پیامبر اسلام(ص) را در طول تاریخ بیش از هر چیز به عنوان پیامبر اخلاق می شناسند. قرآن کریم او را «عَلَى خُلُقٍ عَظِیمٍ» توصیف می کند و همین تعبیر نشان می دهد که جوهره رسالت او نه در شمشیر و قدرت، بلکه در اخلاق، انسانیت و کرامت بود و تا همیشه نیز چنین است. آنچه بیش از همه قلب انسان ها را به سوی او جذب کرد، نه شکوه ظاهری و نه ثروت و ابزار سلطنت، بلکه تبسمی صادقانه، سلامی گرم و سلوکی سرشار از مهربانی و انصاف بود.
با خوانش سلوک و سپهر اثرگذاری منش حضرت، می توان به جرئت گفت که بزرگ ترین معجزه پیامبر(ص)، پیش از هر معجزه دیگر، خود اوست؛ انسانی که با زیستنی متعالی، به الگویی جاویدان برای بشر بدل شد. او در جهانی پر از خشونت و جاهلیت و شمشیر، با نرم خویی، مدارا و بزرگ منشی و شیرین کلامی ، قلب ها را فتح کرد و نشان داد که جهان گشایی حقیقی، گشودن درهای دل و جان انسان هاست، نه تصرف سرزمین ها. درهای قلب که باز شود، در سرزمین ها هم شاهد انقلاب هایی خواهیم بود که پلشتی و بدرفتاری و طاغوتیگری را درهم خواهند شکست.
تأمل در منهج رفتاری و خوانش مؤلفه های جامعه نبوی، ثابت می کند که دین داری در نگاه پیامبر(ص)، چیزی جز التزام به اخلاق نبود. نماز، روزه، حج و سایر عبادات، همگی وسیله ای برای تعالی اخلاق و پاسداشت کرامت انسانی اند. هرگاه دین از اخلاق تهی شود، به پوسته ای بی روح بدل می شود که همه عبادات در آن هم نمی توانند انسان را در عبودیت، گامی به پیش برند. اینجاست که می توان راز «إنما بعثت لأتمم مکارم الأخلاق» را درک کرد؛ یعنی هدف نهایی رسالت او، تکمیل اخلاق نیکوست. پرورش انسان در مدار خُلق عظیم است. جهان در همیشه خویش و انسان تا ابدیت خود، نیازمند تکرار تجربه نبوی است.
زمان و مکان نمی تواند او را به حصر خویش درآورد که او دیوارها را فرومی ریزد تا در جان مردمان تکرار شود و جهانشان را بسازد، لذا باید تأکید کرد که او اسوه ای است فراتر از زمان و مکان؛ الگویی که نه تنها برای جامعه عرب گرفتار جاهلیت، بلکه برای هر انسان در هر دوره و سرزمینی، الگویی زنده از زیست برتر انسانی است. پیامبر در جایگاه «أُسْوَه حَسَنَه» نشان داد که انسان می تواند در عین زیستن در زمین، آسمانی بیندیشد و در عین قدرت، متواضع باشد و در عین تواضع، برای احقاق حق، مقتدرانه عمل کند. راه بهترسازی زیست امروز، تأسی به این اسوه حسنه است. پیروی از پیامبر اسلام(ص) یعنی پیروی از اخلاق؛ یعنی زیستن با صداقت، مهربانی، گذشت و عدالت و این همان میراثی است که اگر امت اسلامی آن را پاس دارد، نه تنها درمیان ملت ها، بلکه در تاریخ و وجدان بشریت، صاحب جایگاه خواهد شد و در زیست انسان ها جاودانه خواهد ماند.