کتاب «سرای امیرکبیر؛ از گذشته تا امروز» در مشهد رونمایی شد | روایاتی از موقوفات فرهنگی و اجتماعی حاج حسین ملک

به گزارش شهرآرانیوز، آیین رونمایی از کتاب «سرای امیرکبیر؛ از گذشته تا امروز»، امروز (دوشنبه، ۲۷ بهمن ۱۴۰۴) با حضور چند تن از پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه تاریخ و ادبیات در مؤسسه فرهنگی قدس برگزار شد.

در این مراسم، جواد نواییان رودسری (تاریخ‌پژوه و مدرس دانشگاه)، مهدی مجتهدی (عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد و استادیار دانشکده الهیات) و مرضیه مرتضوی قصابسرایی (نویسنده کتاب) به عنوان سخنرانان جلسه حضور یافتند.

کتاب «سرای امیرکبیر؛ از گذشته تا امروز» با نگاهی به موقوفات حاج حسین ملک، یکی از بنا‌های تاریخی تهران را مورد بررسی و تحلیل قرار می‌دهد. نویسنده در این کتاب قصد دارد به نقش وقف در تشکیل و تحکیم هویت شهری بپردازد.

واقفی که از زمانه خود جلوتر بود

مدیرعامل سازمان موقوفات ملک به عنوان نخستین سخنران، درباره شخصیت حاج حسین ملک اظهار کرد: این مرد بزرگ که یکی از مهم‌ترین و اثرگذارترین واقفان تاریخ معاصر ایران است، در عمر بابرکت خود از سال ۱۲۵۰ تا ۱۳۵۱ تمام اموالش را وقف ملت ایران کرد. موقوفات او در ۲ مسیر فرهنگی و درمانی صورت گرفت و این شکل وقف نشانه‌ای از اهمیت او به سلامت جسم و روح مردم بود.

محمد شاهین‌پور در ادامه با اشاره به محتوای کتاب «سرای امیرکبیر» افزود: ماجرای این کتاب هم در راستای یاری فرهنگی به ملت ایران است. سرای امیرکبیر یکی از موقوفات مهم این شخصیت در تهران مشتمل بر ۶۷۰ مغازه است که حدود ۲ دانگ آن متعلق به موقوفه است.

وی درباره اهمیت این سرا بیان کرد: سرای امیرکبیر مربوط به دهه ۱۲۶۰ است که ثبت میراث نیز شده و اهمیت بالایی در فرهنگ کشور ما دارد.

شاهین‌پور در بخشی دیگر از صحبت‌هایش به وقفنامه‌های این واقف بزرگ اشاره کرد و گفت: حاج حسین ملک ۸ وقفنامه دارد که طی آنها مجموعا ۶۵ هزار اراضی از چناران، فریمان و تربت جام وقف شده و در تهران نیز علاوه بر سرای امیر، بازار بین‌الحرمین و خانه پدری ملک نیز جزو موقوفات او به شمار می‌روند.

وی در ادامه بیان کرد: یکی دیگر از جنبه‌های موقوفات حاج حسین ملک، در ۲ بیمارستان چناران و تربت جام صورت گرفته است. در وقفنامه‌های این شخص، تماما واضح است که او از زمانه خود جلوتر بوده، به خوبی نیاز‌های جامعه خود و ملت آینده را شناسایی کرده و در وقفنامه‌ها برای ما که مجریان وقف هستیم، درج کرده تا دقیقا بدانیم باید چه کار‌هایی باید انجام دهیم.

شاهین‌پور درنهایت خاطرنشان کرد: امیدواریم انتشار کتاب‌هایی از این قبیل که هم جنبه فرهنگی-تاریخی دارد و هم جنبه وقف را دربرمی‌گیرد، مشوقی برای ترویج این فرهنگ باشد.

در ادامه حتما بخوانید مشهد، میزبان جشنواره ملی نگارگری و طراحی سنتی «آیات» با محور قرآن، نهج‌البلاغه و هنر ایرانی+ فیلم

انتشار کتاب با حمایت دغدغه‌مندان

در ادامه نویسنده کتاب «سرای امیرکبیر؛ از گذشته تا امروز» درباره نگارش این اثر بیان کرد: آغاز فرآیند تحقیق و نگارش این کتاب از سال ۱۴۰۰ کلید خورد و پس از یک سال به سرانجام رسید، اما فرآیند چاپ آن حدود ۳ سال به طول انجامید که درنهایت با حمایت دغدغه‌مندان و انتشاران به‌نشر، در سال ۱۴۰۴ این اثر به چاپ رسید.

مرضیه مرتضوی قصابسرایی با اشاره به چالش‌هایی که در مسیر نگارش این کتاب پشت سر گذاشته، افزود: مهم‌ترین چالش من در نگارش این کتاب، کمبود و گا‌ها نبود منابع اطلاعاتی بود که من را ناچار به روی آوردن به تحلیل‌های شخصی می‌کرد. منبع من برای نگارش این کتاب، تنها پرونده‌ها، اسناد و مدارک آرشیوی موجود در کتابخانه و موزه ملک بود.

وی پایان سخنانش خاطرنشان کرد: با اینکه حجم کتاب محدود است و در ۷۰ صفحه به نگارش درآمده، اما اطلاعات ارزشمند و کمیابی را شامل شده است. روایت تاریخی این کتاب درباره بازار تهران است که پیشینه آن به ۵۰۰ سال قبل بازمی‌گردد. این کتاب کاملا به طور مستند تهیه شده و به استثنای برخی بخش‌ها که به دنبال خلاء‌های اطلاعاتی با تحلیل‌های شخصی پیش رفته، با تکیه بر اسناد موجود درباره سرای امیرکبیر نگارش شده است.

شناخت نیاز جوامع آینده در پی ارتباط نزدیک با بدنه مردم

در ادامه جلسه یک تاریخ‌پژوه و مدرس دانشگاه درباره حاج حسین ملک اظهار کرد: او یک شخصیت ذوابعاد است که نمی‌توان بدون شناخت تاریخ معاصرش او را شناخت. این شخصیت در یک خانواده عالم و تاجر چشم به جهان گشود.

جواد نوائیان رودسری بیان کرد: او از ابتدای زندگی‌اش با حوادث مختلفی مواجه شده و رویداد‌های تاریخی را به چشم دیده است. او در تمام طول زندگی‌اش با بدنه مردم جامعه ارتباط تنگاتنگی داشته و در هر برهه از زمان با اعتدال‌گرایی و میانه‌روی با مسائل موجه شده است. همین ویژگی حاج حسین ملک باعث می‌شد که در بزنگاه‌های حساس، تصمیمات درستی بگیرد و چالش‌ها را از سر بگذارند.

وی در ادامه با اشاره به رویکرد متفاوت حاج حسین ملک در زمانه خود به مسائل اطراف افزود: نگاه این شخصیت بزرگ تاریخی به مسائل فرهنگی متفاوت از سایر بزرگان بود. او با وجود عقاید مذهبی هیچگاه درگیر افراط نشد و رویکرد سنتی به مسائل اطرافش نداشت. او هم قلمروی سنت را به رسمیت می‌شناخت و هم ابعاد تازه و مناسب مضلات زمانه را درنظر می‌گرفت.

نوائیان رودسری در بخش دیگری از صحبت‌هایش بیان کرد: او با توجه به تجربیات اجتماعی که داشت، می‌توانست درد مردم را درک کند و در پی ارتباط نزدیک با معضلاتی که جامعه را دربرگرفته بودند، می‌توانست راهکار‌های خوبی را برای حل آنها ارائه بدهد. این دیدگاه درنهایت موجب شد که راهکار‌های موقوفی او نیز در جوامع مخلف، از گذشته تا امروز، مورد استفاده قرار بگیرند.

گفتنی است در پایان این مراسم، با حضور جمعی از مسئولان فرهنگی، از کتاب «سرای امیرکبیر؛ از گذشته تا امروز» رونمایی شد.