ملیحه فلاح
خبرنگار
گزارش تحلیلی
ملیحه فلاح- «بعضیها میگویند شما شعار سال معیّن میکنید، عمل که نمیکنند ؛ بنده قبول ندارم این حرف را. شعار سال با دو منظور مطرح میشود: یکی جهتدادن به سیاستهای اجرایی و عملکرد مسئولان دولتی و مسئولان حکومتی است، یکی توجه افکار عمومی است؛ یعنی افکار عمومی توجه پیدا کنند به اینکه چه مسئلهای امروز برای کشور مهم است... آنهایی که قبول دارند تلاش میکنند، عمل میکنند، به قدر توان خودشان کار میکنند؛ البته اگر کار، بهتر و جامعتر انجام بگیرد، نتایج بیشتری به دست میآید »؛ آنچه خواندید بخشی از سخنان رهبر شهید انقلاب اسلامی در اولین روز سال1397 و سفر رسمی نوروزی ایشان به مشهد است. سخنانی که برای تبیین شعار سال بیان شده بود. با توجه به اینکه در بیش از یک دهه اخیر بیشتر نامگذاریهای سال اقتصادی بوده است، روزهای آخر سال فرصتی فراهم کرده تا به واکاوی دلایل این نامگذاریها بپردازیم.
داستان شعارها و نام گذاری ها در پیام نوروزی توسط قائد امت از سال1378 به عنوان یک رسم سالانه رنگ وبوی جدی تری به خود گرفت. این شعارها در حدود سه دهه تا همین نوروز 1404 چراغ راهی بود برای سیاست گذاری ها و باید و نبایدهای سال پیش رو.
در سال های ابتدایی، نام گذاری ها بیشتر جنبه تقارن با مناسبتهای مذهبی داشت، مانند سال امام خمینی(ره)، سال امام علی(ع)، سال عزت و افتخار حسینی و سال پیامبر اعظم(ص)، ولی کم کم این نام گذاری ها حال و هوای اجرایی و اقتصادی به خود گرفت. در حدود دو دهه اخیر نیز این نام گذاری ها اغلب بر اقتصاد به ویژه با تأکید بر اقتصاد مقاومتی و تولید داخلی متمرکز بوده است. در طول این سال ها بهبود وضعیت اقتصادی کشور و مردم، اولویت داشته و این شعارها و نمادها، زنجیره ای به هم پیوسته از جهت گیری ها و اقدامات کلان لازم برای تحقق این امر است و به تصریح رهبر شهید انقلاب، شعار هر سال اختصاص به آن سال ندارد، بلکه هدف گیری و اقدامی است که باید در سال های بعد نیز ادامه یابد.
آغاز دهه90 با جهاد اقتصادی
هرچند برخی نام گذاری ها در سال های قبل نیز رنگ وبوی اقتصادی داشت، اما تمرکز اصلی بر مسائل اقتصادی در شعارها از سال1390 آغاز شد. با نام «جهاد اقتصادی». این نام گذاری خبر از یک نگاه بلندمدت در رویکرد رهبر شهید انقلاب در مبارزه با دشمن خارجی و تقابل با تحریم ها بود. در این راستا با توجه به تحولات رخ داده در عرصه اقتصادی و فزونی یافتن اقدامات خصمانه غربی ها در تحریم کشور، این سال جهاد اقتصادی نام گرفت. ایشان در پیام نوروزی خود در این سال با اشاره به اینکه دشمن تحریم ها را دنبال می کند و ما باید به اساسی ترین مسائل کشور توجه کنیم، فرمودند که محور همه این ها به نظر من مسائل اقتصادی است. این آغازی بود بر فصلی جدید از شعارهای سال و تأکیدات قائد امت در راستای پیشرفت و مقابله با دشمن در جمهوری اسلامی.
بیست ونهم بهمن سال۹۲، قائد امت سیاست های کلی «اقتصاد مقاومتی» را ابلاغ کردند. این سیاست ها که دارای ۲۴بند است بر اساس بند یک اصل۱۱۰ قانون اساسی پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام، از سوی ایشان تعیین و ابلاغ شد تا چراغ راهی باشد برای همه زمان ها. پس از آن بر ارکان این سیاست در نام گذاری سال های مختلف تأکید شد، از جمله در سال های 1395 و 1396. رهبر معظم انقلاب در نام گذاری این سال نیز همچون سال پیش از آن، با توجه به نیاز کشور به اقتصاد مولد و درون زا و دندان تیزکردن های دشمن در جنگ تحمیلی اقتصادی، شعار سال را با محوریت اقتصاد مقاومتی تعیین فرمودند.
تولید، کلیدواژه 8شعار سال
علاوه بر سال1391 از سال 1398 تا سال 1404 «تولید» کلیدواژه پیام های نوروزی رهبر شهید بود. تولید در این سال ها به عنوان یک راهبرد ملی برای رشد و شکوفایی اقتصاد کشور مطرح شد. اصل و محور مورد تأکید در شعار این سال ها «تولید» است. اما این پرسش مطرح می شود که چرا تولید؟ در پاسخ به این پرسش می توان دلایل متعددی را از نگاه کارشناسان برشمرد. تولید، وجه مشترک همه جریان ها، متخصصان و نگاه هاست. آن اندازه که در این موضوع، هم صدایی وجود دارد، در سایر ابعاد، چنین اشتراک نظری مشاهده نمی شود.
تولید، رابطه مستقیم با افزایش اشتغال، رونق ملی، افزایش درآمد ها و ثروت ملی و حتی در مراحل بعدی، تقویت روابط بین المللی دارد. تولید، ستون فقرات اقتصاد است و اگر تولید در جامعه رونق یابد، اقتصاد ملی در برابر فشار تحریم های تحمیلی از جانب جبهه دشمن، دچار لرزش و سستی نخواهد بود.
به واژه هایی که رهبر شهید در شعارها از سال1398 به بعد داشتند نگاهی بیندازید. با رونق آغاز شد که واژه ای نرم تر نسبت به جهش است که در سال 1399 به کار برده شده است. سپس در سال 1400 حرف از پشتیبانی و مانع زدایی به میان آمد. چون بسیاری از فعالان حوزه تولید از موانع این عرصه گله داشتند. بعد از نگاه به دانش بنیان ها و توجه به اهمیت آن ها در حوزه جهش تولید اشاره شد و همچنین بر موضوع اشتغال که حیات اقتصادی اقشار جامعه به آن وابسته است تأکید شد. سپس تورم به عنوان یکی از موانع در حوزه تولید شناخته شد و از سوی دیگر تولید راهکاری برای مهار تورم. سال بعد موضوع مشارکت مردم مطرح شد، در مشارکت «مردم»، تأکید بر حذف یا ضعیف ساختن نقش ها، فعالیت ها و اقدامات بخش های فعال کنونی (اعم از دولتی و خصوصی) نیست، بلکه اهتمام بر به میدان آوری توده های مردمی است. تجربه این اصل در جمهوری اسلامی وجود دارد. اما در آغاز سال1404 با نام «سرمایه گذاری برای تولید» ایشان در سخنان خود تأکید کردند که یکی از مسائل مهم اقتصاد در کشور سرمایه گذاری های تولیدی است. تولید، وقتی جهش پیدا می کند که سرمایه گذاری انجام شود.
نتایج شعارهای سال
مروری بر نام گذاری سال های اقتصادی نشان می دهد که تبدیل تولید به یک گفتمان ذهنی در جامعه از تأثیرات این نام ها بوده است. این مسئله سبب شده تا تولید و کارآفرینی در جامعه ایران به عنوان یک ارزش مسلط در اذهان جامعه جابیفتد، این در حالی است که در دهه های گذشته برخی شهروندان نسبت به کارآفرینان دید منفی داشتند. توجه به حوزه تولید به عنوان یک ارزش اکنون به جایی رسیده که افرادی که در حوزه اقتصاد فعالیت دارند، ترجیح می دهند که به عنوان کارآفرین شناخته شوند. ایجاد فضای بیان مطالبات تولیدکنندگان از دیگر پیامدهای نام گذاری سال های اقتصادی است. بارها دیده شده که کارآفرینان با صراحت دغدغه ها و مشکلات خودشان را با مسئولان در میان می گذارند.
همچنین در یک دهه اخیر رسانه های مکتوب و مجازی مملو از مسائل و دغدغه های تولیدکنندگان شده است و حتی مسئولان اقتصادی را به دلیل کم کاری و کم توجهی به رفع سریع دغدغه های تولید مورد انتقاد قرار می دهند. بدیهی است که به وجود آمدن چنین فضایی ناشی از نام گذاری های اقتصادی سال است.
تبدیل خرید و مصرف کالاهای داخلی به ارزش، یکی دیگر از تأثیرات نام گذاری شعار سال در بیش از یک دهه اخیر است. درحالی که بخشی از مردم تصور می کنند که خرید و مصرف کالاهای خارجی و به ویژه برند، سبب افزایش جایگاه اجتماعی آن ها می شود، تأکید بر خرید کالای داخلی این تفکر ذهنی را تغییر داد و سبب شد تا مصرف کالای ایرانی به ارزش تبدیل شود.
فعالان و کارشناسان اقتصادی معتقدند که یک ویژگی در اقتصاد دانش بنیان وجود دارد که در هیچ کدام از انواع دیگر تولید نیست. تولید صنعتی بالاخره یک درجه اشباع دارد. سرمایه و تولید سخت افزاری را می توان افزایش داد، اما شیب افزایشش مدام کُند می شود. اما دانش بنیان نقطه ای است که اشباعی برایش وجود ندارد. تأکید رهبر شهید انقلاب بر حمایت از دانش بنیان ها نشان دهنده عمق بینش ایشان در این حوزه است. رهنمودهای ایشان برای حمایت از اقتصاد دانش بنیان سبب شد تا ریل مسیر کشور به سمتی برود که بتواند آینده خود را برای دهه های آینده تضمین کند.
۱۳۹۰
جهاد اقتصادی
با تشدید تحریم های اقتصادی، شعار «جهاد اقتصادی» برگزیده شد تا حرکت اقتصاد مقاومتی شتاب گیرد.
1391
تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی
علت این نام گذاری، حمایت از تولید ملی و ترغیب مردم برای خرید کالاهای ایرانی بود. همچنین اهمیت تولید داخل برای رشد اقتصاد مورد تأکید قرار گرفت.
۱۳۹۲
حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی
در پی انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و ضرورت عبور از معضلات اقتصادی، این سال «حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی» نام نهاده شد.
1393
اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی
تأکید بر مدیریت جهادی به منظور افزایش رشد اقتصادی کشور از دلایل مهم نامگذاری این سال بود.
1394
دولت و ملت، همدلی و هم زبانی
در این شعار همراهی گسترده دولت و ملت مورد تأکید بود.
1395
اقتصاد مقاومتی؛ اقدام و عمل
از سال1395 نام گذاری سال ها بیشتر جنبه اقتصادی با محوریت اتکا به توان داخلی داشت و در اولین گام هم سال1395 «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نام گذاری شد.
1396
اقتصاد مقاومتی: تولید- اشتغال
رهبر شهید انقلاب در نام گذاری این سال نیز همچون سال پیش از آن، با توجه به نیاز کشور به اقتصاد مولد و درون زا، شعار سال را با محوریت اقتصاد مقاومتی تعیین فرمودند.
1397
حمایت از کالای ایرانی
در این سال بسیاری از شرکتهای خارجی از ایران خارج شدند. با این حال تأکید بر حمایت از خرید کالای ایرانی همزمان با حمایت از تولید به رشد تولید ملی کمک کرد.
1398
رونق تولید
اهمیت تولید در کشور و بهبود وضعیت آن به عنوان مسئله اصلی اقتصاد ایران، سبب شد تا رهبر شهید انقلاب سال1398 را «رونق تولید» نام نهند.
1399
جهش تولید
این نام گذاری با توجه به اینکه اولویت و مسئله فوری و جدی کشور، مسئله اقتصاد است و کلید حل همه مشکلات اقتصادی، توسعه تولید ملی است، صورت گرفت تا بار دیگر بر تولید تأکید شود.
1400
تولید، پشتیبانی ها، مانع زدایی ها
رفع موانع از تولید، مقوله مهمی بود که رهبر شهید در نام گذاری سال1400 به آن اشاره داشتند و این سال را «تولید، پشتیبانی ها، مانع زدایی ها» نام نهادند.
1401
تولید، دانش بنیان، اشتغال آفرین
به دلیل اهمیت جایگاه دانشبنیانها در تولید و اشتغال، سال1401 به عنوان «تولید، دانش بنیان، اشتغال آفرین» نام گذاری شد.
1402
مهار تورم، رشد تولید
به دلیل نرخ بالای تورم در سال های اخیر به عنوان معضل اصلی کشور و ارتباط دو سویه آن با تولید، این سال «مهار تورم، رشد تولید» نام گرفت.
1403
جهش تولید با مشارکت مردم
با توجه به نقش تولید در حل مشکلات اقتصادی کشور از جمله «تورم» و «بیکاری» این سال به نام «جهش تولید با مشارکت مردم» نام گذاری شد.
1404
سرمایه گذاری برای تولید
تولید، زمانی جهش پیدا می کند که سرمایه گذاری در آن انجام شود. همچنین اهمیت حضور سرمایه های خرد مردم در بخش تولید، دلیل نام گذاری این سال بود.