عاشقانه‌های شخصی

گروه ادبیات و اندیشه| دفتر شعر «ازدحام تنهایی»، سروده محمدمهدی پناهنده، دربردارنده حدود ۵۰ غزل عمدتا عاشقانه است که از ویژگی‌های مثبتی چون حس‌برانگیزی و استفاده بجا از عناصر شعری بهره برده‌اند؛ درعین حال این اشعار گاه به دغدغه‌های شخصی شاعر بسنده می‌کنند و از ژرفا باز می‌مانند، همچنین به سهل‌انگاری‌های زبانی دچارند؛ این‌ها چکیده‌ای از برخی صحبت‌هایی است که در هفتادونهمین نشست نقد و پژوهش شعر حوزه هنری خراسان رضوی درباره کتاب یادشده مطرح شد. این کتاب را نشر «ایجاز» منتشر کرده است. ‌‌
دفتر «ازدحام تنهایی» از زبان معیار امروز به درستی و به شکلی کاربردی بهره برده است، این طبیعی‌ترین ویژگی این مجموعه است؛ هادی اسماعیلی، شاعر و منتقد، صحبت‌هایش را درباره کتاب مدنظر این‌گونه آغاز کرد. او تسلط محمدمهدی پناهنده را بر قالب غزل، استفاده مطلوب از عناصری چون ردیف و قافیه، پرهیز از پراکنده‌گویی، ایجاد حس‌و‌حال واحد در هر غزل، برخورداری از صنایع بدیع و کشف‌های شیرین شعری را از ویژگی‌های مثبت این دفتر برشمرد و افزود: این اثر غزل‌هایی یکدست دارد و محتوای تمامی آن‌ها عاشقانه است. هیچ‌یک از غزل‌ها زننده نیست و این نشان‌دهنده آداب‌دانی شاعر و رعایت عرف و معیارهای اخلاقی جامعه است. اسماعیلی به کاستی‌های این مجموعه نیز پرداخت. وجود اشکالات وزنی در برخی اشعار و نبود طراوت لازم در برخی دیگر و همچنین بازماندن اثر از نوآوری، کاستی‌هایی بود که او از آن یاد کرد: شاعر در این مجموعه کوشیده است نواندیش و نونویس باشد و موفقیت‌هایی نیز به دست آورده است اما روی‌هم‌رفته این اثر نتوانسته است دریچه‌های نو در ادبیات بگشاید، چنان‌که با کاربرد بسیار واژگانی چون عشق و دل دچار تکرار شده است، هرچند کلیشه‌ای شدن یکی از مشکلات مهم شعر امروز است.
علیرضا سپاهی لائین، دیگر منتقد این نشست بود. او کیفیت چاپ و صفحه‌آرایی کتاب را نسبتا خوب دانست اما خاطرنشان کرد: آنچه مرا غمگین کرد شمارگان پایین این مجموعه بود. این مشکل تنها متوجه «ازدحام تنهایی» نیست و به اوضاع اقتصاد چاپ و نشر و فرهنگ کتاب‌خوانی ما برمی‌گردد. این شاعر سروده‌های دفتر یادشده را روان ارزیابی کرد و افزود: شاعر این اثر نگاه و فلسفه ذوقی خودش را دارد و همچنین در به‌کاربردن کلمات و قوافی نامتعارف جسور است که این نکته مثبتی است. سپاهی در ادامه با انتقاد از ساده‌انگاری در سرودن، اظهار کرد: شاعر باید تیزهوش باشد و در سرودن شعرهایش به هر خطایی تن ندهد؛ این تیزهوشی‌ها ملاک تفاوت‌هاست. درواقع سادگی زبان ضرورت است اما باب میل عوام شعر گفتن، شایسته شاعر توانا نیست و دوره آن نیز گذشته است.
ابوطالب مظفری، شاعر و نویسنده، هم سهل‌انگاری در زبان شعر را مهم‌ترین نکته منفی کتاب برشمرد. او ادامه داد: من این رسالت را برای شعر قائلم که شاعر در هر دوره‌ای برخی اصطلاحات عامیانه زمانه‌‌اش را در آثار خود ماندگار کند، از‌این‌رو موافق به کار بردن این اصطلاحات در اشعار این مجموعه هستم. مظفری طرح جلد ‌‌‌‌‌‌‌و نام کتاب را ضعیف خواند و گفت: امروزه بیشتر شاعران ما از دغدغه‌های زندگی دور شده‌اند و با پرداختن به موضوعات شخصی مقام شاعر را تنزل داده‌اند.
سخنان محمدکاظم کاظمی، شاعر و پژوهشگر ادبی، پایان‌بخش این نشست بود. او گفت: خوشبختانه اشکالات ویرایشی و نگارشی این کتاب در مقایسه با دیگر آثاری که تاکنون در این جلسات نقد کرده‌ایم، بسیار کم است، هرچند صفحه‌آرایی آن می‌توانست بهتر باشد. کاظمی شاعر این دفتر را با وجود برخورداری از زبانی روان، بی‌بهره از دغدغه‌های ژرف و متنوع دانست: شاعر جهان بزرگی را در سروده‌هایش به تصویر نمی‌کشد و به نوع خاصی از عشق بسنده می‌کند. همچنین شعرها وابسته به تاریخ و جغرافیای شاعر نیست. سود بردن از اشارات تاریخی و تلمیحات به متون کهن و پشتوانه‌های فرهنگی ما می‌توانست دستمایه‌ای برای بیان موضوعاتی تازه‌تر در این اثر شود.
او صحبت‌های خود را با توصیه‌ای برای شاعران همراه کرد: همیشه پیشنهاد من به همه شاعران این است که برای هر سروده خود نامی برگزینند؛ امری که در این اثر، رعایت شده است. همچنین خوب است که تاریخ سرودن هر شعر درج شود.