نشست تخصصی مدلسازی تابآوری عمران و حملونقل شهری با حضور استادان دانشگاه، مدیران شهری و پژوهشگران حوزه حملونقل در کارخانه نوآوری مشهد برگزار شد.
به گزارش شهرآرا، در راستای مجموعه رویدادهای خلاقیت و نوآوری شهری، نشست ایده گفتوگوی تخصصی با موضوع «مدلسازی تابآوری عمران و حملونقل شهری مشهد» با حضور جمعی از نخبگان، استادان دانشگاهی و فعالان اکوسیستم نوآوری و صنعتی استان، در محل کارخانه نوآوری مشهد برگزار شد.
این نشست که در حاشیه سومین رویداد «هفته خلاقیت و نوآوری شهری» برگزار شد، فرصتی مغتنم برای تبادلنظر درباره چالشها و راهکارهای عملیاتی در زمینه تابآوری زیرساختهای حیاتی شهر بود.
سعید قدرتی، سرپرست دفتر خلاقیت و نوآوری شهری شهرداری مشهد، در ابتدای این مراسم با اشاره به اهمیت بالای تابآوری در برابر بحرانها و چالشهای پیشرو، بر لزوم بهرهگیری از دانش نخبگان و ظرفیتهای نوآورانه در توسعه پایدار شهری تأکید کرد.
وی افزود: شناخت دقیق چالشها و ارائه مدلهای عملیاتی برای افزایش تابآوری در حوزه عمران و حملونقل، گامی اساسی در راستای ساخت شهری مقاومتر و زندگی بهتر برای شهروندان مشهد خواهد بود.
تجربه زیست مدیریت شهری در بحرانهای واقعی
اصغر کوهسرخی، شهردار کاشمر، با اشاره به تجربه زلزله و بحرانهای طبیعی در این شهر گفت: تابآوری برای مدیران شهری یک مفهوم نظری نیست، بلکه یک ضرورت عملی است.
وی به زلزله سال ۱۴۰۳ در کاشمر اشاره کرد و گفت: این زلزله خسارات درخورتوجهی به واحدهای مسکونی و تجاری وارد کرد.
وی گفت: این تجربه نشان داد که مقاومسازی بافتهای فرسوده باید در اولویت اول مدیریت شهری قرار گیرد.
کوهسرخی همچنین به اقدامات شهرداری کاشمر از جمله شناسایی واحدهای خطرآفرین، اصلاح شبکه آبهای سطحی، توسعه سیستمهای هوشمند و اجرای پروژه فیبر نوری برای حرکت به سمت شهر هوشمند اشاره کرد.
وی افزود: تابآوری زمانی معنا دارد که شهر بتواند پس از بحران سریع به حالت عادی بازگردد.
تابآوری، توانایی بازیابی سریع عملکرد پس از بحران است
دکتر ابوالفضل قربانی، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت تهران نیز که وبیناری در این جلسه شرکت کرده بود با اشاره به تحول ماهیت تهدیدها در جهان امروز گفت: در گذشته تهدیدها اغلب نظامی و محدود به میدان جنگ بودند، اما امروز با پدیدهای به نام تهدیدهای ترکیبی مواجه هستیم که شامل جنگهای نظامی، حملات سایبری، اختلالات زیرساختی و بحرانهای شهری است.
وی با اشاره به تجربه جنگهای جهانی و تحولات شهرهای مدرن افزود: در جنگهای جدید، شهرها خود به میدان هدف تبدیل شدهاند و زیرساختهای حملونقل، انرژی و ارتباطات بیشترین آسیبپذیری را دارند. قربانی تأکید کرد: مفهوم تابآوری تنها به معنای مقاومت نیست، بلکه توانایی بازیابی سریع عملکرد پس از بحران است. به گفته وی، شبکه حملونقل باید بهگونهای طراحی شود که در برابر اختلال، انعطافپذیر و قابل بازسازی باشد. وی همچنین بر لزوم نگاه یکپارچه به شهر و حملونقل تأکید کرد و گفت: حملونقل بخشی جدا از شهر نیست، بلکه قلب تپنده آن است و هرگونه اختلال در آن، کل سیستم شهری را دچار بحران میکند.
ضرورت شاخصسازی علمی برای سنجش تابآوری شهری
دکتر محمدامین امامی، پژوهشگر حوزه حملونقل شهری، یکی دیگر از میهمانان وبیناری، با تمرکز بر مفهومسازی علمی تابآوری گفت: تابآوری شهری زمانی معنا پیدا میکند که بتوان آن را اندازهگیری و ارزیابی کرد.
وی افزود: تابآوری یعنی توان سیستم شهری برای حفظ یا بازیابی عملکرد پس از بحران. بدون شاخصهای دقیق، این مفهوم صرفا در سطح نظری باقی میماند.
امامی تأکید کرد: سیستم حملونقل باید در مرکز ارزیابی تابآوری شهری قرار گیرد، زیرا هرگونه اختلال در آن میتواند کل ساختار شهر را مختل کند.
وی همچنین بر نگاه چندلایه به تابآوری تأکید کرد و گفت: تابآوری فقط مربوط به مترو یا اتوبوس نیست؛ بلکه شامل شبکههای اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی شهر است که باید بهصورت یکپارچه تحلیل شوند.
دادههای مکانی و تحول در مدیریت زیرساختهای شهری
دکتر اعتمادی، عضو هیئت علمی گروه مهندسی عمران دانشگاه فردوسی مشهد نیز در این جلسه با تمرکز بر فناوریهای نوین، به نقش دادههای مکانی در تحلیل تابآوری شهری پرداخت.
وی گفت: امروز با استفاده از دادههای ماهوارهای و فناوریهای سنجش از دور، امکان پایش دقیق تغییرات زمین و زیرساختها فراهم شده است. وی افزود: پدیدههایی مانند فرونشست زمین که پیشتر قابل مشاهده نبودند، اکنون با دقت میلیمتری رصد میشوند.اعتمادی تأکید کرد: این دادهها میتوانند در پیشبینی نقاط بحرانی، طراحی پروژههای مقاوم و مدیریت ریسک شهری نقش کلیدی ایفا کنند.
وی همچنین گفت: تابآوری زیرساختی باید مبتنی بر دادههای واقعی باشد، نه صرفا مدلهای تئوریک.
حملونقل انسانمحور؛ راهکار بحرانهای شهری
جمشید جعفری، رئیس اداره ایمنی سازمان ترافیک، با اشاره به تجربه جنگ اوکراین و شهر کییف، نقش حملونقل غیرموتوری را در شرایط بحران تشریح کرد.
وی گفت: در زمان جنگ، بسیاری از خیابانها مسدود و خودروها بلااستفاده شدند و در این شرایط، دوچرخه و حملونقل فعال نقش حیاتی در جابهجایی مردم ایفا کردند.وی افزود: حملونقل انسانمحور نهتنها در شرایط بحران بلکه در شرایط عادی نیز میتواند به کاهش آلودگی و افزایش تابآوری کمک کند.جعفری تأکید کرد: توسعه دوچرخهسواری، پیادهمداری و کارگوبایکها باید در برنامهریزی شهری جدی گرفته شود.
فاصله سیاستگذاری شهری با مفهوم تابآوری
سعید اکبریان معاون فنی شهرسازی سازمان بازآفرینی شهرداری مشهد نیز در سخنان خود با انتقاد از روند فعلی توسعه شهری گفت: سیاستهای شهری هنوز بهطور کامل با مفهوم تابآوری همسو نشدهاند.
وی افزود: در حالی که باید به سمت کاهش آلودگی هوا حرکت کنیم، بخش زیادی از بودجه شهری صرف پروژههای خودرومحور میشود.
وی با اشاره به کاهش سهم پروژههای حملونقل پاک در بودجه شهری گفت: این روند نشاندهنده فاصله جدی میان برنامهریزی شهری و اهداف تابآوری است.
اکبریان تأکید کرد: شهر انسانمحور، پیادهمحور و مبتنی بر حملونقل پاک، تنها مسیر رسیدن به تابآوری واقعی است.
تجربه زیسته مدیریت شهری در بحرانهای واقعی
اصغر کوهسرخی، شهردار کاشمر، با اشاره به تجربه زلزله و بحرانهای طبیعی در این شهر گفت: تابآوری برای مدیران شهری یک مفهوم نظری نیست، بلکه یک ضرورت عملی است.
وی به زلزله سال ۱۴۰۳ در کاشمر اشاره کرد و گفت: این زلزله خسارات قابل توجهی به واحدهای مسکونی و تجاری وارد کرد.
وی افزود: این تجربه نشان داد که مقاومسازی بافتهای فرسوده باید در اولویت اول مدیریت شهری قرار گیرد.
حقوق شهروندی؛ موتور محرک تابآوری جامعه در بحرانها
ناصری، کارشناس حقوقی شرکتهای دانش بنیان نیز در تشریح پیشنهادهای خود بیان کرد: سولههای مدیریت بحران که با زحمات شهرداری مشهد احداث شدهاند، نقش کلیدی در افزایش تابآوری جامعه ایفا میکنند که این سولهها با در نظر گرفتن آنها به عنوان مراکز اسکان اضطراری برای شهروندان باید افزایش پیداکند.
وی افزود: مسائلی چون پایداری ساختوسازها، پدافند غیرعامل در پروژههای عمرانی و فرهنگسازی در اینباره از موضوعهایی است که شهرداری مشهد باید با جدیت به آنها رسیدگی کند.
این کارشناس حقوقی با اشاره به حوادث اخیر (مانند مشکلات مترو در دیماه)، بر لزوم تضمین دسترسی برابر شهروندان، بهویژه سالمندان، کودکان و اتباع، به خدمات پزشکی و امکان تخلیه فوری اماکن آسیبدیده تأکید کرد و گفت: این موارد، حقوق شهروندی مسلمی هستند که باید رعایت شوند.
ناصری درباره حملونقل جایگزین، ضمن تأیید اهمیت دوچرخهسواری، بر لزوم تقویت ناوگان حملونقل عمومی به عنوان ذخیره استراتژیک تأکید کرد.
ناصری، اعتماد عمومی را ارزشمندترین سرمایه در زمان بحران دانست و تصریح کرد: اگر شهروندان احساس کنند حقوقشان در اولویت مدیریت شهری است، همبستگی اجتماعی افزایش یافته و آسیبهای روانی بحران کاهش مییابد.
ضرورت اجرای ایدههای نوآورانه در کشور
محمد اسماعیلنیا، عضو هیئت علمی تحقیقات وزارت جهاد، با اشاره به ظرفیتهای تاریخی و تمدنی ایران، از چهرههایی همچون خواجه نصیرالدین طوسی، ابنسینا و دیگر اندیشمندان بزرگ بهعنوان نمادهای خلاقیت و نوآوری در تاریخ کشور یاد کرد و تأکید کرد: ایران دارای گنجینهای عظیم از سرمایه انسانی و فکری است که در طول تاریخ شکل گرفته، اما در بهرهبرداری از آن با چالشهای جدی روبهرو است.
وی مهمترین مانع پیشرفت را ضعف در تبدیل ایده به عمل و بروکراسی پیچیده و فرساینده، بیان کرد و گفت: بسیاری از طرحهای توسعهای و فناورانه در کشور به دلیل ساختارهای اداری کند و چندلایه، در عمل متوقف یا بیاثر میشوند.
اسماعیلنیا با اشاره به ظرفیتهای گسترده کشور در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر بهویژه انرژی خورشیدی افزود: ایران از نظر منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی توان بالایی برای توسعه انرژی پاک دارد، اما موانع اجرایی و مدیریتی باعث شده این فرصتها بهدرستی بالفعل نشوند.
وی در ادامه با انتقاد از نظام انتخاب و بهکارگیری مدیران بیان کرد: استفاده ناکافی از مدیران شایسته و متخصص یکی از عوامل اصلی عقبماندگی در اجرای پروژههای کلان است و باید در فرایند انتخاب و انتصابها بازنگری جدی صورت گیرد.
این نماینده پیشین مجلس همچنین بر اهمیت تابآوری اجتماعی و فرهنگی تأکید کرد و گفت: جامعه برای عبور از بحرانها و فشارهای بیرونی، بهویژه در حوزه جنگ رسانهای و فرهنگی، نیازمند ارتقای سطح گفتوگو، اعتماد اجتماعی و مدیریت هوشمندانه است.
وی با اشاره به ضرورت حمایت از نخبگان و جلوگیری از مهاجرت آنان، تصریح کرد: باید شرایطی فراهم شود که ایدههای نوآورانه در داخل کشور به مرحله اجرا برسند و نخبگان احساس اثرگذاری واقعی داشته باشند.
اسماعیلنیا گفت: حل مشکلات کشور تنها از مسیر نقد یا گلایه ممکن نیست، بلکه نیازمند اصلاح فرایندها، استفاده از ظرفیتهای علمی و اجرایی و ایجاد هماهنگی میان نهادهای مدیریتی است.
راهبری هوشمندانه؛ تأسیس نخستین «رصدخانه تابآوری شهری» کشور در مشهد
علی قهرمانی، مدیر مراکز نوآوری عمران و حملونقل شهری شهرداری مشهد، ضمن اشاره به عمق مباحث مطرح شده در این رویداد، بر لزوم تداوم این سلسله نشستها تأکید کرد و گفت: هدف ما از برگزاری این گفتوگوهای تخصصی، دستیابی به مدلهای عملیاتی است که به معنای واقعی کلمه، تابآوری شهر را در برابر مخاطرات تضمین کند. خوشبختانه در این نشست شاهد ارائه نظرات بسیار ارزشمند توسط اعضای هیئتعلمی دانشگاههای فردوسی مشهد، تربیتمدرس و صنعتی شریف و همچنین فعالان اکوسیستم نوآوری بودیم که نویدبخش دستاوردهای بزرگ در آینده است.
مدیر مراکز نوآوری عمران و حملونقل شهری با اشاره به الگوهای جهانی در حوزه تابآوری شهری، افزود: برخورداری از زیرساختهای شهری ایمن، از حقوق مسلم شهروندان است. همانطور که در سایر کشورهای پیشرو شاهد هستیم، پیشبینی و طراحیهای لازم در ایستگاههای مترو و معابر شهری میتواند تضمینکننده حفظ جان و سلامت مردم باشد. ما در مرکز نوآوری عمران، تمامی تلاش خود را برای پیادهسازی این الزامات با تکیه بر دانش بومی و تکنولوژیهای نوین به کار بستهایم.
دکتر قهرمانی در پایان این نشست، چهار محور اصلی را به عنوان مصوبات کلیدی برای پیگیری در دستورکار قرار داد:
گفتنی است؛ در این نشست، محورهایی چون تحلیل وضعیت موجود، شناسایی نقاط ضعف و قوت، و بررسی مدلهای نوین در مواجهه با مخاطرات طبیعی و انسانی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. انتظار میرود یافتهها و پیشنهادهای مطرح شده در این گفتوگو، مبنایی برای برنامهریزیهای آتی در حوزه مدیریت شهری مشهد قرار گیرد.