رضا سلیمان نوری
مجلس خبرگان رهبری درکنار مجلس شورای اسلامی، یکی از مجموعههای قانونگذاری است که در قانون اساسی جمهوریاسلامی ایران پیشبینی شده است. انتخابات نخستین دوره این مجلس، همزمان با انتخابات میاندورهای نخستین مجلس شورای اسلامی در شرایطی در تاریخ ۱۹آذر۱۳۶۱ برگزار شد که کشور درحال نبرد با رژیم بعث عراق بود.
قانون اساسی بهصراحت شرایط نمایندگان مجلس خبرگان رهبری را بیان نکرده و در اصل۱۰۸ آن در اینباره آمده بود: «قانون مربوط به تعداد و شرایط خبرگان، کیفیت انتخاب آنها و آییننامه داخلی جلسات آنان برای نخستین دوره باید به وسیله فقهای اولین شورای نگهبان، تهیه و با اکثریت آرای آنان تصویب شود و به تصویب نهایی رهبر انقلاب برسد. از آن پس هرگونه تغییر و تجدیدنظر در این قانون در صلاحیت مجلس خبرگان است.» بر همین اساس، قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری در 21ماده و 6تبصره در جلسه مورخه 10مهر۱۳۵۹ فقهای شورای نگهبان به تصویب رسید. در این قانون مصوب، آمده بود: «خبرگان مردم باید دارای شرایط زیر باشند: آشنایی کامل به مبانی اجتهاد با سابقه تحصیل در حوزههای علمیه بزرگ، در حدی که بتوانند افراد صالح برای مرجعیت و رهبری را تشخیص دهند.» دو تبصره مهم نیز بر این بند افزوده میشد: «تبصره ۱-تشخیص واجد بودن شرایط با گواهی سه نفر از استادان معروف درس خارج حوزههای علمیه است. تبصره ۲ـ کسانی که رهبری بهطور صریح یا ضمنی اجتهاد آنها را تأیید کردهاند و کسانی که در مجامع علمی یا نزد علمای بلد خویش، شهرت به اجتهاد دارند، نیازمند به ارائه گواهی مذکور نیستند.»
پس از اعلام این شرایط بود که ثبتنام داوطلبان از ۱۶آبان آغاز شد و با دوبار تمدید مهلت ثبتنام، اوایل آذر به پایان رسید. در پایان مهلت قانونی، ۱۶۸نفر برای شرکت در رقابتهای انتخاباتی ثبتنام کرده بودند که از این تعداد، ۱۲نفر ردصلاحیت شدند و 10نفر انصراف دادند. تعداد حوزههای انتخابیه این انتخابات براساس تعداد استانهای وقت کشور، 24حوزه و تعداد نمایندگان مجلس 82نفر بود که البته در مرحله نخست، 75نفر و در مرحله دوم، 7نفر راهی این مجلس شدند. پس از تشکیل اولین جلسه مجلس در سال1362، آیتا... مشکینی، هاشمیرفسنجانی، محمد مؤمن و سیدحسن طاهریخرمآبادی، به ترتیب بهعنوان رئیس، نایبرئیس و منشیهای هیئترئیسه مجلس انتخاب شدند. تعداد جلسات رسمی این مجلس، هر سال یک جلسه و درمجموع هشت جلسه بود و با احتساب سه جلسه فوقالعادهای که به ترتیب ۱۹آبان۱۳۶۴ برای انتخاب آیتا... منتظری بهعنوان قائممقام رهبری، 14خرداد1368 برای انتخاب آیتا...خامنهای بهعنوان جانشین امامخمینی(ره) و دومین رهبر جمهوریاسلامی ایران و ۶مرداد۱۳۶۸ برای تایید مجدد رهبری آیتا...خامنهای برگزار شد، این مجلس، 11جلسه در هشت سال دوره فعالیت خود برگزار کرد. اجلاس فوقالعاده سوم بدان دلیل بود که انتخاب آیتا...خامنهای بهعنوان رهبر جدید در زمانی انجام گرفت که هنوز قانون اساسی تغییر نکرده بود و در آن قانون، مرجعیت از شرایط رهبری تعیین شده بود. بر همین اساس، این جلسه برگزار شد تا با تأیید مجدد رهبری ایشان توسط مجلس خبرگان، از شبهات احتمالی در این زمینه جلوگیری شود.