شکیبا افخمی راد
مجموعه تلویزیونی «کلانتری۱۱» که از روزهای آغازین سال روی آنتن شبکه2 رفته، تلاش کرده است تصویری متفاوت و واقع گرایانه از نیروی انتظامی و نقش کلانتری ها در جامعه ارائه دهد؛ تصویری که نه اغراق آمیز است نه کلیشه ای و دور از واقعیت. این مجموعه با تمرکز بر مسائل روز جامعه و روایت داستان هایی از دل یک کلانتری، کوشیده است پیوند میان مردم و نیروهای انتظامی را نیز بازتعریف کند. هم زمان با ادامه پخش «کلانتری11» از شبکه2، در گفت وگوهایی با محسن جهانی، نویسنده و هاشم مسعودی، تهیه کننده سریال، جزئیات شکل گیری، اهداف و چالش های این اثر را بررسی کرده ایم.
ایده ای برخاسته از تحولات اجتماعی
محسن جهانی، نویسنده مشهدی سریال «کلانتری11»، درباره چگونگی شکل گیری ایده فیلم نامه این مجموعه می گوید: ریشه این ایده به حوادث سال۱۴۰۱ بازمی گردد؛ زمانی که فضایی منفی درباره نیروهای نظامی و انتظامی در رسانه های معاند و شبکه های مجازی شکل گرفت.به گفته او، این فضا تصویری نادرست از کلانتری ها ارائه می داد؛ تصویری که با واقعیت فاصله زیادی داشت.جهانی با اشاره به تجربه شخصی خود بیان می کند: برای من این نگاه، پذیرفتنی نبود؛ چون برادر خودم فرمانده کلانتری در یک شهر کوچک است و از نزدیک دیده ام که ارتباطش با مردم چقدر خوب است، چقدر تلاش می کند پرونده ها را به صلح و سازش برساند و چقدر مورد اعتماد مردم است. این تجربه عینی، کاملا برخلاف تصویری بود که رسانه های معاند القا می کردند؛ رسانه هایی که می دانند وقتی اعتماد عمومی به کلانتری و نیروی انتظامی از بین برود، امنیت در جامعه کاهش می یابد.این نویسنده که برای تکمیل فیلم نامه این پروژه مسیری طولانی را طی کرده است، یادآوری می کند: کار ما از شکل گیری ایده اولیه تا انجام پژوهش، نگارش طرح های مختلف و درنهایت فیلم نامه، حدود دو تا سه سال زمان برد. بعد از آن هم تیم تولید شکل گرفت و کار به خروجی رسید.او ادامه می دهد: ما در مرحله پژوهش و نوشتن فیلم نامه، مراوداتی با نیروی انتظامی و کارشناسانشان داشتیم، ولی همکاری ما این گونه نبوده است که بگوییم حمایت مالی از ما شده است.
پرهیز از کلیشه ها
یکی از ویژگی های مهم «کلانتری11»، پرهیز از کلیشه های رایج در آثار پلیسی است. جهانی در این باره می گوید: ما به دنبال این نبودیم که پلیسی هالیوودی و اغراق آمیز را به تصویر بکشیم. همچنین نمی خواستیم سریال صرفا درباره پیدا کردن سارق یا پرونده های تکراری باشد. هدف این بود که مخاطب از همان ابتدا با یک قصه جدی و واقعی روبه رو شود و خودش را در آن ببیند. درواقع می خواستیم مخاطب احساس کند در این شهر زندگی می کند و مسائل مطرح شده، مسائل خودش است.از نگاه این نویسنده، یکی از نقاط تمایز «کلانتری11» نوع تصویرسازی از پلیس است: «فرمانده کلانتری در این سریال، یک قهرمان اغراق آمیز و بی نقص نیست که حتما باید همیشه پیروز باشد. او انسانی است با خطاها و ضعف ها، اما درعین حال حرفه ای و متعهد. فرمانده ای که تلاش می کند در چارچوب اختیارات خود، به نفع مردم عمل کند و حتی اگر لازم باشد، در برابر برخی مسئولان بایستد.»به گفته او، شخصیت اصلی با بازی تینو صالحی، ترکیبی از ویژگی های واقعی افرادی است که در نیروی انتظامی مشغول خدمت هستند.این تهیه کننده درباره خلق شهر خیالی «چهل رود» در سریال «کلانتری11» نیز توضیح می دهد: ما یک شهر طراحی کردیم تا بتوانیم مسائل مختلف کشور را در آن بازتاب دهیم. از موضوعاتی مانند اراذل واوباش گرفته تا مدیریت آب، معدن، احداث سد و همچنین مسائل فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی.جهانی با بیان اینکه کلانتری در این سریال، نمادی از کل جامعه است، بیان می کند: ما یک کلانتری را به عنوان کلانتری الگو معرفی می کنیم و نشان می دهیم که فرمانده آنجا باید دربرابر همه مسائل شهرش حساس باشد و سعی کند گره از مشکلات مردم باز کند.
فیلم برداری در یک لوکیشن محدود
این سریال در قالب سیت کام(گونه ای از کمدی موقعیت) و عمدتا در فضای کلانتری روایت می شود. جهانی در این باره توضیح می دهد: ما تصمیم گرفتیم تمام داستان ها در فضای کلانتری روایت شود. شاید این محدودیت در نگاه اول دست نویسنده را ببندد، اما برای من به فرصتی برای بروز خلاقیت تبدیل شد.
این تهیه کننده با اشاره به مرسوم بودن ساخت پروژه های سیت کام در تمام دنیا به ویژه هالیوود بیان می کند: ما سعی کردیم از کلانتری به عنوان تک لوکیشنمان به مدل های مختلف، استفاده و در دل قصه ها درام ایجاد کنیم؛ یعنی سریال ما این گونه نیست که فقط یک نفر وارد کلانتری شود، شکایت کند و در پایان قسمت هم نتیجه شکایتش را ببیند.
او با اشاه به سه عنصر اصلی سیت کام یعنی شخصیت، لوکیشن و داستان، یادآوری می کند: من سعی کردم براساس لوکیشن کلانتری شخصیت های چندبعدی و خوبی را طراحی کنم تا قصه جذابی پیش روی مخاطب قرار گیرد، به طوری که به هیچ عنوان احساس نکند چرا بیرون کلانتری و چهل رود را نمی بیند.
جهانی در بخش پایانی صحبت های خود تأکید می کند: هدف اصلی ما از ساخت سریال «کلانتری11»، این بود که اعتماد میان مردم و نیروی انتظامی تقویت شود؛ چون هرچه این اعتماد بیشتر باشد، امنیت نیز در جامعه افزایش می یابد.
کلانتری؛ اولین مرجع مردم در بحران ها
هاشم مسعودی که درکنار مجتبی خیاط احسانی تهیه کنندگی سریال «کلانتری11» را برعهده دارد، نیز درباره چگونگی شکل گیری ایده ساخت این مجموعه می گوید: با وجود نقدهایی که ممکن است به نیروی انتظامی وارد باشد، در لحظه بحران اولین جایی که مردم به آن مراجعه می کنند، کلانتری است؛ به همین دلیل، کلانتری را می توان اولین سنگر امنیت دانست، با این حال این نهاد خیلی مظلوم است و هیچ زمان به ارزش و جایگاه آن، توجه نشده است.این تهیه کننده ادامه می دهد: در بسیاری از شهرهای کوچک، فرمانده کلانتری نقش بسیار گسترده ای دارد و حتی عالی ترین مقام کشور برای آن منطقه شناخته می شود؛ فردی که در مراسم شادی و عزای مردم هم شرکت می کند. درواقع، کلانتری مأمنی برای مردم این شهرهاست که برای رفع تمام مسائل و مشکلاتشان به آنجا مراجعه می کنند.او که معتقد است به این جایگاه مهم، کمتر پرداخت شده است، یادآوری می کند: پس از حوادث سال۱۴۰۱، نیروهای انتظامی به نوعی مظلوم واقع شدند و کمتر به نقش واقعی آن ها پرداخته شد. همین موضوع ما را در دفتر شمسه فیلم به سمت ساخت سریال کلانتری11 سوق داد.
همکاری با 2کارگردان
«کلانتری11» قرار بود بعد از عید نوروز پخش شود. اما با توجه به شروع جنگ رمضان و تغییر جدول پخش شبکه های سیما، هم زمان با روزهای آغازین سال نو روی آنتن شبکه2 رفت. مسعودی برای پخش سریال جدیدش در این بازه زمانی می گوید: قطعا اگر سریال در زمانی پخش می شد که امکان تبلیغات بیشتری برایش در فضای مجازی و بیلبوردهای شهری فراهم می شد و همچنین حال خود مردم نیز بهتر بود، از آن بازدید بیشتری می شد.او با اشاره به ساعت پخش سریال «کلانتری11» یادآوری می کند: سریال ما ساعت9:30 شب پخش می شود؛ بازه زمانی که بیشتر مخاطبان تلویزیون کف خیابان هستند، با این حال «کلانتری11» حدود 3میلیون و600هزار نفر فقط در تلوبیون بازدیدکننده داشته است.این تهیه کننده درباره چالش های تولید سریال جدید خود نیز توضیح می دهد: با اینکه سریال «کلانتری11» در قالب سیت کام تعریف شده بود، ما برای ایجاد تنوع بصری از لوکیشن های مختلف نیز استفاده کردیم که هزینه بر بود. همچنین حضور بیش از 200بازیگر و عوامل از نقاط مختلف کشور که بخش زیادی از آن ها اهل کرمان بودند، مدیریت پروژه را دشوارتر می کرد.مسعودی به تغییر کارگردان در میانه مسیر نیز اشاره و آن را یکی از چالش های جدی پروژه معرفی می کند: ما کار را با محمد اسفندیاری شروع کردیم اما او بعد از 12قسمت برای ساخت فیلم سینمایی «کوچ» که سال گذشته در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد، از گروه جدا شد. در ادامه ما با امین شجاعی که خودش اهل کرمان است و شناخت خوبی از بازیگران این خطه دارد، کارمان را پیش بردیم.
نقش فیلم نامه در موفقیت اثر
یکی از ویژگی های قابل توجه سریال، انتخاب اقلیم کرمان برای روایت داستان است. مسعودی در این باره توضیح می دهد: پس از بررسی گزینه های مختلف، کرمان را به دلیل ظرفیت های فرهنگی، لهجه خاص و توانمندی بازیگران محلی انتخاب کردیم. این انتخاب به هویت بخشی اثر کمک زیادی کرد.این تهیه کننده درباره بازخوردهای مخاطبان نیز می گوید: یکی از مهم ترین نکاتی که مخاطبان به آن اشاره می کنند، واقعی بودن شخصیت هاست. برای آن ها، وقتی پلیس را به عنوان یک انسان با زندگی شخصی، احساسات و دغدغه هایی معمول می بینند، جذاب است.
مسعودی در پایان تأکید می کند: بیش از دو سال روی فیلم نامه «کلانتری11» کار شد و همین موضوع تأثیر زیادی بر کیفیت نهایی سریال گذاشت. تجربه ای که نشان می دهد اگر به متن اهمیت داده شود، حتی در قالب های کم هزینه مانند سیت کام نیز می توان آثار موفق و تأثیرگذاری تولید کرد.