فعالیت اقتصادی جنسیت ندارد

ملیحه جهانبخش
خبر‌نگار 
 گزارش خبری 
ملیحه جهانبخش- زنان در عرصه فعالیت‌های اقتصادی به‌ویژه در استان خراسان رضوی و کلان‌شهر مشهد با توجه به ظرفیت‌های متعدد در عرصه‌های کشاورزی، صنایع دستی، گردشگری، فناوری اطلاعات، تعاونی‌ها و... از فرصت‌های بسیاری برای رشد و توسعه اقتصادی و مشارکت در بالابردن شاخص‌های اقتصادی استان برخوردارند. اگرچه مانند بسیاری از عرصه‌های دیگر با چالش‌هایی مواجه هستند که فرازونشیب‌های متعددی را در مسیر فعالیت‌های اقتصادی آن‌ها رقم می‌زند. گفته می‌شود هنجارهای اجتماعی و فرهنگی، سدهای قانونی، اصلاح ساختاری در انتصابات مدیران، نظام مالی متناسب برای صنایع خرد بانوان، توزیع ناعادلانه امکانات و تسهیلات کلان و نبود شبکه قوی زنان فعال اقتصادی در استان، از دغدغه‌های اصلی زنان در این حوزه است. وقتی به آمارها نیز نگاهی می‌اندازیم، گفته می‌شود حدود 5 یا 6‌هزار بانوی کارآفرین و حدود هفتصد بانوی بازرگان در استان خراسان رضوی فعالیت دارند، اما به‌دلیل ‌ثبت‌نشدن برخی مشاغل خانگی یا صنایع خرد توسط بانوان فعال اقتصادی و از‌سوی‌‌دیگر ‌غفلت نهادهای مرتبط، هیچ آمار دقیقی از جمعیت زنان فعال اقتصادی در استان وجود ندارد. چالش‌های بانوان فعال اقتصادی در استان خراسان رضوی موضوعی است که در این گزارش به آن پرداخته‌ایم.

لزوم توزیع یکسان منابع برای مردان و زنان 
رئیس کانون زنان بازرگان خراسان رضوی در گفت وگو با خبرنگار شهرآرا صحبت خود را با جمله «باید بپذیریم اقتصاد جنسیت ندارد» آغاز می کند و می گوید: این مسئله به شرطی است که تمام شرایط و بسترهایی که مورد نیاز فعالیت اقتصادی است، به صورت یکسان میان همه فعالان اقتصادی و کارآفرینان توزیع شود. زمانی که این شرایط یکسان برای همه فراهم نباشد، عده ای سهم کمتری دارند.  
آذر کیانی نژاد به توزیع منابع و امتیازات در حوزه اقتصاد اشاره و بیان می کند: تسهیلات بانکی، جاری سازی قوانین و... باید به صورت یکسان برای زن و مرد صورت بگیرد. اگر این مسئله در سطح کشور و استان انجام نشود، قطعا بانوان نمی توانند سهم مناسبی از اقتصاد کشور داشته باشند و از طرف دیگر با توجه به اینکه فعالیت اقتصادی بانوان بیشتر در سطح خرد و متوسط است، باید نگاه ویژه ای به صنایع خرد و متوسط داشته باشیم؛ اینکه بتوانیم بسترهای مورد نیاز برای رشد و توسعه آن ها را در سطح استان و کشور فراهم کنیم. تا زمانی که نگاه ویژه ای به این مسئله نداشته باشیم، قطعا نمی توانیم آینده اقتصادی خوبی را برای کشور فراهم کنیم و خانم ها نیز به واسطه نقشی که در این سطح از اقتصاد دارند، نمی توانند اثرگذاری مناسبی داشته باشند. بنابراین ایجاد شرایطی برای تسهیلگری در زیرساخت های موردنیاز برای کارآفرینی مثل تسهیلات بانکی، تسهیلگری قوانین، فراهم کردن بستر ها برای صنایع خرد باعث می شود زنان در عرصه مشاغل خانگی رشد و توسعه یابند.
ضرورت شبکه سازی برای بانوان فعال اقتصادی
وی با اشاره به اینکه در شریط کنونی ایران و در سطح دنیا اینکه یک نفر بتواند به تنهایی همه آنچه را که مورد نیاز توسعه کسب و کارش است فراهم کند، ممکن نیست، ادامه می دهد: ایجاد شبکه های تخصصی با محوریت های مشخص که هدف و رسالت آن ها کاملا شفاف و مشخص باشد، نه تنها به زنان، بلکه به همه کمک می کند که در مسیر توسعه و پیشرفت، تسهیل و سرعت بیشتری پیدا کنند. این شبکه ها به زنان کمک می کند که بیشتر بتوانند نیازمندی های خود را برای توسعه کسب و کار شناسایی کنند و به کار بگیرند؛ البته باید به صورت تخصصی باشند. به عنوان مثال شبکه هایی که روی صادرات، توانمندسازی ها، محوریت زن و خانواده است. در برخی شبکه ها فقط محوریت زن است؛ در حالی که باید این رویکردها تخصصی باشد. شبکه ای که در محور زن و خانواده کار می کند، نباید وارد شبکه تخصصی زن و اقتصاد شود. اجازه دهیم شبکه های اقتصادی به صورت تخصصی کار کنند، این به هم ریختگی باعث می شود که نه تنها مزیت های شبکه از بین برود، بلکه سردرگمی هم برای زنان ایجاد شود.  
کیانی نژاد در پاسخ به حمایت هایی که از سوی نهادهای دولتی می تواند صورت بگیرد، اظهار می کند: اقتصاد کنونی جامعه ما به گونه ای است که لازم است نهادهای دولتی هیچ کاری نکنند و اجازه دهند فعالان اقتصادی بخش خصوصی مسیر خود را پیدا کرده و در همان مسیر حرکت کنند. گاهی اوقات محدودیت های بخش دولتی، در ظاهر کمک و در واقعیت مانع توسعه است؛ اما به هر حال امیدواریم بخش دولتی با درایت کمک کننده باشد. تسهیلگری قوانین، ایجاد زمینه های سرمایه گذاری و ایجاد تسهیلات مالی در این زمینه کمک کننده است.
نبود آمارهای شفاف در حوزه بانوان فعال اقتصادی
وی در پاسخ به میزان جمعیت بانوان فعال اقتصادی در خراسان رضوی تصریح می کند: در کشور، ما در هیچ حوزه ای منابع و آمار دقیقی نداریم. در این حوزه نیز نمی توانیم دقیق بگوییم؛ چون در آمارها هیچ وقت مشاغل خانگی و خانم هایی که در خانه کارآفرینی خرد دارند، دیده نمی شوند. این اشتباه دو سویه است. خانم ها برای ثبت مشاغل اقدام نکرده اند و از سوی دیگر نیز در آمارگیری، این بخش بزرگ نادیده گرفته شده است. اما در اتاق بازرگانی حدود هفتصد فعال اقتصادی خانم، دارای کارت بازرگانی و عضویت هستند که جامعه هدف، کانون زنان بازرگان استان است. سهم بانوان استان در سطح بازرگانی سهم مناسبی است؛ اما نگاه ویژه به صنایع خرد برای دقیق بودن آمارها ضرورت دارد.  

چالش های سه گانه، موانع جدی رشد اقتصادی
 نایب رئیس کانون زنان بازرگان اتاق بازرگانی و بنیان گذار چند شرکت اقتصادی درباره چالش های بانوان فعال اقتصادی و کارآفرین می گوید: مهم ترین چالش ها عموما در سه محور دیده می شود. اول، دسترسی محدود به سرمایه و منابع مالی؛ اینکه بسیاری از بانوان حتی با داشتن طرح قابل دفاع، در مرحله تأمین مالی با موانع ساختاری مواجه می شوند. دوم، ضعف در شبکه سازی و دسترسی به بازار که مسیر ورود به بازارهای صنعتی، صادراتی و دولتی برای زنان را دشوار می کند و سوم، بوروکراسی و شفاف نبودن مسیرهای حمایتی و اینکه بخش بزرگی از ظرفیت های حمایتی وجود دارد، اما استفاده از آن ها زمان بر یا پیچیده است.  
نورالهدی پورعباس راهکارهای برون رفت از این چالش ها را روشن و شفاف می داند و بیان می کند: تعریف سازوکارهای مالی ویژه برای طرح های فناورانه زنان، شفاف و کوتاه کردن مسیرهای صدور مجوزها و قراردادهای دولتی، ایجاد شبکه های منسجم برای اتصال زنان کارآفرین به بازارهای داخلی و خارجی و استفاده از ظرفیت اتاق های بازرگانی برای آموزش های تخصصی و توسعه صادرات در این زمینه مؤثر است.  
وی با بیان اینکه در نشست با مسئولان دولتی استان و کشور، این دغدغه ها مطرح است، اظهار می کند: در جلسات متعدد، چند موضوع کلیدی مطرح شده است. نیاز به حمایت هدفمند از شرکت های محیط زیستی و نوآور، به ویژه در حوزه هایی مثل جاذب های نفتی، مدیریت پسماند و گیاهان دارویی، ضرورت ایجاد تسهیلات قابل اتکا برای صنایع کوچک و متوسطی که توسط زنان اداره می شوند، از جمله این موارد هستند.
زنان، بازوی اقتصادی کشور
پورعباس چشم انداز اقتصادی زنان کارآفرین و بانوان فعال اقتصادی را با رفع موانع روشن می بیند و می گوید: اگر موانع اداری و مالی کاهش پیدا کند، زنان در ایران می توانند بخش بزرگی از صنایع خلاق، محیط زیست و خدمات دانش بنیان را در دست بگیرند. ظرفیت رشد اقتصادی این بخش کاملا واقعی است و می تواند در پنج سال آینده یکی از محرک های اقتصاد استان ها باشد.  

هم صدایی برای مطالبات جدی ملی
 رئیس کمیسیون بانوان اتاق تعاون خراسان رضوی و عضو هیئت مدیره کانون زنان بازرگان خراسان رضوی نیز در گفت و گو با شهرآرا چالش های متعددی را در حوزه فعالیت بانوان عرصه اقتصادی استان مطرح می کند و می گوید: در حوزه زنان بی نهایت دسترسی محدود به منابع مالی داریم. وام های کلان برای ما نیست و دچار مشکل هستیم. جذب سرمایه گذار را نداریم. شرایط سخت تضامین بانکی، محدودیت های اجتماعی و باورهای سنتی نیز در این مسئله دخیل است که هنوز برخی باور ندارند زنان می توانند کسب وکارهای قوی ایجاد کنند و در بحث های بانکی اگر همتای ما یک آقا باشد، خیلی راحت تر در سیستم بانکی و حتی سطح جامعه پذیرفته می شود.  
 نرگس شفاهی به چالش های مستمر و جدی دیگری نیز اشاره و بیان می کند: شبکه های ارتباطی زنان فعال در حوزه اقتصاد در مقایسه با مردان ضعیف تر است؛ به همین دلیل صدای بلندی برای بیان مسائل و چالش ها در سطح ملی نداریم. یکی دیگر از چالش هایی که برخی از بانوان فعال اقتصادی هنوز با آن مواجه هستند، برقراری تعادل میان کار و زندگی به معنی رسیدگی به خانواده و امور فرزندان است، چرا که برای موفقیت چنین بانوانی همراهی همسران نیز ضروری است. چالش های اداری و نحوه تعامل با برخی خانم ها نیز در برخی سازمان ها از دیگر مسائل مطرح است.  
وی در زمینه راهکارهایی که می تواند در تعدیل این چالش ها کمک کننده باشد، اظهار می کند: همکاری نهادهای خصوصی و دولتی و نهادهای مدنی اهمیت دارد. ما می توانیم صندوق های سرمایه گذاری ریسک پذیر ویژه زنان داشته باشیم که توسط بانوان مدیریت شود و معیارهای عادلانه تری را برای تخصیص منابع داشته باشد. تقویت شبکه های حرفه ای زنان یک ضرورت است که باید نگاه دولت در این زمینه به بانوان فعال اقتصادی ویژه تر باشد؛ البته در استان خراسان رضوی کانون بازرگانان و کمیسیون بانوان، انجمن ملی زنان کارآفرین را داریم. دولت وقتی حمایت کند، فضای خوبی را برای انتقال تجربه خواهیم داشت و راه ها و ایجاد فرصت های مناسبی برای تجارت بانوان فعال اقتصادی فراهم می شود.
ایجاد زیرساخت های حمایتی برای مادران شاغل
شفاهی به برخی پیشنهادهای ارائه شده در شورای گفت و گوی دولت و بخش خصوصی برای همراهی بیشتر با بانوان اشاره می کند و می گوید: به عنوان مثال در شهرک های صنعتی، مهدکودک نداریم. ساخت این فضا می تواند به مادران بسیار کمک کننده باشد. مشوق های مالیاتی و مشوق های تأمین اجتماعی تأثیرگذار است. تسهیلاتی بدهند که در محل واحد صنعتی یا تولیدی، کارفرما بتواند مهدکودک ایجاد کند یا حداقل ساعت کار مادران کمتر باشد. به کارکنان اداری آموزش داده شود که چگونه با بانوان تعامل داشته باشند. در نشست با مسئولان استانی و کشوری، همه این دغدغه ها را مطرح کرده ایم.  
وی چشم انداز پیش روی بانوان فعال اقتصادی را روشن می بیند و بیان می کند: امروزه بازارهای جهانی تمایل زیادی به کارآفرینی زنان دارند و از آن استقبال می شود. این مسئله چشم انداز خوبی را نشان می دهد. مشهد نیز به عنوان کلان شهر مذهبی و گردشگری، ظرفیت بسیار خوبی برای درآمدزایی بانوان فعال اقتصادی دارد.