حقوق انسانی در مدرسه رضوی

محمدرضا شهیدی  - روزنامه‌نگار


تا کلمه «حقوق» بر صفحه می نشیند، بیشتر نگاه ها به حقوق دریافتی یا حقوق قضایی جلب می شود اما حقوق در نظام تربیتی رضوی فقط جنبه حق های مصطلح را که در رژیم های حقوقی در ماده و تبصره بدان می پردازند، ندارد. حتی فقط ناظر به جنبه های فقهی هم نیست. حق هایی که امام رضا(ع) سیاهه می فرمایند، فهرستی است که برای روشنی زندگی، تنظیم شده است. تنها فیزیکال هم نیست که بشود در هیئتِ «ابزار» تصویرسازی کرد. ابرازی هم هست و قبل از گفتار نیز البته در بستر پندار رشد یافته است: «إنَّ مِن حَقِّ المُومِنِ عَلَى المُومِنِ: المَوَدَّه لَهُ فی صَدرِهِ، وَالمُواساه لَهُ فی مالِهِ، وَالنُّصرَه لَهُ عَلى مَن ظَلَمَهُ، وإن کانَ فَیءٌ لِلمُسلِمینَ وکانَ غائِباً أخَذَ لَهُ بِنَصیبِهِ، وإذا ماتَ فَالزِّیارَه إلى قَبرِهِ، ولا یظلِمَهُ، ولا یغُشَّهُ، ولا یخونَهُ، ولا یخذُلَهُ، ولا یغتابَهُ، ولا یکذِّبَهُ....»؛ امام رضا(ع) می فرمایند: «از حقوق مؤمن بر مؤمن، این است که در دل، او را دوست بدارد، با مالش به او کمک برساند، او را دربرابر کسى که به وى ستم کرده است، یارى دهد، اگر مسلمانان غنیمت و خراجى داشتند و او غایب بود، سهم او را برایش بگیرد، هرگاه درگذشت، تا قبرش او را تشییع کند، به او ستم نکند، با او دغلى نکند، به او خیانت نکند، او را وانگذارد، از او غیبت نکند، دروغگویش نشمارد....». محبت قلبی، اولین قدم است در احقاق این حقوق. این را هم باید به «مودت» ارتقا دهد. توجه داریم که واژه مودت که از کلمه عربی «ود» گرفته شده است، نوعی احساس عاطفی شدید انسان است، آن هم تنها به اشخاص و نه اشیا. در یک ارتباط دوسویه هم شکل می گیرد. این هم برای بهتر کردن حال جامعه خیلی بیشتر از محبت، مؤثر است؛ چه محبت را به سکه ای مانند می کنند که می تواند یک رو داشته باشد. می تواند یک ابراز حالِ بی پاسخ باشد اما مودت به همان قاعده «کاسه، جایی رود که قدح بازآید»، سلام را با علیکی پرمهرتر پاسخ می گوید. این هم دادوستد دوست داشتن را تکثیر می کند. از فراوانی خُلقی چنین، خَلقی توشه برمی گیرند. همین هم بستر را برای حق دوم فراهم می کند. برای «وَالمُواساه لَهُ فی مالِهِ»: تا مودت حاصل نشود، مواسات نمی تواند درختی پرریشه و شاخه شود که سایه و میوه خود را به دیگران ببخشد. «وَالنُّصرَه لَهُ عَلى مَن ظَلَمَهُ» هم زمانی محقق می شود که مودت و مواسات، غیرتِ برادری را در بازوی افراد به فراوانی برساند تا فوران آن، ظالم را دست و سر و کمر بشکند. همین اهتمام است که در حضور و به ویژه غیاب، نگهداری حقش را چون واجبی مسلم در فکر و ذهن مؤمن رضوی حَکم ی کند تا به حُکم آن در نبودنش هم حافظ حقوق و منافع او باشد، به گونه ای که حتی مرگ هم نتواند میانشان فاصله اندازد؛ چه زیارت قبر اموات در شمار همان حقوقی است که امام رضا(ع) تحریر و تبیین می فرمایند. به واقع انسان تربیت شده در مکتب رضوی، انسان نسبت به دیگر آحاد جامعه دربرابر «موضوعاتی» چون ظلم و غش و دغل کاری و خیانت و رهاکردگی و غیبت و تکذیب و... «موضعِ» نفی و «لا» دارد. با لا دربرابر این رفتار ها، یقین عملی خود را به «لا»ی محوری که نفی هرچه غیرخداست، تجلی عملی می بخشد. کسی که به«لا» در برابر اله ها رسیده باشد، رفتارش از هر آنچه با خواستِ حضرت «ا...» ناساز باشد، ناسازگار می شود.

پربازدید
آخرین اخبار پربازدیدها چند رسانه ای عکس
{*Start Google Analytics Code*} <-- End Google Analytics Code -->