سمانه رضوانی| وقتی جامعه در وضعیتی دشوار مثل جنگ قرار میگیرد، مخصوصا جنگ این روزها که تقابل حق و باطل بسیار آشکار است و تلاش برای تقویت جبهه حق لازم و ضروری، خانواده باید به «پناهگاه و مرکز انرژی جهادی» تبدیل شود؛ جایی که نه ترس معنا دارد و نه ناامیدی، بلکه ایمان، مسئولیتپذیری و همراهی اعضا، نیرویی میسازد که هم زندگی را زیباتر میکند و هم جامعه را سرپا نگه میدارد؛ مثل همین شبهایی که مردم با پرچم ایران در خیابان حضور دارند. همه ما این روزها فهمیدیم که جهاد فقط میدانهای نظامی نیست؛ گاهی در خیابان، در دل آرامسازی، همدلی و یاری رساندن به دیگران، روحیه مجاهدانهای شکل میگیرد که نشاط و امید میآفریند و جامعه را مقاومتر میسازد.
نخستین پایگاه مقاومت اجتماعی
قرآن کریم، خانواده را محل سکون و محبت معرفی میکند؛ همان نقطهای که انسان از آن نیرو میگیرد تا جهان بیرون را بهتر بسازد. خود خدا در قرآن وعده داده است که مودت و رحمت را در دل خانواده قرار میدهد: «وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَوَدَّه وَ رَحْمَه.»(روم/ ۲۱) ضرورت وجود مودت در شرایط سخت، بیشتر خودش را نشان میدهد و به «سرمایه آرامش» تبدیل میشود. ایمان و همراهی خانوادهها، میتواند آسیبهای روانی جنگ را کاهش دهد؛ چون در نگاه اسلام، خانه تنها محل استراحت نیست؛ محل احیای امید است. هر خانهای که در آن همدلی، گفتوگو و حمایت متقابل جاری باشد، نیرویی به اعضایش میدهد که بیرون از خانه نیز باصلابت و نشاط حاضر شوند.
برپایی آیین همدلی
طبق توصیه رهبر معظم انقلاب، آیتالله سیدمجتبی خامنهای که فرمودند: «از کمک و یاری به یکدیگر فروگذار نکنید. بحمدالله خصلت همیشگی بیشتر ایرانیان جز این نبوده و انتظار میرود که در این روزهای خاص که طبعا بر بعضی از آحاد ملت سختتر از بقیه میگذرد، این مطلب جلوه بیشتری داشته باشد»، یکی از کارهای جهادی خانوادهها در این روزها، میتواند همین کار باشد: کمک به کسانی که در شرایط جنگی آسیب دیدهاند. این روحیه خدمت به خلق را که در نگاه اسلام بسیار تأکید شده است، در نسل و فرزندانمان نهادینه کنیم. حضرت رسول اکرم(ص) میفرمایند: «هر مسلمانی که به گروهی از مسلمانان خدمت کند، خداوند متعال به تعداد آنان، خدمتگزارانی را در بهشت به او عطا خواهد کرد.»
از اثرات مثبت جنگ
خانواده فعال و جهادی، خانوادهای است که با یک معنویت شیرین و آرام در میدان جهاد حضور تأثیرگذار دارد. ایجاد این فضا قطعا کار آسانی نیست و احتیاج به مراقبت و نکتهسنجی دارد. درست است که روزهای جنگ سختیهایی دارد، ولی به لطف پروردگار، ما درحال تجربه زیستی هستیم که شاید باید سالها تلاش میکردیم تا بعضی باورها و اعمال را در فرزندان خود ایجاد کنیم. خواندن دعاهای سفارششده در هر جمعی مخصوصا تجمعات شبانه، باعث شده است که فرزندان خانواده، معنویت شیرینی را تجربه کنند یا حضور مستمر در خیابان، باعث تقویت روحیه ملی و دینی شده است؛ چیزی که دشمن سالهاست تلاش میکند مخصوصا در نسلهای جدید آن را تضعیف کند. این روزها، فرزندان و نسلهای آیندهساز، بیشتر از همیشه عزت ایرانی و اسلامی را تجربه میکنند که یکی از مهمترین دستاوردهای جنگ برای ماست.
تقویت ایمان و معنویت از راه تجربه
انسان وقتی خیر را میبیند، امیدش به خدا بیشتر میشود؛ مثل روایت حضرت رسول اکرم(ص) که میفرمایند: «خَیرُ النّاسِ أنفَعُهُم لِلنّاسِ: بهترین مردم، کسانىاند که بیشتر به مردم سود برسانند.»
این اثرات، نشاطی ایجاد میکند که حتی شرایط سخت هم نمیتواند آن را از بین ببرد.
راهکارهای عملی برای تبدیل فضای خانه به محیطی جهادی و پرنشاط: چند اقدام ساده اما عمیق، میتواند خانه را به منبع انرژی و امید تبدیل کند:
برنامهریزی خانوادگی برای کارهای خیر کوچک اما مستمر مثل دیدار با خانواده شهدا، کمک به جبهه مقاومت و تهیه بستههای کوچک برای کسانی که شرایط جنگی باعث بیکاری یا کمدرآمدی آنها شده است، اثرات زیادی دارد.
ایجاد نشاط در خانواده با فعالیت جهادی
نشاط خانوادگی، شادیهای ظاهری مثل خندیدن و... نیست، بلکه حاصل تجربههای مشترک، احساس تأثیرگذاری و باهم بودن است. فعالیتهای جهادی خانوادگی چند اثر مهم دارند:
ایجاد حس ارزشمندی دربین اعضا: اینکه هر فردی حس میکند نقشی دارد و اثرگذار است، بزرگترین منبع نشاط است؛
تقویت همبستگی عاطفی: کار کردن کنار هم، برای یک هدف مشترک و مقدس، افراد را بههم نزدیک میکند، حتی اگر یک کار ساده مثل کمک مالی به خانوادههای آسیبدیده جنگ باشد؛
کاهش اضطرابهای جمعی: وقتی خانواده در میدان کمک و ساختن حاضر است، سطح ترس ناخودآگاه کاهش مییابد؛ چون انسانها در اقدام، آرامش مییابند نه در سکون؛
ایجاد هویت مشترک مثبت: این احساس که «ما باهم هستیم» و «باهم میسازیم» هویتی میسازد که امید را پایدار میکند.