مریم دهقان| ماجرا مربوط به یکسال و دوسال یا حتی پنجسال هم نیست که بگوییم تازه است. این قصه ناتمام طرح توسعه شهری در محله نیزه است که قرار بود طی آن، خیابان اصلی تعریض و این محله از حالت روستایی خود خارج شود و امکانات شهری به آن تعلق گیرد اما واقعیت طور دیگری پیش رفت.
پرونده این طرح پساز گذشت پانزدهسال همچنان باز مانده و به یک معضل شهری سابقهدار در میانه محله تبدیل شده است؛ یعنی درست در نقطهای که پررفتوآمدترین بخش محله است.
این پروژه قرار بود رونق و توسعه و امنیت را با خود به همراه بیاورد اما بهدلیل اینکه دوملک که در منطقه4شهری قرار دارند، راضی به عقبنشینی نشدهاند، سالها مسکوت مانده و شهروندان محله، از آن روز، با مشکلات زیادی دستو پنجه نرم میکنند. این موضوع تا جایی پیش رفته که برخی از آنها، امیدی به اقدام مسئولان ندارند و به ما میگویند «این قصه که دیگر قدیمی شده خانم خبرنگار!»
یک خیابان و دو چهره
دقیقا به میانه خیابان شهیدآوینی که میرسیم، وارد محله نیزه میشویم. محلهای که معابر زوج آن در محدوده منطقه4 شهری قرار دارد و معابر فرد آن در منطقه5. اگر با خودرو این خیابان را طی کنید، تا قبل از اینکه به کوچه شهیدآوینی45 یا مقابل آن، شهیدآوینی18 برسید، همهچیز خوب است. پیادهرو استانداردی ازنظر کفسازی و عرض و طول دیده میشود. خطوط عابر پیاده، سرعتگیر، آسفالت نسبتا مناسب و نوری که با خود امنیت میآورد در حد قابل قبولی است؛ اما همینکه این محدوده را در طرف شمارگان فرد یعنی منطقه5 رد میکنید، یکباره پیادهرو، بیش از اندازه عریض و پهن میشود؛ بخشی از آن آسفالت شده و بخش اندکی از آن، موزاییک شده است.
بیشتر مغازههای حاشیه خیابان آپاراتی و تعمیرگاه خودرو هستند. هر چندقدم، منزل مسکونی در حاشیه پیادهرو هم دیده میشود که بدون شک، سروصدای این مشاغل، آسایششان را سلب کرده است. جدولکشیها کمی نابسامان است و برای عبورومرور زنان و بهویژه کودکان سختتر؛ زیرا پلهای عابر با فاصله زیادی از یکدیگر جانمایی شده است.
صدای بوق ماشین و تراشکاری و موتورسوارانی که در پیادهرو ویراژ میدهند، امکان یک پیادهروی آرام را از عابران گرفته است. ایستگاههای اتوبوس بهشکل نازیبایی جانمایی شده است و اگر یک غریبه به این محله بیاید، بهراحتی متوجه آن نمیشود.
همه مشکلات، زیر سر 2 ملک دردسرساز است
وضعیت طرف مقابل، یعنی کوچه شهیدآوینی18 به بعد، تا انتهای این خیابان که شمارگان آن به حدود 60 میرسد، از آنچه براساس مشاهدات میدانی خود توصیف کردیم، وخیمتر است. خیابان نهتنها جدولکشی نشده، بلکه حتی پیادهرو آن آسفالت و موزاییک ندارد. همه مغازهها آپاراتی و تعمیر خودرو و انبار وسایل هستند و تکوتوک میتوان خانهای مسکونی در حاشیه آن دید. کمی که همین مسیر را از هر دو طرف ادامه دهیم، به زمینهای کشاورزی میرسیم که معلوم نیست کارآمد هستند و خیر و محصولی از آنها برداشت میشود یا نه!
ادامه این جاده هم به روستاهای نیکرو، پاوه و... میرسد که قرار بوده به منطقه شهری وصل شوند اما هنوز اتفاقی که باید، نیفتاده و همه این مصائب که شمردیم فقط به یک دلیل است؛ اینکه دو ملک که در نبش کوچه شهیدآوینی18 و 24 و محدوده منطقه4 شهری قرار دارند، راضی به عقبنشینی نشدهاند و ساکنان دوسوی این خیابان، سالهاست چوب این قضیه را میخورند.
به گفته اهالی، داخل یکی از ملکها، چاهموتور است برای آب کشاورزی زمینهای اطراف و آن یکی که نبش آوینی18 قرار دارد، بزرگتر است.
بیمهری مسئولان به پایینشهر
برای روشنشدن بهتر این معضل بهسراغ چند شهروند ساکن همین خیابان رفتیم. علیاکبر علینژاد پنجاهسال است که انتهای کوچه شهیدآوینی47 زندگی میکند. او زمانیکه عضو شورای اجتماعی محله بود، بههمراه چندنفر از دیگر فعالان محله با حجتالاسلاموالمسلمین پژمانفر، نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس، صحبت کردند اما نتیجهای حاصل نشده است.
علینژاد یکی از بزرگترین مسائل این محدوده را جاده خاکی آن میداند که خودش عامل چندمشکل دیگر شده است؛ «صاحب خیلی از مشاغل جرئت نمیکنند اینجا شروع به کار کنند؛ مثلا قناد به خاطر گردوخاکی که روی شیرینی و مواد دیگر مینشیند، اینجا را انتخاب نمیکند. ازطرفی بهخاطر صورت نازیبای جلو مغازه، نمیتواند به این محدوده بیاید.»
او که فعال فرهنگی محله است، درباره برگزاری جلسات و پیگیریهای متعدد برای رفع این مشکل میگوید: همه ساکنان اینجا از این موضوع ناراحتاند و متفقالقول حرفشان این است که اگر این مسئله در منطقه برخوردار شهر بود، حتما تا الان حل شده بود.
به اعتقاد علینژاد، دلیل اصلی حلنشدن این موضوع، بیمهری مسئولان نسبتبه پایینشهر است.
تا این مغازه باشد، نمیتوان کاری کرد
هادی ملایی از دیگر فعالان محله و نماینده بسیج در شورای اجتماعی محله نیزه است که از نظر او مهمترین مشکلاتی که این دو ملک معارض ایجاد کرده، ترافیک و تصادف است؛ «از ساعت 4 و 5عصر تا 8شب، از شهیدآوینی32 تا 18 ترافیک سنگین است.»
ملایی با شهردار منطقه4 هم درباره پیادهرو خاکی و جدولکشی آن صحبت کرده و تنها یک جواب شنیده است: «تا این دو ملک، معارض اینجا باشد، نمیتوان کاری کرد.»
تصادفهای پرشمار در ورودی معابر پرتردد
نکته دیگر در صحبتهای او و دیگران، وقوع تصادفهای بسیار برای ورود و خروج از معابر فرعی شهیدآوینی45 و 47 است. این معابر پرتردد، دسترسی مستقیم خودرو و موتورسیکلتها را به خیابانهای شهیدبهشتی، گلبو و شهیدیعقوبی فراهم میکند. همین مسئله باعث شده است بسیار پرتردد باشند، اما ورودی این کوچهها روبهروی ملک معارض و قسمت کمعرض بولوار شهیدآوینی واقع شده است و تصادفهای بسیاری را سبب میشود.
مغازههای آپاراتی در کوچه باریک!
فعالیت مغازههای تعمیرات و آپاراتی در اینجا، صرفا به نازیبایی شهر دامن نزده است، بلکه معضلات اجتماعی با خود به همراه آورده است و انبارها و گاراژهایی که تا انتهای خیابان شهیدآوینی مستقرند، امنیت را از ساکنان محله گرفته؛ زیرا برخی از آنها پاتوقی برای معتادان متجاهر شده است. ملایی فقط به یک نمونه اشاره میکند و میگوید: فرض کنید یک نفر، در مغازه 9متری، مکانیکی راه انداخته است. برای تعمیر ماشینها بخشی از پیادهرو را میگیرد و زنان وقتی میخواهند از جلو آن رد شوند، ممکن است اذیت شوند.
او تأکید میکند: نزدیک به پانزدهسال است که قرار است این بولوار ادامه پیدا کند. چهارسال است همه مالکان عقب نشینی کردهاند و فقط بهخاطر دو ملک معارض، این جاده ادامه پیدا نکرده است و تا این اتفاق نیفتد، همه فکر میکنند اینجا همان روستای نیزه قدیم است.
خطر ترافیک و تصادف برای کوچه مدرسهها
در شهیدآوینی51، پنج مدرسه فعالیت میکند که سه تا از آنها دبستانی هستند و بههمیندلیل بین اهالی محله به «کوچه مدرسهها» معروف است.
ازآنجاکه این کوچه بنبست است، رانندگان برای دورزدن و برگشت به خیابان اصلی باید تا انتهای کوچه بروند. اینها شرح حال مختصری از این کوچه است که ملایی برایمان توضیح میدهد.
او دوباره به مشکل عقبنشینینکردن ملک یادشده اشاره میکند و میگوید: زمان ورود و خروج دانشآموزان، مشکل ترافیک بیشتر به چشم میآید. کافی است به وقت تعطیلی مدارس، اینجا حضور یابید و اوج ترافیک را در میانه محله و جلو این کوچه ببینید. طبیعی است که اگر خیابان عریض شود و کوچه هم از بنبستبودن درآید، حداقل خطر تصادف و ترافیک، دانشآموزان را تهدید نمیکند.
اینجا بنبست شده است
خانمی که حوالی کوچه شهیدآوینی45 برای خریدی کوچک به سوپرمارکت محله مراجعه کرده است، از این شرایط ابراز نارضایتی میکند و میگوید: ما هم دلمان میخواهد این خیابان تعریض شود، ولی چندسال است همه فقط حرفش را میزنند.
علی حافظی، صاحب سوپرمارکتی است که روبهروی ملک معارض قرار دارد و هرروز شاهد تصادفات ریز و درشتی است که اتفاق میافتد؛ «هفتهای نیست که ما اینجا تصادف نبینیم. همین دیروز، خودرو206، موقع پیچیدن در این سهراهی، به خاطر کاهش دید روی بلوکه حاشیه خیابان رفت.»
حافظی که سالهاست ساکن این محله است، صاحب ملک را هم میشناسد و توانسته درباره این موضوع با او صحبت کند؛ «آخرینباری که با پسر صاحب ملک صحبت کردم، به قیمتی که به آنها پیشنهاد داده بودند، معترض بود. هر کسی هم جای آنها باشد، راضی به این کار نمیشود.»
از نگاه حافظی و بسیاری از اهالی محله، با همه این توصیفات، شهرداری باید این مشکل را رفع کند تا این مانع از سر راه توسعه محله نیزه برداشته شود. به گفته حافظی «تا این مانع برداشته نشود، اینجا در بنبست میماند و هیچکس نمیآید در این محل سرمایهگذاری کند.»
آرامش روانی که در خطر است
اگرچه با پیگیریهایی که از سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری مرکز انجام دادیم، مشخص شد خوشبختانه این تصادفات، جرحی یا منجر به فوت نبوده، مسلم است که تصادفات هرچند جزئی، بوقهای ممتد به خاطر ترافیک، رانندگیهای خطرآفرین و بدون ملاحظه برخی افراد، آرامش را از ساکنان محله گرفته است.
حسن صالحیمفرد، شهردار منطقه5:
با پیگیری منطقه4 مشکل حل شدنی است
بعد از گفتوگو با شهروندان، بهسراغ شهردار منطقه5 رفتیم تا نظر او را جویا شویم. حسن صالحیمفرد توضیح داد: از حدود 9 سال پیش تاکنون حدود هفتادملک را بعداز ابلاغ طرح، در سمت منطقه5 تملک و معبر شهیدآوینی تا شهیدآوینی61 را نیز آسفالت کردیم. از شهردار منطقه4 هم بارها خواستهایم این موضوع را فیصله دهند ولی گویا موانع قانونی مانع کار شده است.
به گفته او، دلیل اصلی این موضوع هنوز مشخص نیست؛ گاهی صاحبملک پای کار نبوده است و گاهی شهرداری؛ زیرا اراضی محدوده منطقه4، کشاورزی است و اهمیت شهری ندارد. آنچه مشخص است، وضعیت دشوار زندگی اهالی منطقه5 است، درحالیکه ملک در منطقه4 قرار دارد.
بروز تصادفات متعدد، عرض معبر کم، دید ضعیف رانندهها، حضور معتادان متجاهر در زمینهای خالی و تبدیل این مکانها به پاتوقی برای افراد معتاد، نازیبایی شهر و بروز معضلات اجتماعی، ازجمله مشکلاتی است که صالحیمفرد نیز به آن اشاره کرد.
گرههای کور مالک
فرزند مالک کارگاه ابتدای آوینی18 درباره ریشه مشکل صحبت میکند و به چند موضوع اشاره دارد. اول اینکه ملکشان تجاری است و پیش از اینکه این محدوده از روستایی به شهری تبدیل شود این ملک کارگاه فعالیتشان بوده است، اما شهرداری تجاری بودن را قبول ندارد و این زمین توسط کارشناسان به عنوان کاربری مسکونی قیمتگذاری شده است. مسئله بعدی باقیمانده ملک پس از عقبنشینی است. حسین عابدی میگوید: بعد از عقبنشینی هفدهمتر از ملک ما میماند که در حاشیه معبر قرار میگیرد. ما قصد داشتیم زمین بیستوششمتری کناری را خریداری کنیم و در این 43متر مغازهای تجاری دایر کنیم، اما شهرداری اعلام کرده که به مساحت کمتر از پنجاهمتر تجاری نمیدهد. در حال حاضر این مالک شکایت جدیدی مطرح کرده که در روند پیگیری قضایی است.
پیگیری روند کار از طریق سیستم قضایی
شهردار منطقه۴ در گزارش تاریخ 23 شهریور شهرآرامحله منطقه 3و4، از تعیین تکلیف تملک و تخریب این ملک در یک ماه آینده خبر داد. امری که تاکنون محقق نشده است. حالا شهردار منطقه4 از پیگیری روند قضایی در مورد املاک در مسیر خبر میدهد. محسن نعیمیمقدم میگوید: پرونده در روند قضایی است و شهرداری منطقه دیگر اختیاری ندارد. در اصل شهرداری هیچ مشکلی بابت پرداخت وجهالمثل زمین ندارد، اما مالک جدیدا ادعایی مطرح کرده و پرونده دوباره در گردش و تعیینتکلیف این قطعه به تأخیر افتاده است.
نعیمیمقدم با بیان اینکه زمین مذکور هیچ سابقه تجاری ندارد، توضیح میدهد: هیچ قبض پرداختی به شهرداری یا دیگر نهادها مانند قبض تجاری شرکت برق یا امثال آن برای این ملک در هیچ دورهای ثبت نشده و از این بابت ادعای مالک صحیح نیست. با اینحال اگر برای دادگاه مسجل شود که ملک تجاری است، شهرداری قیمت تجاری را پرداخت میکند تا مسیر مردم باز شود.
این مسئول اعلام میکند که شهرداری حاضر به همکاری با مالک است و صاحب این قطعه میتواند درخواست تجاری در زمینی کمتر از پنجاهمتر هم داشته باشد. او میگوید: شهرداری طبق قانون حدنصاب تفکیک وزارت مسکن و شهرداری عمل میکند، اما در این مورد اگر بخواهد از مزایای تلفیق با ملک کناری برخوردار بشود، شهرداری منطقه مساعدت خواهد کرد. البته نمیشود هم وجهی بگیرد و هم تجاری روی بقیه زمین و زمین مجاور بگیرد.
شهردار منطقه4 در پایان درباره ملک موتور آب هم میافزاید: درباره آن ملک تا به حال مشکلی یا موردی نداشتهایم و در صورتی که ملک آقای عابدی عقبنشینی کند، آن ملک نیز تخریب خواهد شد.