اشاره دارد. به گفته او تاکنون نمایندگان مجلس شورای اسلامی، مسئولان شهری و استانی از این محدوده بازدید داشته اند، اما این بازدید نتیجه ای برای روستاییان این محدوده نداشتهاست و همچنان دود زباله به چشم آن ها می رود.
حسینی می گوید که اگر سامان دهی این انبارها به آن ها واگذار شود می توانند جدا از سامان دهی و موظف کردن انبار به رعایت اصول بهداشتی، شرایط را برای اشتغال روستاییان این محدوده نیز فراهم کنند.
ساماندهی انبارهای ضایعات لنگ کلنگ !
مهدیزاده| مدیرعامل سازمان سامان دهی مشاغل شهری و فراورده های کشاورزی شهرداری مشهد میگوید: آمارهایی که برای انبارهای ضایعاتی وجود دارد حدود پانصد انبار فعال است.
حسن کلیدری خبری برای سامان دهی این انبارها دارد. او میافزاید: برای خروج ضایعاتی ها، با مشارکت بخش خصوصی،چها ر زمین با مساحت شصت وپنج و نیم هکتار شناسایی و تغییر کاربری یافته است تا این اراضی پس از اخذ مجوز لازم در آینده ای نزدیک آماده کلنگ زنی شوند.
او توضیح می دهد: این انبارها خارج از محدوده هستند. بنابراین اطلاعاتی در این ارتباط وجود ندارد.
مدیرعامل سازمان سامان دهی مشاغل شهری و فراورده های کشاورزی شهرداری مشهد در ادامه به تعداد انبارهای فعال این محدوده اشاره دارد. به گفته او به نظر می رسد در روستای همت آباد و طالقانی تا اول کشمیری حدود پانصد مورد انبار فعال وجود داشته باشد.
چه خبر از قرارگاه سامان دهی ضایعاتی؟
وی در مورد قرارگاه سامان دهی انبارهای ضایعاتی که سال گذشته فرماندار مشهد تشکیل آن را اعلام کرد توضیح می دهد: شهرداری مشهد عضو این قرارگاه است. با تشکیل این قرارگاه تاکنون اقداماتی برای سامان دهی انبارهای ضایعاتی شهر صورت گرفته است.
وی جلوگیری از فعالیت واحدهای غیرمجاز در منازل، شناسایی و تغییر کاربری زمین به منظور ایجاد مجتمع سامان دهی انبارهای ضایعاتی در سه نقطه را از جمله اقدامات انجام شده این قرارگاه ذکر می کند.
کلیدری همچنین به اقدامات شهرداری برای سامان دهی انبارهای ضایعاتی اشاره دارد. او می گوید: تاکنون در زمینه جمع آوری انبارهای ضایعات غیرمجاز در سطح شهر به ویژه انبارهای ضایعاتی در منازل مسکونی اقداماتی از قبیل قطع انشعابات و پاک سازی صورت گرفته است.
5/65 هکتار زمین برای سامان دهی
مدیرعامل سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده های کشاورزی شهرداری مشهد در مورد خروج این انبارهای ضایعاتی از شهر نیز این طور پاسخ می دهد: با مشارکت بخش خصوصی، چهار زمین با مساحت شصت وپنج و نیم هکتار شناسایی و تغییر کاربری یافتند. این اراضی پس از اخذ مجوز لازم در آینده ای نزدیک آماده کلنگ زنی خواهند شد.
نکته پایانی نداشتن پلاک این انبارهاست. کلیدری پلاک گذاری و هر نوع اقدام دیگر نظیر تخلیه نخاله را در حوزه دهیاری روستای همت آباد می داند و می گوید: رسیدگی به مواردی از جمله سوزاندن زباله با محیط زیست و جمع آوری نخاله ها و ضایعات با دهیاری و بخشداری محل است.