براتمحمد هدایتی| تصور کنید شهری که امروز بهعنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام میشناسیم، روزگاری روستایی کوچک بیش نبوده است. در این یادداشت، سفری خواهیم کرد به قلب برکات وجود امامرضا(ع) در ایران؛ از تولد یک کلانشهر مذهبی و شکوفایی علمی تا برکات معنوی، وحدتآفرینی مذهبی و نقش سیاسی حرم مطهر رضوی؛ بخش اول این یادداشت در شماره قبل منتشر شد.
2. برکات علمیفرهنگی
حضور امامرضا(ع) در ایران و مناظرات علمی ایشان با دانشمندان ادیان مختلف، موجب رونق علمی و نشر معارف اهلبیت(ع) در این منطقه شد. حرم مطهر نیز همواره مرکز تجمع علما، فقها و پژوهشگران علوم دینی بوده است. مشهد امروز پس از حوزه علمیه قم، بزرگترین حوزه علمیه ایران را در خود جای داده است. همچنین حرم مطهر امامرضا(ع)، یکی از مهمترین بناهای جهان اسلام است که در طول قرنها، شاهکارهای مختلف هنری و صنعتی در آن به یادگار گذاشته شده است. به برکت همین حرم مطهر، آستانقدسرضوی دارای بزرگترین مجموعه موقوفات در ایران است. کتابخانه آستانقدسرضوی نیز، یکی از کهنترین و غنیترین کتابخانههای ایران است که قدمت آن به قرن چهارم و پنجم هجری میرسد.(مقالات تاریخی، رسول جعفریان، دفتر نهم، ص353)
3. برکات معنوی و دینی
از نظر تاریخی، تردیدی نیست که وجود قبر امامرضا(ع) در ایران، موجب گسترش تشیع بوده است.(حیات فکری و سیاسی امامان شیعه(ع)، ج یک، ص459) از طرف دیگر، وجود حرم مطهر امامرضا(ع)، تأثیرات فرامذهبی بزرگی نیز درپی داشت و باعث وحدت اجتماعی بین مذاهب مختلف بوده است. ابنحبان، از محدثان و رجالشناسان قرن چهارم هجری اهلسنت، مینویسد: «من بارها قبر علیبنموسیالرضا(ع) را زیارت کردهام. وقتی در طوس بودم، هیچ مشکلی بر من وارد نمیشد؛ مگر آنکه به زیارت قبر میرفتم، از خدا گشایش آن را میخواستم و به درجه اجابت میرسید.»(حیات فکری و سیاسی امامان شیعه(ع)، ج2، ص105) اکنون نیز حرم مطهر امامهشتم(ع)، محلی برای دیدار مسلمانان با مذاهب و ملیتهای مختلف است که این امر به تقویت وحدت اسلامی و تبادل فرهنگهای متنوع کمک میکند. نکته مهم دیگر، کاهش آسیبهای اجتماعی ازطریق زیارت است. فرهنگ زیارت که حول محور حرم امامرضا(ع) شکل گرفته است، با تأکید بر اخلاق، صبر، احترام به دیگران و دوری از گناه، بهطور طبیعی زمینهای برای کاهش بسیاری از آسیبهای اجتماعی در شهر مشهد و درمیان زائران ایجاد میکند. بسیاری از افراد با سفر به مشهد، فرصتی برای بازسازی روحی و اخلاقی خود پیدا میکنند.
4. برکات سیاسی و حکومتی
حرم مطهر رضوی، به نمادی از ایستادگی و مقاومت دربرابر قدرتهای ظالم، تبدیل شده است. با شهادت امامرضا(ع)، مشهد به مرکز ثقل سیاسی شیعیان تبدیل شد. در طول تاریخ، بسیاری از قیامها و جنبشهای شیعی(مانند سربداران) با الهام از بارگاه رضوی، شکل گرفتند. وجود حرم ثامنالائمه(ع)، همواره یادآور خط امامت و ولایت و لزوم تبعیت از رهبری دینی دربرابر حاکمان خودکامه بوده است. درمیان اهلسنت نیز، باوجود گرایش امرای سامانی، غزنوی و سلجوقی به مذهب تسنن، همواره علویان مورد احترام آنان بودند و به همین دلیل، به عمارت مرقد امامرضا(ع) توجه داشتند. برخی امرای سامانی، عنایتی خاص به مرقد امامرضا(ع) داشتهاند. همچنین شاهعباس صفوی پس از تسلط بر خراسان، به مشهد حرمت زیادی مینهاد و خود براساس نذری که داشت، به سال ۱۰۱۰هجری از اصفهان، پیاده به مشهد سفر کرد.(مقالات تاریخی، رسول جعفریان، دفتر نهم، ص348) ازطرف دیگر، حرم مطهر رضوی همواره محلی برای ارتباط با مسلمانان و حتی غیرمسلمانان از سراسر جهان بوده است. این ظرفیت سیاسیفرهنگی، نشاندهنده قدرت نرم جمهوری اسلامی در جهان اسلام است.