محمدرضا شهیدی | این روزها حرف همه درباره ضرورت پرهیز از اسراف است. نیکو سخنی هم هست این؛ بایستگی ای که مدام باید تکرار شود تا ما را به ضرورت مصرف هدفمند، توجه دهد؛ ما را که به جرئت می توان گفت دچار یک اسراف سیستماتیک هستیم. در همه حوزه ها هم این گرفتاری، تکراری زیان بار دارد. همه مان درگیر یک خسارت مستمریم. تا به معرفت نرسیم، نخواهیم توانست از این منجلاب خود را برهانیم. نگوییم که ما حواسمان به خرج کردها هست و حساب لقمه ها را، قطرات آب را، روشنای لامپ کم مصرف را هم داریم و از ازدیاد مصرف جلوگیری می کنیم. این ها کمترین گونه های اسراف اند که باید درباره آن حساس بود، اما مهم تر از همه گونه های گناه زیاده روی، آن است که استاد صفایی حائری(ره) در کتاب «امامت، طرح حکومتی شیعه» می نویسد: «هر استعدادى که در راه هوس ها و بت ها و طاغوت ها و شیطان ها، در راه نفس و دنیا و هوس و شیطان صرف شود، اسراف شده و از دست رفته است....» قطعا «إِنَّهُ لا یُحِبُّ المُسرِفین: خداوند مسرفان را دوست نمی دارد.» اینجا بیشتر معنا می دهد تا «وَلا تُسرِفوا» که بعد از «کُلوا وَاشرَبوا» می خوانیم. قطعا انسان، مهم تر از هر چیز دیگر است. وقتی اسراف در خوردنی ها و آشامیدنی ها چنان ناسزاست که آدمی را از دایره محبان خدا خارج می کند، اسراف در خویشتن و خرج کردن خود برای دیگران، به طریق اولی باعث خروج از دایره محبت الهی می شود. خداوند علی اعلا، همه چیز را برای انسان اما او را برای خویش آفریده است. پس اسراف او را بر خود، سخت تر جواب خواهد داد. برای اصلاح رفتار انسان، پیامبران را فرستاد. آنان نیز و به ویژه رسول اعظم الهی(ص) نیز انسان را عظیم مى دانست و استعدادهاى او را مى شناخت که مى گفت: «براى شکوفایى و اتمام استعدادهایش، برانگیخته شده ام.» و عظمت انسان را مى دانست و لذا نمى خواست که انسان، اسیر حقارت ها شود و در گنداب ها بپوسد و فقط به مردارها بیندیشد.
رنج عظیم پیامبر(ص) برای همین بود که انسان را، همه انسان ها را به جایگاه و شأن خویش واقف کند تا بدانند که گوهر وجود خویش را نباید جز برای خدا خرج کنند. او نگران بود برای همه، حتی ابوجهل ها و ابوسفیان ها. دغدغه هدایتشان او را بی تاب می کرد. نمی خواست که آنان خود را و استعداد خود را صرف بت ها کنند. می خواست بت ها را بشکند تا همه نگاه ها به سمت خداوند برود و صاحب نگاه ها نیز به سوی بهشت بروند. می خواست با شکستن بت ها، راه توحید را باز کند تا راه جهنم بسته شود. اینکه رسول خدا(ص) و اولیای الهی در احادیث خود، مدام به تبیین زیبایی ها می پردازند، برای آن است که ما را به قشنگی ها چنان عادت دهند که نتوانیم به زشتی ها نگاه کنیم، حتی یک نگاه به زشتی ها، اسراف در دیدن است. در خیال هم به پلشتی ها فکر کردن، کفران پاکی هاست. این روز ها که ما را در مصرف آب و برق و بنزین و گاز به پرهیز از اسراف می خوانند، به یاد داشته باشیم که اسراف بزرگ تری که باید ترک کنیم، اسراف خویشتن است؛ البته اگر از اسراف در خویش پرهیز کنیم، همه زیاده روی ها هم سامان خواهد یافت.