گره تورم بر معیشت کارگران

ملیحه فلاح
خبر‌نگار 
     کارگر که باشی، اولین ضربه‌های هر تلاطمی در اقتصاد، محکم‌تر از دیگران بر بدنه زندگی‌ات وارد می‌شود. حالا نیز گذراندن 2جنگ تحمیلی در کمتر از یک‌سال و ادامه شرایط غیرشفاف سیاسی، تأثیرش را بر بازار کار گذاشته و شرایط را از قبل هم برای این قشر سخت‌تر و روز کارگر امسال را با سال‌های گذشته متفاوت کرده است. هیچ آمار دقیقی از تعداد کارگران بیکارشده در این مدت، وجود ندارد و قیدهای «خیلی» و «خیلی‌زیاد» به همراه اعداد ضد‌ونقیض تنها آماری است که مسئولان می‌توانند برای توضیح تعداد افراد بیکارشده پس از جنگ تحمیلی بیان کنند. اکنون اگر بیکاری را به تورم نقطه‌ای 73.4درصدی اضافه کنید، شاید درک بهتری از شرایط پیش‌آمده برای جامعه کارگری کشور و به‌تبع آن، خراسان‌رضوی پیدا کنید. البته برای استان ما باید این نکته را نیز اضافه کرد؛ بخش خصوصی شاکله اصلی اقتصاد را شکل داده است، بنابراین تعداد زیادی از کارگران در این بخش فعالیت می‌کردند، بخشی که نسبت به بخش‌های دولتی و حتی خصولتی ،پایه ضعیف‌تری و پشتوانه کمتری دارد.

آتش جنگ بر سبد خرید کارگران
قشر کارگری، بیشتر در دهک های پایین جامعه قرار می گیرند که این دهک ها همیشه بیشترین تأثیر را از تورم و همچنین جنگ گرفته اند و روزبه روز با سخت ترشدن شرایط اقتصادی، رتبه آن ها در دهک بندی کاهش می یابد. مثلا بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار، تورم نقطه به نقطه برای دهک اول تا چهارم جامعه بین 80.6درصد تا 84.1درصد است. درحالی که این شاخص برای دهک دهم 69.7درصد تا 72.5درصد است که این یعنی، اقشار ضعیف جامعه در فروردین نسبت به مدت مشابه سال قبل، میزان تورم بیشتری را در مقایسه با ثروتمندان، تحمل کرده اند.  حالا آن سوی ماجرا طبق قانون کار، حداقل دستمزد ماهیانه یا همان پایه حقوق کارگران امسال، 16 میلیون و 625هزار تومان اعلام شد. حداقل حقوق امسال نسبت به سال قبل، 60درصد افزایش داشته است. اما تورم نقطه ای فروردین امسال 73.5درصد اعلام شده است که نشان می دهد مردم برای خرید یک سبد کالایی مشخص باید نسبت به فروردین سال قبل، 73.5درصد بیشتر پول پرداخت کنند. این یعنی اگر یک کارگر به طور رسمی و طبق آیین نامه قانون کار استخدام شده باشد و بخت با او یار باشد و بر اثر جنگ بیکار یا کم کار نشود، باز هم سبد خرید او نسبت به سال قبل، حداقل 13.5درصد کوچک تر شده است.  البته این بسیار خوش بینانه است، چون بسیاری از کارشناسان تورم را بالاتر از اعداد اعلام شده در مرکز آمار می دانند. همچنین جنگ بیش از اینکه بر گروه کالاهای خدماتی اثر بگذارد بر گروه خوراکی ها و آشامیدنی ها اثرگذار بوده و تورم نقطه ای آن را در فروردین به بیش از 115درصد رسانده است. از سوی دیگر افزایش 60درصدی حقوق مربوط به حداقل بگیران است و سایر سطوح 45درصد خواهد بود. بنابراین اگر یک کارفرما تمام مزایای یک کارگر را پرداخت کند، باز هم زور تورم بر این میزان حقوق کارگری می چربد. حالا تصور کنید که وضعیت کارگران غیررسمی، بدون بیمه و دیگر مزایا، چگونه خواهد بود.

سهم مسکن 50درصد سبد هزینه کارگران
حق مسکن کارگران درحالی به ۳میلیون تومان افزایش یافته که براساس اعلام مرکز آمار ایران، میانگین سهم مسکن در سبد خانوار ها به ۴۳درصد رسیده است. البته این رقم میانگین کشوری است و به گفته کارشناسان، سهم مسکن در هزینه خانوار ها در کلان شهر های کشور بیش از ۵۰درصد است.  
همچنین بر اساس گزارش مرکز آمار، تورم نقطه ای مسکن در فروردین عدد 31.1درصد را نشان می دهد. گشتی در فضای مجازی و گفت وگو با اجاره نشین ها نشان می دهد که میانگین اجاره حتی در مناطق کم برخوردار نیز از حدود 12میلیون تومان بیشتر است. اگر به بازار رهن و اجاره مشهد بنگریم، می توان گفت که پس از جنگ و امنیت نسبی شرق کشور تب وتاب بیشتری در آن شکل گرفته است.  
بنابراین، شرایط برای کارگران مشهدی در بازار مسکن سخت تر نیز شده است. ازاین رو حق مسکن یا بهتر است بگوییم کمک هزینه مسکن باوجود افزایش از 900هزار تومان به 3میلیون تومان در سال جدید فقط مسکنی کم اثر برای سبد معیشتی کارگران است.  
یک حساب وکتاب ساده نشان می دهد که اگر یک کارگر با یک فرزند و یک سال سابقه کار حدود 25میلیون تومان دریافت کند، نیمی از حقوق او برای اجاره مسکن هزینه خواهد شد.

زندگی کارگران زیر تیغ درمان
سبد زندگی خانوار به خوراک و مسکن ختم نمی شود، وای از آن روزی که حساب و کتاب لب مرزی برای خرید مایحتاج زندگی و پرداخت هزینه اجاره با یک بیماری، حتی سرماخوردگی ساده جابه جا شود. همین چند روز قبل بود که خبر افزایش تعرفه های درمان به طور رسمی اعلام شد. هزینه درمان به ویژه در بیماران خاص به تنهایی می تواند دهک یک خانوار را چند پله جابه جا کند.  
تعرفه های رسمی و آزاد خدمات پزشکی در سال۱۴۰۵ هم این گونه اعلام شده که ویزیت پزشک عمومی حدود 360هزار تومان، متخصص حدود 500هزار تومان است و فوق تخصص حدود 600هزار تومان. هزینه تزریق و سرم نیز به ترتیب به حوالی 40 و 150هزار تومان رسیده است.  
باید به این نکته توجه کرد که همه کارگران دارای پوشش بیمه نیستند. از سوی دیگر بیمه تأمین اجتماعی هم کفاف هزینه های گران درمان را نمی دهد و کمبود مراکز درمانی و صف های طولانی کارگران، کار را سخت تر کرده است. به اضافه اینکه آن هایی هم که بیمه تأمین اجتماعی شامل حالشان شده در صورتی که حقوقشان کفاف دهد، اقدام به خرید بیمه های تکمیلی می کنند تا شاید کمی از بار هزینه درمان کاسته شود.  
تورم نقطه ای درمان در گزارش مرکز آمار 62.1درصد اعلام شده است، اما بسیاری از کارگران به ویژه بازنشستگان و بیماران خاص کارگری از افزایش 2 تا 3برابری هزینه های خود و پوشش کم رنگ بیمه تأمین اجتماعی می گویند.

سایه جنگ بر امنیت شغلی
جنگ فقط امنیت جان را به خطر نمی اندازد، دومینووار همه ابعاد زندگی را شامل می شود. وقتی سایه جنگ بر اقتصاد می افتد و بخش های مختلف آن از صنایع بزرگ و کوچک تا خدمات و کشاورزی را دربرمی گیرد، به سرعت بر زندگی کارگران، این چرخ دنده های تولید اثرش را نشان می دهد. امنیت از شهرها می رود، چرخ کارخانه ها از کار می افتد، اولویت ها تغییر می کند و مشاغل یکی پس از دیگری رو به تعطیلی یا تعدیل نیرو می روند. در اینجا آمارها حقیقت را نمی گویند. مرکز آمار ایران نرخ بیکاری زمستان1404 را که یک ماه آن با قطع اینترنت، تعطیلی بسیاری از کارخانه ها در شهرهای جنگ زده و...همراه بوده، 7.6درصد اعلام کرده است. رقمی که در ظاهر از کاهش بیکاری حکایت دارد اما هم زمان تصویر متفاوتی از بازار کار دیده می شود.  
در همین روزها آمارهای متفاوتی از بیکاران اعلام شده است که به گوشه ای از آن ها اشاره می کنیم. به گفته وزیر کار تاکنون حدود ۱۵۰هزار نفر برای دریافت بیمه بیکاری ثبت نام کرده اند که فرایند رسیدگی به وضعیت آن ها در جریان است. یکی از پلتفرم های کاریابی نیز از ثبت ۳۱۸هزار رزومه فقط در یک روز خبر داده است. قطعی اینترنت بخش زیادی از مشاغل خانگی و تقریبا همه فعالان در پلتفرم های فروش را زمین گیر کرده است که هیچ آمار دقیقی از آن ها وجود ندارد. در فولاد مبارکه که هدف مستقیم حملات هوایی قرار گرفته، بیش از 28هزار نفر کار می کردند. یک پلتفرم فروش از تعدیل 200نیروی کار خود خبر داد. اگر به هر کدام از این افراد تعداد افراد خانواده را نیز اضافه کنید، تعداد کسانی که تحت تأثیر بیکاری قرار گرفتند، بیش از این اعداد و ارقام خواهد بود. علاوه بر همه این موارد، وضعیت ترس از دست دادن شغل نیز در میان جامعه کارگری هر روز بیشتر خود را نشان می دهد.  
اینکه باید برای بهبود معیشت کارگران در حوزه های مختلف چه کرد در این گزارش نمی گنجد، اما دولت برنامه هایی در دستورکار دارد که اعمال و تأثیرگذاری آن هنوز مشخص نیست. به عنوان مثال حسینی، معاون اشتغال وزارت کار، گفته دولت برای جلوگیری از ریزش نیروی کار، طرحی را با محوریت وزارت اقتصاد دنبال می کند که به بنگاه های ۲ تا ۵۰نفره آسیب دیده، به ازای هر نفر 22میلیون تومان به مدت 2ماه، یعنی ۴۴میلیون تومان کمک می کند. او افزود که  در کنار این حمایت ها، طرح اشتغال عمومی نیز در دستورکار است که شامل کارهای پاره وقت و کوتاه مدت در پروژه های عام المنفعه مثل لای روبی و آب رسانی می شود. حسینی تأکید کرد که دستمزد این طرح ها پایین تر از حداقل دستمزد است، اما هم بیکاران را به کار می گیرد و هم هزینه ها را تا ۶۰درصد کاهش می دهد.