بررسی آثار تربیتی شرکت در مراسم تشییع | شکوه بدرقه، نشانه بیداری امت

به گزارش شهرآرانیوز؛ از نقاط عطف تاریخ انقلاب اسلامی ایران، تشییع باشکوه شهدا و بزرگانی است که در تورق کتاب تاریخ این سرزمین نقش مهمی ایفا کرده‌اند؛ تشییع‌هایی که به قاب‌های ماندگار تاریخ معاصرِ نه‌فقط ایران بلکه جهان تبدیل شده‌اند؛ مثل تشییع امام‌خمینی (ره) و تشییع سردار دل‌ها، حاج‌قاسم سلیمانی.

این روز‌ها نیز شاهد رقم خوردن صحنه تاریخی دیگری با تشییع رهبر شهید امت هستیم؛ حماسه‌ای که چشم جهان را خیره کرده است. در بررسی آثار تربیتی این تشییع با حجت‌الاسلام‌والمسلمین عبدالکریم پاک‌نیا، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم و پژوهشگر و مؤلف سیره اهل‌بیت (ع)، گفت‌و‌گو کرده‌ایم.

استحباب تشییع در فقه شیعه

«تشییع» به معنای بدرقه رفتن، به قصد وداع دنبال کسی رفتن و در مراسم دفن مرده شرکت کردن است و در اصطلاح فقهی، خارج شدن و رفتن دنبال جنازه میت تا زمانی که میت را در قبر می‌گذارند، قلمداد می‌شود. تشییع پیکر در فقه شیعی، مسئله‌ای مستحب است و فقهای شیعه در این‌باره فتوای مستحب داده‌اند.

بنا بر نظر فتاوا حتی در دوران اعتکاف که نمی‌شود از مسجد خارج شد، شرکت در تشییع در این دوره، استثناست و این عمل، اعتکاف را باطل نمی‌کند و معتکف می‌تواند برای تشییع، از مسجد خارج شود و مجدد به محل اعتکاف بازگردد، لذا در احکام و روایات، تشییع اموات مورد تأکید و توصیه است و آثار و برکات دنیوی و اخروی دارد.

ملائکه برای تشییع‌کنندگان، دعا می‌کنند

پیامبر اکرم (ص) درباره ثواب شرکت در تشییع جنازه مؤمنان می‌فرمایند: «کسی که جنازه‌ای را تشییع کند، برای هر قدمی که برمی‌دارد تا زمانی که بازگردد، ۱۰۰ هزارهزار حسنه دارد و ۱۰۰ هزارهزار گناه از او محو می‌شود و همین اندازه درجه نزد خدا به‌دست می‌آورد و اگر بر میت نماز بخوانند، موقع مرگش ۱۰۰ هزارهزار ملائکه برایش، دعا و استغفار می‌کنند.»

در کتاب‌های حدیثی و فقهی ما بر تشییع، سفارش شده است و ده‌ها روایت داریم که تأکید می‌کنند مؤمن در تشییع برادر مؤمنش، شرکت و او را در دفن یاری کند. در منابعی همچون جواهرالکلام مرحوم علامه‌نجفی، این احادیث و روایات، مفصل آورده شده است.

شرکت در تشییع، سیره اهل‌بیت (ع) است

شرکت در تشییع‌جنازه اموات در سیره اهل‌بیت (ع) مرسوم بوده است؛ اگرچه پیامبر (ص)، امیرالمؤمنین (ع)، امام‌حسن (ع) و حضرت سیدالشهدا (ع) هیچ‌کدام آیین تشییع نداشتند! اما برای امام‌صادق (ع) تشییع باشکوهی برگزار شد. همچنین حضرت موسی‌بن‌جعفر (ع) به شیوه ماورایی در تشییع بانو شطیطه نیشابوری شرکت کردند و امروز مقام این بانو در نیشابور، زیارتگاه مردم شده است. امام‌رضا (ع) و حضرت جوادالائمه (ع) نیز در تشییع جنازه مؤمنان شرکت می‌کردند.

آداب خاص تشییع

حضور در تشییع اموات، آداب خاصی دارد؛ مثل گفتن اذکار بسم‌الله و بالله و فرستادن صلوات و گفتن «اللّهُمَّ اغفِر لِلمُومِنینَ وَ المُومِنَاتِ وَ المُسلِمینَ وَ المُسلِمَاتِ»، همچنین بر حضور پیاده در تشییع، تأکید شده است و سواره رفتن در این مراسم کراهت دارد، خندیدن و خوشحالی در تشییع جنازه نیز مکروه است و در روایات آمده است اینکه در تشییع جنازه از هر چهارسو حضور بیابید، مستحب است. اگرچه برخی روایات، حضور بانوان در تشییع جنازه را مکروه می‌دانند، بسیاری از فقها به‌دلیل آثار مهم تربیتی، این حضور را مؤثر دانسته‌اند.

تشییع شهدا فرق دارد

درباره عظمت شهید، روایات متعددی در دست است. همین که در تشییع شهید حاضر می‌شویم، دو پیام مهم دارد؛ یکی آنکه ما مقام شهید را بزرگ می‌داریم و دوم آنکه با مسیر شهید، تجدیدپیمان می‌کنیم؛ در تشییع قائد امت و اعضای شهید خانواده ایشان، حکمت‌های بسیار وجود دارد؛ ازجمله الگوبرداری برای خود و خانوده‌مان؛ چراکه شخصیتی را تعظیم می‌کنیم که به دلیل کیفیت زیستن به مقام شهادت، دست یافته است. پیام دیگر تشییع رهبر شهید، معرفی شخصیت ایشان و تکریمشان به‌عنوان عالم و فقیه است.

تشییع قائد امت، مصداق تعظیم شعائرالله است

این تشییع، اثرات تربیتی برای خود و فرزندانمان دارد و مسیر عاقبت‌به‌خیری را نشان ما می‌دهد؛ یکی از روش‌های تربیتی اسلام برای دنیا و آخرت، همین حضور در تشییع است. چهارمین اثر تشییع رهبر شهید انقلاب، بدرقه یکی از ذریه پیامبر (ص) و سادات و مصداق سفارش پیامبر (ص) بر بزرگداشت فرزندان ایشان است؛ پنجمین حکمت و رهاورد این تشییع، عمل به آیه قرآن است که می‌فرماید: «وَمَنْ یُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ.» بنابراین ما عالمی را تشییع می‌کنیم که مجاهد فی‌سبیل‌الله است و تعظیم او، مصداق تعظیم شعائر الهی و سفارش‌شده قرآن است.

در ادامه حتما بخوانید رئیس جمهور: سوگواری مردم بهترین شاهد عظمت، عزت و صلابت رهبر شهید انقلاب است

پیام تشییع قائد شهید انقلاب به دوستان و دشمنان

ششمین آموزه‌ای که در دل تشییع باشکوه رهبر شهید انقلاب نهفته، ترویج اهداف مقدس و راه شهید و شهیدگونه زیستن است. ما رهبر عدالت‌طلب و ظلم‌ستیزی را بدرقه می‌کنیم که اهداف مقدس داشته است و پای این اهداف همچون جدش حضرت سیدالشهدا (ع) از جان و خانواده، گذشته است و آنها را نیز نثار انقلاب و اسلام، کرده است.

علاوه‌بر این، تشییع باشکوه قائد شهید امت، خود یک تربیون عظیم رسانه‌ای و تبلیغ جهانی است و هم برای دوستان و هم برای دشمنان پیام دارد؛ دشمنان درمی‌یابند این تصور که با شهادت قائد امت همه‌چیز تمام می‌شود، باطل و سراب است و اتفاقا راه شهید، استمرار و عمق بیشتری دارد و قلب دوستان هم کمی از بار داغ شهید امت، سبک می‌شود.

حضور در تشییع، معاد را تقویت می‌کند

از مهم‌ترین آموزه‌های تربیتی شرکت در تشییع‌جنازه مؤمنان، تقویت باور به معاد است. فردی که در تشییع شرکت می‌کند، درمی‌یابد که زمانی نوبت او هم می‌رسد و باید از امروز، خود را آماده آن روز و مواجهه با اعمال خویش کند، از این‌رو اعتقاد به معاد در تشییع‌کنندگان تقویت می‌شود و درمی‌یابند که مرگ، حق است یا وقتی نماز میت می‌خوانیم و به خوبی میت تصریح می‌کنیم، سعی می‌کنیم ما هم طوری رفتار کنیم که در تشییع ما نیز مردم به خوبی ما اذعان کنند.

حضور در تشییع رهبر شهید انقلاب نیز به‌نوعی ابراز پای‌بندی به سیره و سلوک ایشان و علاقه‌مندی به پیروی از آقای شهید ایران است. اساسا تشییع باشکوه علما و اولیاءالله، خار چشم دشمنان است؛ برای همین هم دستگاه تبلیغاتی خود را علیه آن فعال می‌کنند.