ملیحه فلاح
خبرنگار
بازار طلا و سکه در روزهای اخیر از سکون و ثبات نسبی فاصله گرفته و وارد فاز نوسانات شدید شده است. این تغییر رفتار بازار، اگرچه با شروع جنگ و افت اولیه قیمت ها آغاز شد، اما در دو روز اخیر ریتمی افزایشی و پرشتاب به خود گرفته است. قیمت هر گرم طلای 18عیار روز گذشته و در لحظه تهیه این خبر به 20میلیون و400هزار تومان رسید. دلار نیز که در هفته های ابتدایی پس از آغاز درگیری ها در حالت انتظار به سر می برد و به همت دولت و بانک مرکزی در این مدت در نیمه های کانال 150هزار تومانی نوسان داشت، حالا در بازار آزاد در حدود 180تا 182هزار تومان خریدوفروش می شود. افزایش درخور توجه قیمت طلا باوجود کاهش نرخ طلای جهانی و افزایش قیمت نفت روی داد. این بازار تحت تأثیر افزایش نرخ دلار از یک سو و تداوم ابهامات سیاسی و حساسیت بالای بازار داخل به اخبار غیرشفاف منطقه ای، همچنین مذاکرات ایران و آمریکا بوده است. کارشناسان، بخشی از این جهش را هیجانی قلمداد می کنند. دلار نیز تحت تأثیر روابط ایران و امارات از یک سو و کاهش صادرات محصولات ارزآور مانند پتروشیمی ها از سوی دیگر قرار گرفته است. اما برای پیش بینی اینکه این بازارها به کدام سو خواهند رفت، سناریوهای مختلفی وجود دارد. به گفته کارشناسان باتوجه به فضای غیرشفاف اقتصادی، علاوه براینکه بازار قابل پیش بینی نیست، استناد به یک حالت در بازار نیز ممکن است معامله گران را با چالش روبه رو کند. تحلیلگران معتقدند که دیگر نمی توان تنها با متغیرهای اقتصادی، مسیر آینده این بازار را پیش بینی کرد؛ چرا که در کوتاه مدت، عوامل سیاسی و بلاتکلیفی های موجود در مذاکرات ایران و آمریکا، نقش تعیین کننده تری ایفا می کنند.
3سناریو برای آینده بازار
در این میان، کارشناسان اقتصادی سه سناریوی محتمل را برای آینده بازار ترسیم کرده اند. نکته کلیدی در تحلیل ها این است که متغیر سیاسی می تواند با وزن مثبت، مسیر تورمی را تغییر دهد.
سناریوی اول، دستیابی به یک توافق جامع سیاسی است. در این حالت، احتمال دارد قیمت دلار برای ماه ها یا حتی سال ها، پایین تر از ارزش ذاتی خود معامله شود. تجربه دوران برجام نشان می دهد که حتی با وجود رشد نقدینگی، اگر توافقی شکل بگیرد، اثر روانی آن بر بازار غلبه می کند. در چنین شرایطی، سرمایه گذاری در طلا و سکه در قیمت های فعلی لزوما توجیه اقتصادی ندارد و حتی ممکن است بازدهی این دارایی ها تا پایان سال، کمتر از ابزارهای کم ریسک تری مانند صندوق های درآمد ثابت باشد.
سناریوی دوم، دستیابی به یک آتش بس پایدار مشابه آنچه پس از جنگ ۱۲روزه تجربه شد، اما بدون توافق جامع است. در این وضعیت، قیمت طلا و سکه از سطوح فعلی افزایش درخورتوجهی خواهند داشت. با توجه به اینکه برآورد می شود تورم سال۱۴۰۵ کمتر از ۷۰درصد نباشد، رشد قیمت ها نیز می تواند در همین مقیاس رخ دهد. بنابراین در این سناریو، سرمایه گذاری در طلا و سکه کاملا توجیه پذیر خواهد بود و حداقل می توانند تورم را پوشش دهند.
سناریوی سوم، تداوم جنگ و درگیری است. در این شرایط، سه متغیر مهم باید در نظر گرفته شود: آسیب احتمالی به شرکت های صادراتی، تشدید محدودیت های تجاری و محاصره دریایی، اختلال در شبکه های مالی و تجاری منطقه ای مانند دبی و امارات. کارشناسان تأکید دارند که شبکه های دور زدن تحریم که پیش تر فعال بودند، اکنون در اختیار نیستند و بازگشت به شرایط پیش از جنگ به سادگی امکان پذیر نیست، به ویژه با توجه به تنش های نظامی اخیر. در چنین شرایطی، فشار بر منابع ارزی کشور تشدید می شود و بازار می تواند با سطوح قیمتی بسیار بالاتری روبه رو شود. در این سناریو، طلا و سکه نه تنها تورم را پوشش می دهند، بلکه ممکن است بازدهی فراتر از انتظارات ثبت کنند.
از میان سه سناریوی پیش رو، در دو سناریو (آتش بس یا تداوم جنگ) سرمایه گذاری در طلا و سکه در قیمت های فعلی توجیه پذیر است و تنها در صورت تحقق توافق جامع، ممکن است این بازار بازدهی درخورتوجهی نداشته باشد. این تحلیل نشان می دهد که در شرایط فعلی، سیاست گذاری های کلان و دیپلماسی خارجی، سکان دار اصلی قیمت ها هستند و مسیر بازار بیش از هر چیز به تحولات سیاسی وابسته است.
افزایش نرخ دلار و طلا در شرایط جنگی قابل پیش بینی بود
دکتر حسین اصغری ثانی، کارشناس روابط بین الملل، با اشاره به سیاست خارجی تهاجمی آمریکا تأکید می کند: از جنگ اوکراین و سیاست های ترامپ در تعرفه گذاری تا تغییر سیاست روابط چین با آمریکا همه این موارد بر اقتصاد جهانی اثرگذار بود. باوجوداین، تنش در بازارهای مالی برای دنیا قابل هضم بود. حتی بعد از جنگ تحمیلی 12روزه نیز این تنش ها قابل هضم بود.
اصغری ثانی ادامه می دهد: اما جنگ تحمیلی سوم معادلات را برهم زد. آمریکایی ها تصور نمی کردند که تنگه هرمز مسدود شود. بنابراین افزایش قیمت های اساسی در نفت و انرژی روی داد. بدیهی است که همه این موارد بر بازارهای جهانی و داخلی تأثیرگذار است.
او با تأکید براینکه در جنگ 12روزه تنش دلار و طلا را داشتیم اما در جنگ تحمیلی سوم این تنش را نداشتیم، می افزاید: نزدیک به 50روز است که نوسان جدی در این بازار وجود نداشته و حالا نیز افزایش از 17میلیون تومان به 20میلیون تومان را نمی توان تنش حساب کرد، چون در شرایط جنگی هستیم، این تنش جدی نیست. با توجه به کاهش قیمت طلای جهانی اکنون افزایش قیمت طلا تأثیرگرفته از نرخ ارز است.
اصغری ثانی به کاهش شدید صادرات کالاهای ارزآور مانند پتروشیمی و فولاد اشاره می کند و توضیح می دهد که بخش زیادی از دلارهای وارداتی کشور (حدود ۷۰تا ۸۰درصد) از طریق صادرات این کالاها تأمین می شد. اما با ممنوعیت صادرات فولاد و آسیب دیدن تأسیسات پتروشیمی و فولادی در جریان درگیری ها، ورودی ارز به کشور به شدت کاهش یافته است.
نکته حائز اهمیت دیگر، قطع ارتباطات مالی امارات با ایران است. دکتر اصغری ثانی این اتفاق را قابل پیش بینی می داند، چرا که تنش ها در صنایع پتروشیمی و فولاد از قبل دیده می شد. اصغری ثانی پیشنهاد می کند که دولت باید اولویت خود را بر بازسازی و تغییرات در شرکت های حیاتی و آسیب دیده مانند پتروشیمی ها (که صدها شرکت زنجیره ای کوچک تر از آن ها تغذیه می کنند) و فولاد متمرکز کند. او تأکید می کند که بدون بازگرداندن این صنایع به چرخه تولید و صادرات، کنترل بازارهای مالی و ارزی دشوار خواهد بود.
پیشبینی بازار در سال ۱۴۰۵
سناریوهای بازار
سناریوی اول: توافق جامع سیاسی
وضعیت سیاسی
دستیابی به توافق پایدار در سطح بینالمللی
کاهش تنشهای اقتصادی و مالی
پیامدهای بازار ارز
احتمال کاهش قیمت دلار
امکان معامله دلار پایینتر از ارزش ذاتی
تداوم کاهش قیمت در صورت پایداری توافق
چشمانداز طلا و سکه
کاهش جذابیت سرمایهگذاری
احتمال ثبات یا افت قیمت
بازارها وارد فاز آرامش و کاهش ریسک میشوند
سناریوی دوم: آتشبس بدون توافق جامع
وضعیت سیاسی
کاهش تنشها در حد آتشبس
نبود توافق سیاسی بلندمدت
پیامدهای بازار ارز
ثبات نسبی همراه با نوسان
چشمانداز طلا و سکه
افزایش قیمت نسبتبه سطوح فعلی
حداقل رشد قیمت به اندازه تورم
طلا و سکه گزینه قابلقبول سرمایهگذاری برای حفظ ارزش پول
سناریوی سوم: تداوم درگیری
ریسکهای اقتصادی
محدودیتهای تجاری
اختلال در شبکههای مالی منطقهای