در سوگ سیاوشان سرزمین مادری

الهام یوسفی| اگر دهه شصتی باشید، حتما به‌خاطر دارید که آن سال‌ها در کتاب درسی ادبیاتمان بخشی از داستان یک رمان ایرانی به نام «سو و شون» چاپ شده بود؛ کتابی به قلم «سیمین دانشور» که به‌حق می‌توان او را از بهترین داستان‌نویسان ایرانی دانست. داستانی با زمینه عاشقانه و با رنگ مبارزه علیه ظلم که دانشور آن را در سال1348 نوشت. اگر آن خلاصه را به یاد داشته باشید، حتما نام قهرمان قصه را هم به یاد دارید: یوسف؛ کسی که قرار بود سرنوشتی چونان سیاوش اسطوره‌‌های ایرانی داشته باشد. درحقیقت «سووشون» به مراسم سوگواری اساطیری‌ای اشاره می‌کند که پس از مرگ سیاوش و برای بزرگداشت او برگزار شد.
باید بدانید که سووشون یکی از رمان‌های پرفروش‌ و محبوب‌ تاریخ معاصر است. زری، شخصیت دیگر رمان و همسر یوسف، یک زن متاهل و خوشبخت است که در برهه حساسی از تاریخ قرار گرفته است و می‌خواهد از خانواده‌اش دربرابر این بحران خانمان‌برانداز حفاظت کند. زری به‌نوعی روایتگر داستان است؛ زنی عاشق خانواده که اتفاقا از جنس مبارزه است و در قالب یک زن سنتی نمی‌گنجد. سیمین دانشور اهل شیراز است و داستان پر از درد او هم در شیراز اتفاق می‌افتد. داستان ظلم حاکمان و مظلومیت مبارزان که یوسف نماد آن است و زری یک شاهد عینی که آرمانگرایی همسرش را می‌پذیرد و درکنار او مسیر را طی می‌کند و در هنگام تصمیم‌های سخت، خود را به دل ماجراها می‌زند و پایان کار یوسف، از او زری دیگری می‌سازد.
دانشور به‌نوعی مبارزان علیه ظلم و استثمار و استعمار را سیاوش‌های واقعی این مرزوبوم می‌داند. احتمالا می‌دانید که سیمین، همسر مرحوم «جلال‌ آل‌احمد»، بود و این کتاب اندکی پیش از مرگ جلال به چاپ رسید و سیمین از چاپ دوم، رمان باشکوهش را به او تقدیم کرد با این جمله که: «به یاد دوست که جلال زندگی‌ام بود و در سوگش به‌سووشون نشسته‌ام.» سیمین درحقیقت نخستین بانوی رمان‌نویس ایرانی است که اولین رمان او یعنی همین کتاب سووشون، نه‌تنها مورد توجه مخاطبان رمان‌خوان ایرانی قرار گرفت، بلکه توجه اهل فن و منتقدان ادبیات داستانی را هم به خود جلب کرد. سووشون از حیث فن داستان‌نویسی، شخصیت‌پردازی و پرورش درون‌مایه آن‌قدر قوی است که حسینعلی قبادی آن را نقطه عطفی در ادبیات داستانی معاصر ایران قلمداد کرده‌ است. هوشنگ گلشیری آن را «معیار» رمان در زبان فارسی می‌داند که «حضورش بر بسیاری از رمان‌های پیش از آن خط می‌کشد و رمان‌های پس از آن را باید با آن سنجید.» و به نظر حسین پاینده، منتقد ادبی، یکی از سه اثر ماندگار دربین رمان‌های ایرانی است. برخی منتقدان در شخصیت‌های رمان سووشون به‌دنبال ما‌به‌ازای بیرونی بوده‌اند. برخی زری را خود سیمین می‌دانند و یوسف را جلال و در بخش‌های دیگری، نمادی از شخصیت دکتر مصدق. دانشور در نوشتن این داستان از اصطلاحات شیرازی هم استفاده کرده و به متن خود شیرینی دلپذیری بخشیده است.