رضا میرزاده
شاید آن زمان که «ناجی العلی» کاریکاتوریست فلسطینی با زبان تصویر به تبیین وقایع تلخ فلسطین پرداخت، کمتر کسی تصور می کرد «حنظله» - کودکی پابرهنه، همچون یک شاهد عینی در آثار ناجی العلی - که می خواست از رنج فلسطین بگوید، تا این حد در اذهان ماندگار شود. حالا سال هاست از ترور ناجی العلی گذشته اما حنظله هنوز زنده است و راه ناجی العلی همچنان ادامه دارد.
در میان کاریکاتوریست های عرب، «کمال شرف» هنرمند یمنی پس از عملیات طوفان الاقصی، آثار پرشماری با موضوع مقاومت مردم فلسطین و درد و رنج آن ها را به تصویر کشید که برخی از آثار او بازتاب میلیونی در رسانه ها و شبکه های اجتماعی در کل جهان داشته است.
این هنرمند در روزهای گذشته به دعوت دبیرخانه جشنواره مردمی عمار، مهمان مشهدی ها بود و در آخرین روز حضورش در این شهر، نشستی با عنوان «خنجر یمانی، قلم جهانی» در پردیس سینمایی مهر کوهسنگی برگزار شد و کمال شرف از دغدغه ها و جهان معنایی آثارش در حوزه مقاومت سخن گفت و در بخشی دیگر نیز پاسخگوی پرسش های حاضران در این جلسه شد.
آنچه می خوانید گزیده ای است از سخنان کمال شرف در این نشست.
تأثیرپذیری از مفاهیم قرآنی
من روحیه ای مبارزه طلب دارم و همین باعث شده است تمرکزم را بر موضوع هایی معطوف کنم که معمولا از آن غفلت می شود. علاوه بر تأثیراتی که از قرآن گرفته ام، شخصیت های دینی و سیاسی نیز در شکل گیری این طرز فکر در من تأثیر داشته اند، از جمله شخصیت هایی که از آن ها تأثیر پذیرفتم، امام خمینی(ره) و سیدحسین بدرالدین(یکی از رهبران و مبارزان شیعه یمن) بوده اند. ضمن اینکه طرز تفکر دکتر علی شریعتی نیز در من تأثیراتی داشته است.
این تفکرات، نه تنها درباره من، بلکه درباره جمع زیادی از مردم یمن مؤثر بوده است. ما امروز مفاهیم قرآنی را با مسائل روز تطبیق می دهیم تا زندگی را به درستی بفهمیم. بر اساس تعالیم قرآنی، مؤمنان با یکدیگر برادر هستند و فارغ از اختلافات جزئی، دشمنان مشترکی دارند. از این رو لازم است با تکیه بر مبادی مشترک، در برابر آن ها متحد باشیم.
کاریکاتور مبتنی بر فکر و فلسفه است
همواره تلاش کردم به یک اسلوب و روش در هنر کاریکاتور برسم. معتقدم کاریکاتور مبتنی بر فکر و فلسفه است. به نظر برای خلق یک اثر کاریکاتور باید به خیلی از نکات توجه داشت که یکی از آن ها توجه به تحولات روز است. من در آثارم به اخبار و وقایع سیاسی روز هم توجه دارم و وقایع را در یک سیر تاریخی می بینم و تحلیل می کنم، به ویژه سعی می کنم مباحث قرآنی را با مسائل تاریخی و جریانات روز تطبیق دهم و سپس به خلق اثر اقدام می کنم.
همچنین تلاش کرده ام در ترسیم کاریکاتور علاوه بر سرعت عمل،کار حرفه ای هم ارائه کنم .از جمله نکات دیگری که برای من مهم است؛ مطالعه برخی از اخبار مربوط به سایت های عبری زبان و نظرها و حواشی است که درباره آن نوشته می شود. این موضوع ها در تصویری که قرار است از یک اتفاق خلق کنم، تأثیرگذار است .من در کنار کار خود، آثار هنرمندان از کشورهای مختلف را نیز پیگیری می کنم. ضمن اینکه به نظرات مردم نسبت به آثار خودم بسیار توجه دارم.
هنرمند باید صداقت داشته باشد
کاریکاتور از جمله هنرهایی است که موضع فرد را در جامعه مشخص می کند و هر چه هنرمند در این زمینه صداقت داشته باشد، موفقیت های بیشتری هم نصیب او می شود. اگرچه در حاکمیت قبلی یمن بازداشت شده و گاه تهدید هم شده ام، اما این ها باعث شد شهرت بیشتری پیدا کنم. چون احساس می کردم وظیفه خود را انجام می دهم و به آن اعتقاد دارم.
بیشتر آثار من در حوزه مسائل سیاسی و بین المللی است. آثارم را به گونه ای خلق می کنم که نگرش مقاومت برای مردم مستمر باشد، به طوری که پس از طوفان الاقصی، بیش از 500 اثر تولید کرده ام. البته آثار دیگری هم در سایر زمینه ها دارم و همیشه تلاش می کنم در آثار خود صداقت و راستی را مراعات کنم. حتی رنگ خاصی که پس از عملیات طوفان الاقصی در پس زمینه کارهایم استفاده می کنم، برگرفته از اتفاقات تلخی است که پس از آن برای مردم به وجود آمد و نشان دهنده نوعی حزن و اندوه است که بر سر مردم غزه آمده است.
مهم ترین آثاری که در این زمینه خلق کردم و با استقبال مخاطبان نیز مواجه شد، اثری بود که در آن ترور شهید سیدحسن نصرا... را به تصویر کشیدم. حتی برخی از تحلیلگران غربی هم درباره آن اظهارنظر کردند. پس از آن، آثاری که با موضوع شهادت یحیی سنوار و تحولات سوریه خلق کردم اقبال گسترده مخاطبان را در پی داشت.
شگفت انگیز مثل کاریکاتوریست های ایرانی
به نظرم هنر کاریکاتور در ایران به صورت ویژه پیشرفت کرده است و هنرمندان خوبی در ایران فعالیت می کنند. از میان هنرمندان ایرانی، ابتدا با مازیار بیژنی آشنا شدم.هنرمندی که شخصیت متواضع و معنوی او من را شگفت زده کرد. ویژگی که در بسیاری از هنرمندان ایرانی هم دیده ام. همچنین مسعود شجاعی طباطبایی دیگر شخصیتی است که برای من مهم بوده است و همواره آثارش را پیگیری می کردم.
رسانه ها در شناساندن ایران به دنیا کوتاهی می کنند
در سفر به ایران، روح انسانیت را در میان مردم ایران یافتم. موضوع هایی را دیدم که در رسانه ها درباره آن صحبت نمی شود و برای فهم شخصیت ایرانی بسیار مهم است. حسن ختام سفر به ایران هم سفر به مشهد بود.
رسانه ها در شناساندن ایران و مردم ایران به دنیا کوتاهی می کنند و چیزی را نشان می دهند که چهره جمهوری اسلامی را مخدوش می کند. گسترش صنایع در ایران بسیار درخورتوجه است و این گسترش فقط مربوط به صنایع نظامی نیست.
زمینه های گسترش و پیشرفت در ایران بسیار واضح و روشن است. در ایران تسامح میان مذاهب برقرار است و مردم مذاهب مختلف با آسایش در ایران زندگی می کنند.
از سوی دیگر، تنوع و تفکر فکری در ایران برقرار است. در مجموع می توان یک تصویر تمدنی از ایران پیدا کرد. در ایران، مردم و روحانیون در اجتماعات مذهبی شرکت می کنند. من جوانان زیادی را دیدم که با شوق فراوان به مسجد می روند و در مراسم اعتکاف شرکت می کنند. این موضوع با وضعیت جوانان در کشورهای عربی مقایسه شدنی نیست.