مرغ گران، مشتری ندارد

ملیحه فلاح
خبر‌نگار 
     مرغ‌ها در یخچال‌های بزرگ روی هم تلمبار شده‌اند و منتظر مشتری. نه اینکه هیچ مشتری‌ای نباشد، اما تراز بازار به‌سمت عرضه، سنگین شده است. در میانه‌روز هم بازار استقلال مشهد تب‌وتاب گذشته را ندارد. ماژیک‌های آبی و تابلوهای دیجیتالی، قیمت مرغ گرم روز را از 320هزارتومان تا 340هزار تومان نشان می‌دهند، البته به‌صورت عمده. قیمت مرغ در خرده‌فروشی هم در این خیابان از 345 تا حدود 360هزارتومان متغیر است. روزگاری مرغ، غذایی ارزان و مقوی و جایگزین دیگر پروتئینی‌های گران‌قیمت محسوب می‌شد و در سفره مردم جایگاهی داشت، اما حالا با تورم 115درصدی سهم این کالا در سبد غذایی خانوارها کاهش یافته است. در ادامه گزارش‌های میدانی شهرآرا از بازار کالاهای اساسی، این‌بار به‌سراغ بازار مرغ رفتیم تا از نزدیک آخرین وضعیت بازار این کالای اساسی را بررسی کنیم.

برای مرغ زیر قیمت هم مشتری نیست
برخی بازار استقلال را بارانداز فروش مرغ روز به صورت عمده می دانند. البته وقتی بازار کساد باشد و مرغ ها رو به زوال، هم خرده فروشی پا می گیرد و هم فروش زیرقیمت روز. برخی سرچشمه تعیین نرخ را بعد از کشتارگاه از همین بازار می دانند. حدود ساعت 10ونیم صبح سری به این بازار می زنیم. از ابتدا تا انتهای خیابان قفسه فروشگاه ها از مرغ پر شده است. صدای فروشنده با عبور هر رهگذری بالا می رود تا همه را خبردار کند که در فروشگاهش مرغ را زیر قیمت بازار می فروشد. با فروشنده گفت‌وگو می‌کنیم چند؟ 320هزار تومان. میانگین بازار چند است 330 تا 340هزار تومان. فروشنده ها وقت گفت وگو دارند. اول همین جا متوقف می شویم و سؤال هایمان شروع می شود. «خرده فروشی هم داری؟» «چندتا می خوای؟» «2تا». «2تا؟ نه. حداقل 10تا بخر.» «10تا؟» «آره دیگه الان هرجا بری زیر 340نیست.» «2تارو چند می دی؟» «360، حالا برای شما 355» «مرغ روز است؟» این سؤال به مذاقش خوش نمی آید. «بله دیگه» گفت وگو جلوی در فروشگاه و مقابل یخچال های بزرگ تمام می شود. می خواهیم چند فروشگاه را رد کنیم که شاگرد فروشگاه کنار، دستمال به دست، مشغول پاک کردن شیشه، آهسته می گوید: «مرغش مال دیروزه.» نمی شود به حرفش اعتماد کرد. خریداری هم در بین نیست، پس نشنیده می گیریم و عبور می کنیم.

زمان واریز کالابرگ، تقاضای مرغ افزایشی می شود
از ابتدا تا انتهای این خیابان قدم بزنید، احتمالا یک اختلاف قیمت 20 تا 30هزارتومانی را خواهید دید. دلیلش را از یک فروشنده دیگر می پرسیم. «از آخرین باری که قیمت مرغ افزایش یافت، واقعا تقاضا کم شده، به همین دلیل خرید ما هم کم شده است. همان را هم که می خریم اگر ببینیم مانده، حاضریم به همان قیمت خرید بدهیم که یخچال خالی شود. علاوه براینکه خرید مردم کم شده رستوران ها هم دیگر مثل قبل خرید نمی کنند.» او این طور ادامه می دهد: «یعنی درحقیقت مردم زمان خرید مرغ را با زمان واریز کالابرگ خود تنظیم کرده اند.»  
این را دیگر فروشنده ها نیز تکرار می کنند. یکی از آن ها به موارد بالا این را هم اضافه می کند. تعطیلی کارخانه های سوسیس و کالباس. او می گوید قبلا اگر مرغ یکی دو روزی می ماند، خریدارش کارخانه ها بودند که آن هم کم شده است.

ورود مرغ تخم گذار به بازار گوشت
یکی از تغییرات مهم در بازار مرغ، افزایش ورود مرغ های تخم گذار به فروشگاه هاست. تفاوت قیمت چشمگیر است. قیمت این مرغ که معمولا با نوشته‌ای به دیرپزبودن آن هم اشاره شده، حدود 120 تا 140هزار تومان است. بدیهی است که افزایش قیمت مرغ های معمولی، باعث شده تا این نوع مرغ ها هم برای فروش دردسترس قرار بگیرند تا نیاز مردم را تا حدی برطرف کنند.  
بازار استقلال تنها بازاری نبود که قیمت های آن را بررسی کردیم. قیمت مرغ در سطح خرده فروشی در خیابان های احمدآباد، قاسم آباد، پیروزی و خواجه ربیع نیز از 350 تا 380هزارتومان متغیر بود.

افزایش هزینه خانوار
اگر میانگین قیمت را 360هزار تومان در نظر بگیریم یک مرغ دوکیلوگرمی حدود 720هزار تومان آب می خورد. اگر یک خانواده 4نفره هفته ای یک مرغ مصرف کنند باید بیش از 2میلیون 800هزار تومان هزینه کنند. پس در زمانی که تورم سفره مردم را بلعیده، با گران شدن گوشت مرغ، کاهش مصرف یا جایگزین کردن مرغ های کم کیفیت مانند مرغ تخم گذار، راهکارهایی است که مصرف کننده در پیش می گیرد.

از افزایش قیمت جوجه یک روزه تا نهاده طیور
تولیدکنندگان اصرار دارند از واژه گرانی برای مرغ استفاده نشود و به جای آن بنویسیم افزایش هزینه های تولید. در هر حال هرچه هست برای مصرف تفاوت چندانی ندارد. اما پیداکردن سرچشمه این افزایش هزینه های تولید، چندان کار پیچیده ای نیست. خلاصه بگوییم افزایش قیمت مرغ به علت بالارفتن هزینه های تولید، ازجمله تغییرات نرخ ارز واردات نهاده ها، افزایش حقوق گمرکی و رشد هزینه های حمل ونقل و دستمزد ها بوده است. به همه این ها افزایش قیمت جوجه یک روزه را نیز اضافه کنید که ناشی از همین عوامل است.  
تولیدکنندگان ادعا می کنند که هنوز هم قیمت مرغ نسبت به دیگر کالاها افزایش چندانی نداشته است. در این میان، وزیر جهاد کشاورزی گفته است که قیمت مرغ آماده مصرف (خرده فروش) از حدود ۳۵۰هزار تومان در اواخر سال گذشته به ۳۷۰ تا ۳۸۰هزار تومان رسیده است و اگر تولیدکنندگان نتوانند محصولات خود را با سود متعارف بفروشند، در آینده با کمبود تولید روبه رو خواهیم شد.  
بدیهی است که افزایش قیمت ها و کاهش تقاضا فقط سفره مردم را هدف نگرفته است، دومینووار از انتهای زنجیره به ابتدای آن، یعنی تولیدکننده هم می رسد. وقتی تولیدکننده نتواند محصول خود را بفروشد، تولید را کاهش می دهد و اگر کمبود ایجاد شود، باز هم بازار ناتراز می ماند و قیمت ها افزایشی می شود و درنهایت باز هم مصرف کننده متضرر می شود.

کمبود در تولید مرغ نداریم
مدیر طیور، زنبورعسل و کرم ابریشم سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی دراین باره به شهرآرا، می گوید: در ماه های اسفند تا نیمه های فروردین به دنبال آغاز جنگ تحمیلی سوم، جوجه ریزی کاهش یافت و همین موضوع در ماه های ابتدایی سال کمی تولید را کاهش داد، اما در مقابل باتوجه به کاهش تقاضا به ویژه به دلیل کاهش ورود زائران، کمبودی در بازار احساس نشد. اکنون نیز جوجه ریزی افزایش یافته است و جای نگرانی نیست. تولید در خراسان رضوی تقریبا با مصرف برابری می کند و اگر نیازی هم احساس شود با برنامه ریزی مسئولان از استان های دیگر وارد خواهد شد.  
حجت ایمانی مقدم میزان تولید روزانه مرغ گرم آماده مصرف در استان را درحال حاضر حدود 500 تا 600تن اعلام می کند و ادمه می دهد: اکنون میزان مصرف روزانه استان نیز در همین حدود است.  او با تأکید براینکه افزایش قیمت ها در بازار مرغ، گرانی نبوده است می افزاید: آزادسازی نرخ ارز و افزایش حقوق گمرکی، هزینه نهاده طیور را بالا برد به دنبال آن هزینه تمام شده تولید جوجه یک روزه و پرورش مرغ گوشتی نیز افزایش یافت، بنابراین افزایش قیمت ها به دلیل افزایش هزینه تمام شده بوده است.

کاهش تقاضا سود فروش را کم کرد
مدیر بازرسی و نظارت اصناف خراسان رضوی از رصد روزانه بازار کالاهای اساسی از جمله بازار مرغ، می گوید و ادامه می دهد: اکنون درحال حاضر تقاضا بسیار کمتر از عرضه و بازار سنگین است. دلیل تفاوت قیمت ها در بازار نیز همین است. گاهی که مرغ زیاد می ماند، واحد صنفی مرغ را به قیمت خرید می دهد و حتی سود مجاز را دریافت نمی کنند. همچنین در بازارهایی مانند استقلال که هم عمده فروشی و هم خرده فروشی دارد، در یک خیابان تفاوت هایی به چشم می خورد.  محسن صیادی با اشاره به اینکه همین حالا قیمت فروش مرغ حدود 5درصد ارزان تر از میانگین کشوری است، می افزاید: میانگین قیمت مرغ در عمده فروشی ها در روز گذشته بین 330 تا 340هزار تومان بوده است. سود مجاز قانون نظام صنفی برای خرده فروش ها تا حداکثر 10درصد بالاتر از قیمت خرید است، بنابراین بیش از این، گران فروشی است و قطعا برخورد خواهد شد و با دستور تعزیرات حکومتی اگر تخلفی مشاهده شود، واحد صنفی پلمب می شود.