نازنین محمدرضازاده
دکتری اقتصاد
دغدغه درآمدزایی در منزل برای بانوان بهویژه در دهکهای درآمدی پایین و اقشار آسیبپذیر، از مواردی است که بهتکرار در این سالها که کشور در وضعیت بحرانی اقتصادی قرار دارد، بر سر زبانها بوده و باعث شده است افراد با هر شرایط رفاهی و امکانات دنبال راهی برای راهاندازی یک کسبوکار و منبع درآمد باشند. آمارهای اقتصادی نشاندهنده آن است که نرخ حضور و مشارکت زنان در فعالیتهای اقتصادی 6بهیک است، یعنی بهازای هر 6مرد، یکزن در فعالیتهای اقتصادی مشارکت میکند و این بهمعنی غیرفعالبودن نیمی از جمعیت ماهر کشور است. باتوجهبه نقش زنان در تحکیم بنیان خانواده و ضرورت حمایت از زنان سرپرست خانوار و بدسرپرست با محوریت و اولویت خانوادهشان و استفاده از ظرفیت مهارت زنان در حاشیه شهرها و روستاها، همچنین با درنظرگرفتن محدودیتهای فرهنگی درون خانواده، برنامههای حمایتی برای هدایت آنها بهسمت شروع اشتغال خانگی و کسب درآمد باید بهشیوهای باشد که ضمن توجه به محدودیتها و اوضاع هر گروه در خانواده، استعداد هر گروه را شناسایی و آنها را در راستای مهارت تخصصی و استعدادشان مشغول به کسب درآمد و اشتغال بهصورت گروهی و تخصصی کند. عموما کسبوکارهای مشاغل خانگی زنان با مشکلات مشابه و فراوانی روبهروست.اما بهدلیل نداشتن توان مالی و علمی بیشترشان پایداری ندارند و با ضررهای روحی و مالی اعضای آن روبهرو میشوند. این مشکلات در 4طبقه روانشناختی، جامعهشناختی، اقتصادی و نهادی طبقهبندی شده است. راهحل پیشنهادشده برای حمایت از پایداری اشتغال خانگی زنان این است که پس از کشف استعداد و مهارت آنها در یک منطقه شهری یا روستایی، آنها را در قالب تشکلهای تخصصی مهارتی گروهبندی و سرمایههای کوچک و خردشان را برای تجهیز زیرساختها و ابزارهای موردنیاز یک کارگاه تولیدی کوچک برای خودشان سرمایهگذاری کنیم. همچنین، با استفاده از راهبر شغلی در هر گروه، آموزشها و مشاورههای لازم برای رویارویی با مشکلات به آنها داده میشود. تعاونیها بهعنوان تشکلهای مردمی و با هدف رفع محرومیت، فقرزدایی، بهبود شرایط کار و گسترش عدالت اجتماعی بنا شدهاند و میتوانند در ساماندهی مشاغل خانگی نقشی مؤثر ایفا کنند. این تشکلهای مردمی با افزایش توانمندیهای زنان، سبب قدرتبخشی به آنان برای ایفای نقشی برجستهتر در تصمیمگیریها و فعالیتهای اجتماعی میشود. تعاونیها در گرایشهای مختلفی ازجمله تولیدی، توزیعی و خدماتی فعالیت میکنند و تولیدات اصلی آنها در حوزههای خدمات، صنایعغذایی، صنایعدستی، گلیم و فرش دستباف و کشاورزی است. باتوجهبه وجود شبکههای افقی و عمودی در ساختار تعاونی، این تشکل زیرساختهای لازم و بهینه از مرحله تولید تا عرضه محصول را فراهم میکند. برخی مزیتهای ساختار تعاونی برای ساماندهی مشاغل خانگی بانوان به شرح زیر است: ایجاد شخصیت حقوقی برای صاحبان مشاغل خانگی، امکان اعطای هدفمند و نظاممند تسهیلات و کمکهای مالی به شاغلان، سهولت بهرهمندی شاغلان از مزایای بیمه تأمین اجتماعی، ایجاد زمینه حضور مؤثر نمایندگان شاغلان خانگی برنامهریزیها و سیاستگذاریهای ملی و منطقهای، اعمال مدیریت واحد ملی و منطقهای بر تهیه و توزیع نهادههای تولید، امکان بازاریابی، بازارسازی و فروش کالاهای تولیدی با استفاده از ساختارهای موجود، هماهنگی با سایر تشکلهای مرتبط با فعالیت (اتحادیههای صنفی) و همچنین امکان نظارت و استانداردسازی کالا و خدمات تولیدی.