رعنا جاوید
خبرنگار
گردآوری و نگهداری از اسناد تلاشی برای بهخاطرسپردن تاریخ و الگوگرفتن برای سیاستگذاریهای جدید است که در بسیاری از حوزههای شهر همچنان مغفول مانده است. در چنین شرایطی شهرداری مشهد چندسالی است که اقدام به جمعآوری اسناد متعدد و کارآمد برای استفاده عموم کرده است. روز گذشته نیز در مراسمی با حضور استاندار خراسان، شهردار مشهد، اعضای شورایاسلامیشهر، جمعی از مسئولان شهری و جامعه دانشگاهی، اولین مرکز اسناد شهرداریهای کشور افتتاح و کتاب «خدمات در شهرداریها» نیز رونمایی شد.
ضرورت دسترسی مردم، زائران و مجاوران به مرکز اسناد شهرداری
در این مراسم استاندار خراسانرضوی با تقدیر از اقدام ارزشمند شهرداری مشهد برای افتتاح مرکز اسناد گفت: مدیریتشهری بیش از 4میلیونو۶۰۰هزار سند را در این مرکز جمعآوری کرده است. انجام این کار مهم و بزرگ حتی ارزشمندتر از بسیاری پروژههای عمرانی سنگین در شهر است که ثواب بزرگی است.
غلامحسین مظفری اضافه کرد: فیلمها، عکسها و اسناد قدیمی میتوانند دستمایه بسیار خوبی برای پژوهشگران و علاقهمندان به مطالعه در حوزه شهرداری و مشهد باشند.
وی با اشاره به درخواست رئیس شورایاسلامیشهر مشهد برای ایجاد نمایشگاه دائمی اسناد برای شهروندان اظهار کرد: اکنون این امکان بسیار خوب و ارزشمند در اختیار پژوهشگران و دانشگاهیان قرار گرفته است. مردم، زائران و مجاوران نیز باید به این موزه و مرکز اسناد دسترسی داشته باشند. این اقدام هویتبخش است و فضای خوبی را فراهم میکند. هرکس سند یا مدرکی دارد نیز به این مرکز تحویل دهد تا امکان استفاده برای دیگران فراهم شود.
وی اضافه کرد: همه ما باید تلاش کنیم بخشی از موضوعاتی را که فکر میکنیم مهم است، ثبت و نگهداری کنیم. فرقی نمیکند چه مسئولیتی داریم، باید چندسطری بنویسیم و صدایی را ضبط کنیم که جزئی از تاریخ شود.
دستور استاندار برای دستگاههای دولتی
استاندار خراسان یادآور شد: دستگاههای دولتی ما مکلف و موظف هستند اسناد خود را تحویل مرکز اسناد شهرداری دهند. این اسناد داراییهای دولت به معنای عام و متعلق به مردم است که حفظ و صیانت آن وظیفه مرکز اسناد است.
مظفری با یادآوری روز ۱۹اردیبهشت و پاسداشت اسناد ملی و مکتوب گفت: این روز فرصتی ارزشمند است که هویت ارزشمند و فرهنگ یک ملت را در سینه خود به امانت دارد. خراسانرضوی، این دیار تمدنساز و خاستگاه بزرگترین مفاخر علمی، ادبی و معنوی ایرانزمین در سایهسار بارگاه منور رضوی، حوزهای زنده و گنجینهای بیبدیل از اسناد تاریخی است.
وی افزود: میراث این سرزمین حافظه تاریخی، روح جمعی و چراغ فروزان راه آیندگان ماست. وظیفه امروز ما نیز پاسداری درست از این امانت باارزش است.
ثبت بیش از 4میلیون سند در مرکز اسناد شهرداری
شهردار مشهد نیز درباره اسناد موجود در مرکز اسناد شهرداری گفت: مقدمات ایجاد این مرکز از سال1395 فراهم شد، اما اقدامات انجامشده، آرام و منفعل بود. از سال1398 نیز این وظیفه به روابطعمومی شهرداری واگذار شد و در 2سال اخیر تکلیف ویژهای برای روابطعمومی مشخص کردیم تا این مهم را به سرانجام برسانند. خوشبختانه این کار بهصورت تیمی بود و از سوی تیمی بسیارقوی و علاقهمند انجام شد.
محمدرضا قلندرشریف یادآور شد: مشهد شهری ویژه در همه جهان و نهتنها ایران است و فلسفه وجودی آن هم با دیگرشهرها فرق میکند. شهادت حضرترضا(ع) نقطه آغازین این شهر بوده و هویت مشهد براساس آن شکل گرفته است.
وی با اعلام اینکه اصل و اساس هویت مشهد امامرضایی است، افزود: اصل هویت مشهد مضجع منور رضوی و فرهنگ آن هم فرهنگ رضوی است و همه موارد دیگر حول این محور میچرخد، زیرا قبل از امامرضا(ع)، مشهدی وجود نداشت. شاید عمر مشهد طولانی نباشد، اما از بسیاری از شهرها با تاریخ کهنتر قویتر عمل کرده و دلیل آن هم پایه و اساس ولایی و امامت است.
وی تأکید کرد: مردم مشهد، بهویژه زنان، از ابتدا و در گام اول، حماسهآفرینی کردند و مگر میشود در هویت و اسناد زنان نوغان، ۲۶دی1356 و برگزاری اعتراض در موضوع کشف حجاب را نادیده گرفت؟! ۱۰دی مشهد گامی اساسی برای ۲۲بهمن1357 بود. مشهد همیشه جریانساز بوده و بهعنوان شهری با هویت دینی و مذهبی نقشآفرینی کرده است.
بهرهبرداری از نمایشگاه دائمی اسناد شهرداری، بهزودی
شهردار مشهد بیان کرد: در این مرکز، اسناد همه حوزهها جمعآوری شده است؛ ضمن اینکه پذیرای اسناد شهروندان برای تکمیل این بانک غنی برای امروز و آیندگان هستیم. بهزودی نیز ایجاد نمایشگاه دائمی اسناد در محل مرکز اسناد، عملیاتی میشود.
شهردار مشهد گفت: حفظ هویت هر شهر باید آگاهانه و هوشمندانه باشد و انتقال آگاهانه این هویت به آیندگان، هویت مردم شهر را حفظ خواهد کرد. در غیراین صورت هویت شهر دچار خدشه میشود و مردم علاقه خود به آن شهر را از دست میدهند، البته مشهد و هویت آن متفاوت است و مهمانان زیادی از شهرهای ایران و کشورهای دیگر دارد.
تاریخنگاری آگاهانه از هویت شهر مشهد
قلندرشریف همچنین با اشاره به حضور پرشور مردم در تجمعات شبانه و ضرورت ثبت دادهها و اسناد این حضور، افزود: ثبتاسناد، بهویژه از حضور مردم در اجتماعات شبانه، باید ادامه پیدا کند. پیوست اصلی در اجتماعات، علاوه بر فرهنگ ایثار و شهادت، پیوست اجتماعی و موضوعات مرتبط با اجتماعات مردمی است که باید صدها مورد پایاننامه از آن نوشته شود. در این مورد نیز تاریخنگاری آگاهانه از هویت شهر مشهد انجام خواهد شد.
وی همچنین با اشاره به کتاب «خدمات شهرداریها» گفت: این کتاب یک نیاز برای مشهد بود. تاکنون و با همت همکاران ما در شهرداری، چندکتاب فاخر تقدیم جامعه اندیشمند مشهدی و مدیران شهری شده است تا مردم بدانند چه کاری در شهرداری انجام میشود.
وی افزود: مهمترین کتاب از این مجموعه، جمعآوری بیانات امامشهید از ابتدا تا سال۱۴۰۲ درباره موضوعات شهرداری بود که به چاپ رسید تا 500خدمت 24ساعته و در کل ایام سال شهرداری را به مردم معرفی کند. ما از بلدیه به شهرداری رسیدیم و ناگزیر هستیم به سوی مدیریت واحد شهری حرکت کنیم که نیاز به آن در همه حوزهها احساس میشود.
مرکز اسناد و مدارک شهرداری مشهد باید به نمایشگاه دائمی تبدیل شود
رئیس شورایاسلامیشهر مشهد نیز پیش از سخنان استاندار خراسانرضوی اظهار کرد: از زمان تصویب قانون بلدیه در سال۱۲۸۶شمسی تا تصویب قانون شوراهایاسلامیشهر و تشکیل اولین دوره شورا، حدود ۱۲۰سال میگذرد و ما تاریخ پرفرازونشیبی را پست سر گذاشتهایم. آنچه در این ۱۲۰سال بر شهر و شهرداری و بلدیه گذشته، شامل مسائل متعددی است. باید از این مجموعه درس بگیریم و راه آینده را درست انتخاب کنیم. این سرگذشت نباید به همین نقطه ختم شود، بلکه باید بهصورت تاریخ دربیاید.
حسنموحدیان افزود: اسناد و مدارکی که در این سالها در اختیار ما قرار گرفته، اطلاعات گرانبهایی است که در تعالی اهداف سازمانی نقش بسیار مهمی دارد و مدیران باید بیشازپیش به موضوع تدوین اسناد اهمیت بدهند.
وی با اشاره به اینکه شهر مشهد و هویتشهری آن مفهوم چندبعدی دارد، یادآور شد: هویتشهری همان روح شهر و حس تعلقی است که ما داریم. ارزشهای گذشته ما باید موردتوجه قرار گیرد و نسبت به آن تعلقخاطر ایجاد شود.
وی افزود: ایجاد مرکز اسناد و مدارک، کار بسیارخوبی برای دانشگاهیان و فرهیختگان است، اما باید نمایشگاه دائمی هم دراینرابطه تشکیل شود. با وجود ۲هزارو۵۰۰ متر زیربنا در این مرکز، باید بهدنبال یک نمایشگاه دائمی هم باشیم که در این دوره مدیریتشهری ایجاد شود.
مرکز اسناد شهرداری در اختیار شهروندان و مدیران
مدیرکل روابطعمومی و امور بینالملل شهرداری مشهد نیز با اعلام اینکه از سال1398 گردآوری اسناد برای تشکیل این مرکز، بهطور رسمی آغاز شده است، گفت: اکنون میلیونها سند که هویت شهر مشهد هستند، جمعآوری و در سامانه بارگذاری شده و قابل بهرهبرداری است. تنوع کار و فعالیتها موجب شده بود اسناد باقیمانده در طول سالها خدشهدار شده و در حال نابودی باشد اما اسناد یادشده نوسازی شده و در برخی حوزهها نیز از تکنولوژی هوشمصنوعی استفاده شد.
محمد مشتاقیان افزود: تاکنون تعداد 2میلیونو۵۰۰هزار فریم عکس، ۵۰۰هزار جریده، ۱۵هزار حلقه فیلم و راش، 1600نسخه کتاب، 15هزار دقیقه تاریخ شفاهی و... بارگذاری شده است. یکی از اسناد درخورتوجه در این میان، اولین تصویر ثبتشده از مشهد است که مربوط به سال۱۲۸۶ است و این تصویر اکنون در مرکز اسناد نگهداری میشود.
وی اظهار کرد: اسناد هویتی شهر مشهد بهعنوان شهر میزبان زائران و شهروندان، برای همه بسیار مهم است و این اسناد مرجعی برای حوزههای دانشجویان، پژوهشگران و سیاستگذاران است تا در آینده مدیریتشهری اثرگذار باشد و تعلقخاطر ایجاد کند.
وی اضافه کرد: امکان مستندسازی نیز برای حوزههای علمی، دانشگاهی و دانشجویان فراهم شده است و امیدواریم با این اقدام از پراکندگی اسناد هویتی مشهد پرهیز شود.
تاریخ شهرداری مشهد، از مستندترین بخشهای تاریخ سازمانی کشور
نویسنده کتاب «از بلدیه تا شهرداری» نیز در این مراسم گفت: بلدیه یا شهرداری، مردمیترین نهادی است که بعد از مشروطه شکل گرفت و تجسم حضور و مشارکت مردم در سرنوشت خود بود. بههمیندلیل بستر و رخدادهایی که در تاریخ معاصر شکل گرفته است، امروزه به شکل اسنادی درآمده که تشکیلدهنده هویت و تاریخ این مردم است.
ابوالفضلحسنآبادی افزود: بسیاری از اسنادی که شهرداری مشهد گردآوری کرده است، محصول تلاش و کوشش مردم برای زندگی است و از سال۱۲۸۶ به بعد که تلاشی هدفمند برای تبدیل جامعه رعیتی به شهری شکل گرفت، شهر وارد مرحله جدیدی شد.
وی با اشاره به کتابهای دردستچاپ یادآور شد: طرح کتاب از بلدیه تا شهرداری، انتشار کتابی پنججلدی بود که از دوره قاجار تا تاریخ معاصر را شامل میشود و بهزودی از جلد سوم به بعد به مرحله چاپ خواهد رسید. دادههای تدوینشده نشان میدهد که تاریخ شهرداری مشهد یکی از مستندترین بخشهای تاریخسازمانی در کشور است.
وی افزود: آنچه امروز از تابآوری اجتماعی و مقاومت در مردم ایران میبینیم محصول چندهزار سال همنشینی تاریخی ایران با مشکلات و بحرانهاست، بهاینترتیب هر چقدر گذشته را مسندتر کنیم، شناخت شرایط کنونی آسانتر خواهد شد.
حسنآبادی با ابراز امیدواری درباره ادامه جمعآوری اسناد شهری تأکید کرد: امیدواریم با تأسیس این مرکز و حمایت از آن، شاهد پژوهشهای بهتری باشیم؛ زیرا مشهد با دارابودن 2ویژگی، یعنی نماد هویت ایرانی و هویت مذهبی، نقش زیادی در ایجاد تعلقخاطر و هویتشهری دارد.