غافل از قدر غذا | برداشتن اضافه غذای خود در محیط‌های عمومی رفتاری منطقی برای جلوگیری از اسراف است

محبوبه عظیم‌زاده | شهرآرانیوز؛ آمار‌های رسمی و غیررسمی می‌گوید بیشترین دورریز و اسراف غذا، اول، در بخش مصرف خانوار‌ها اتفاق می‌افتد و بعد در رستوران‌ها. غذا‌هایی که نیم‌خورده روی میز باقی می‌ماند و گاهی بدون فکر دورریخته می‌شود. در حالی که پشت هر بشقاب غذا مواد اولیه، زمان، انرژی و زحمت افراد زیادی پنهان شده است.

بخشی از فرهنگ درست مصرف کردن غذا این است که به آن نگاه مسئولانه داشته باشیم. مخصوصا اگر پای مهمان یا مراسمی در میان است یا قصد کرده‌ایم بعد از مدت‌ها به رستوران برویم. هرچند شاید شرایط اقتصادی حاکم بر کشور، این روزها، رستوران رفتن را از یک فعل عادی به یک تصمیم غیرمتداول تقلیل داده باشد، با این حال، بد نیست که جدای از تلاش برای اسراف نکردن در خانه این نکته را در بیرون از خانه هم مدنظر داشته باشیم.

بسیاری همچنان بر این باور هستند که برداشتن باقی مانده غذا در محیط‌های عمومی یک جور بی‌کلاسی است یا نشانه‌ای از خساست. در صورتی که عادی شدن این رفتار ساده می‌تواند قدم کوچکی باشد برای احترام بیشتر به غذا و جلوگیری از اسراف.

سفارش به اندازه

اولین قدم این است که به قدر نیاز واقعی سفارش بدهیم. خیلی وقت‌ها غذا اضافه می‌آید نه، چون بد است یا کسی دوستش ندارد، بلکه بیشتر از نیاز سفارش داده‌ایم. سفارش‌دادن مسئولانه یعنی کمی صادقانه‌تر به اشتها و نیاز واقعی‌مان نگاه کنیم؛ بدانیم معمولا چقدر غذا می‌خوریم، هیجان لحظه یا چشم‌وهم‌چشمی را کنار بگذاریم و فقط به اندازه‌ای سفارش بدهیم که واقعا خورده می‌شود. این موضوع در جمع‌ها حتی مهم‌تر هم هست، چون معمولا برای اینکه چیزی کم نیاید، چند مدل غذا و پیش‌غذا و مخلفات بیشتر از حد لازم سفارش داده می‌شود و آخر سر بخشی از آن بی‌استفاده می‌ماند.

برای دو نفر کافی است؟

یکی از کار‌های ساده‌ای که خیلی وقت‌ها فراموش می‌کنیم، پرسیدن اندازه واقعی پرس‌هاست. منوی رستوران معمولا فقط نام غذا را می‌گوید و شاید توضیح کوتاهی درباره مواد آن بدهد، اما معمولا معلوم نیست حجم آن چقدر است. بعضی پرس‌ها آن‌قدر بزرگ‌اند که به‌راحتی برای دو نفر کافی‌اند، در حالی که ما از روی عادت برای هر نفر یک پرس غذا سفارش می‌دهیم.

در چنین موقعیتی یک سؤال ساده از گارسون می‌تواند جلوی اضافه آمدن مقدار زیادی غذا را بگیرد؛ مثلا اینکه «پرس این غذا معمولا برای چند نفر مناسبه؟» یا «حجمش چقدر است؟» کارکنان رستوران معمولا تجربه خوبی از میزان و حجم غذا‌ها دارند و می‌توانند راهنمای خوبی باشند.

مکانی برای آموزش آداب زندگی

حضور کودکان می‌تواند یک فرصت خوب برای یاد دادن بعضی از آداب مهم زندگی باشد. بچه‌ها خیلی از رفتار‌ها را نه با توضیح دادن، بلکه با دیدن و تجربه کردن یاد می‌گیرند. وقتی در فضا‌های عمومی مثل رستوران هستند، می‌توانند به‌تدریج با چیز‌هایی مثل نحوه نشستن سر میز، آرام صحبت کردن، صبر کردن برای آماده شدن غذا و احترام گذاشتن به کارکنان آشنا شوند.

از طرف دیگر، رستوران می‌تواند جای خوبی برای آموزش نگاه درست به غذا هم باشد. اگر از همان کودکی یاد بگیرند که غذا ارزشمند است و نباید بی‌دلیل هدر برود، این نگاه به‌مرور در رفتارشان تثبیت می‌شود. یکی از ساده‌ترین راه‌ها هم این است که هنگام سفارش به اشتهای کودک توجه شود.

معمولا پرس‌های کامل برای خیلی از بچه‌ها یا حتی بعضی از بزرگ‌سالان کم‌اشت‌ها بیش از حد بزرگ است و بخش زیادی از آن باقی می‌ماند. در چنین موقعیتی می‌شود به جای سفارش یک پرس کامل برای هر نفر، از گزینه‌هایی مثل نیم‌پرس، غذای مشترک یا انتخاب غذا‌های سبک‌تر استفاده کرد.

احترام، نه خساست

یکی از چیز‌هایی که هنوز هم در بعضی جمع‌ها دیده می‌شود، خجالت کشیدن از بردن غذای باقی‌مانده به خانه است؛ انگار نشانه خساست یا رفتار نامناسبی باشد. واقعیت این است که اگر غذایی سالم و قابل مصرف باقی مانده، منطقی‌ترین و مسئولانه‌ترین کار این است که آن را دور نریزیم.

در خیلی از جا‌ها و در بسیاری از فرهنگ‌ها، درخواست بسته‌بندی غذای اضافه کاملا طبیعی است و حتی نشانه احترام به غذا، منابع و زحمتی است که برای تهیه آن صرف شده است. این کار نه عجیب است و نه باعث می‌شود کسی درباره ما قضاوت منفی داشته باشد. برعکس، نشان می‌دهد که فرد به مصرف خودش آگاه است و بی‌دلیل چیزی را هدر نمی‌دهد. شاید وقتش رسیده باشد که نگاهمان را در این مورد کمی تغییر بدهیم.

اگر نیاز بود دوباره سفارش دهیم

یکی دیگر از ساده‌ترین کار‌ها این است که از همان ابتدا سراغ حجم زیاد غذا نرویم و سفارش را با مقدار کمتر شروع کنیم. خیلی وقت‌ها مخصوصا در مورد پیش‌غذا، نان، سیب‌زمینی، سالاد یا نوشیدنی‌ها، از روی عادت یا برای اینکه میز پرتر به نظر برسد، بیشتر از نیاز سفارش می‌دهیم، در حالی که هنوز نمی‌دانیم میزان گرسنگی‌مان چقدر است یا اصلا غذای اصلی تا چه حد ما را سیر خواهد کرد.

نتیجه هم معمولا این می‌شود که بخشی از سفارش دست‌نخورده می‌ماند و دور ریخته می‌شود. در صورتی که بهتر است اول کمتر سفارش بدهیم و اگر احساس کردیم هنوز لازم است، دوباره چیزی اضافه کنیم. این شیوه هم از اسراف جلوگیری می‌کند، هم باعث می‌شود انتخابمان دقیق‌تر و حساب‌شده‌تر باشد.

اسراف را عادی نکنیم

وقتی غذا اضافه می‌آید مسئله اصلی این است که بدانیم با این باقی‌مانده چه باید بکنیم. اگر باقی‌مانده غذا را بی‌ارزش بدانیم و خیلی راحت از کنارش بگذریم، کم‌کم اسراف به یک عادت تبدیل می‌شود. در حالی که همین مقدار باقی‌مانده هم حاصل مواد اولیه، زمان، انرژی و زحمت آدم‌های زیادی است و نباید بی‌اهمیت تلقی شود.

بهتر است به‌جای اینکه از تمام نکردن غذا احساس معذب بودن داشته باشیم، نگاهمان را روی درست مدیریت کردن آن بگذاریم؛ یعنی اگر امکانش هست غذا را برای بعد نگه داریم، بسته‌بندی کنیم یا به شکلی مصرف کنیم که دور ریخته نشود.

آمار و ارقام جهانی چه می‌گوید؟

مطابق با اطلاعاتی که UNEP (برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد) و FAO (سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد) در سال‌۲۰۲۴ منتشر کرده است:

• رستوران‌ها بخشی از سه‌گانه اصلی دورریز جهانی، یعنی خانوار، رستوران و خرده‌فروشی‌ها هستند.
• گزارش‌های متعدد نشان داده‌اند که اقلام فاسدشدنی مثل میوه، سبزی، لبنیات و نان بیشترین دورریز را دارند.
• در سال ۲۰۲۲ در جهان حدود ۱.۰۵ میلیارد تُن غذا (از خرده‌فروشی، خدمات غذایی/رستوران‌ها و خانوارها) دور ریخته می‌شود.
• از این میان ۶۰ درصد به وسیله خانوارها، ۲۸ درصد به وسیله رستوران‌ها و مراکز خدمات غذایی و ۱۲ درصد به وسیله خرده‌فروشی‌ها اسراف می‌شود.
• تا سال ۲۰۳۰ باید دورریز غذا در سطح خرده‌فروشی و مصرف‌کننده به نصف کاهش یابد و تلفات در زنجیره تولید نیز به حداقل برسد.

در ادامه حتما بخوانید با تهیه و نگهداری اصولی نان از اسراف آن پیشگیری کنیم | حواسمان به این برکت خانه باشد

فراموش نکنیم که:

• دور ریختن غذای سالم، فقط هدر دادن پول نیست؛ بلکه نادیده گرفتن زحمت آشپز، مواد اولیه، انرژی و زمانی است که صرف تهیه آن شده است.
• بهتر است غذا‌های تر/خشک جدا بسته‌بندی شوند تا کیفیت حفظ شود.
• اگر خودتان به باقی مانده غذا احتیاج ندارید می‌توانید آن را بگیرید و به یک نیازمند ببخشید.
• سعی کنید تا حد امکان برای بسته‌بندی و بردن باقی مانده غذا از پلاستیک کمتری استفاده کنید و زباله کمتری تولید کنید.

دورریز غذا در ایران

• ۳۵ میلیون تن در سال

طبق گزارش‌های منتشرشده در منابع داخلی در سال‌های اخیر، میزان هدررفت غذا (احتمالا کل ضایعات زنجیره غذا) در ایران حدود ۳۵ میلیون تن در سال برآورد شده است. برخی بررسی‌های مبتنی بر داده‌های FAO و UNEP نیز رقم‌۶ میلیون تن، را برای دورریز غذا (احتمالا دورریز غذایی در مرحله مصرف) مطرح کرده‌اند.