خادم| محمد جعفری، مستندساز و منتقد باسابقه سینما که نقدهای او بیشتر در مجلات سینمایی از جمله ماهنامه «فیلم» و «فیلم امروز» منتشر شده است، از سال 1402 پروژه ای را آغاز کرده که در آن به معرفی شاهکارهای سینمای جهان از دید منتقدان ایرانی داخل و خارج از کشور می پردازد.او برای انتخاب «شاهکارهای سینما» سراغ شماری از منتقدان سینمای ایران از نسل های مختلف رفته و از آنان خواسته فیلم های محبوب خودشان را اعم از داستانی، مستند، پویانمایی، تجربی یا کوتاه با توجه به جغرافیای موردنظر معرفی کنند. از این مجموعه تاکنون چهار کتاب با عنوان های «یازده شاهکار ماندگار سینمای فرانسه»، «دوازده شاهکار ماندگار سینمای ایتالیا»، «یازده شاهکار ماندگار سینمای اروپای شرقی» و «سیزده شاهکار ماندگار سینمای آمریکای لاتین» منتشر شده است. علاوه بر نقد و پیش از آمدن آن ها، معرفی مختصری از عوامل، خلاصه ای از داستان و پوستر فیلم موردنظر آمده است.تازه ترین اثر یعنی «سیزده شاهکار ماندگار سینمای آمریکای لاتین» اواخر سال گذشته منتشر شد که به همین بهانه مروری داریم بر این مجموعه.
11شاهکار ماندگار سینمای فرانسه
فرانسه زادگاه سینماست و برخی از محبوب ترین و مهم ترین فیلم ها و فیلم سازان، منتقدان و سینمادوستان جهان، فرانسوی هستند. می توان گفت سینمای فرانسه در کنار سینمای آمریکا شناخته شده ترین و تأثیرگذارترین سینمای دنیاست. سینمای فرانسه طی 125 سال از لومیر تا ژان پیر ژونه تقریبا همیشه در شکستن قواعد سنتی سینما پیشگام بوده و از دیر باز آن را محل بروز نوآوری و بدعت های سحرانگیز در سینما می شناسند. نوآوری هایی که با موج نو شروع شد مکتبی را ایجاد کرد که نسل های مختلف فیلم سازان در سراسر دنیا آن را ادامه دادند. تکنیک هایی مانند فیلم برداری خارج از استودیو و استفاده از نابازیگران، تکنیک دوربین روی دست و بسیاری از ساختارشکنی های دیگر برآمده از موج نوی سینمای فرانسه هستند.فیلم های نقد شده در این کتاب، از این قرارند: «پول»، «حفره»، «توهم بزرگ»، «سرنوشت شگفت انگیز املی پولن»، «یک محکوم به مرگ گریخته است»، «چهارصد ضربه»، «هیروشیما عشق من» و «سال گذشته در مارین باد»، «قاعده بازی»، «سامورایی» و «ازنفس افتاده».
در پایان هم فهرست برگزیدگان ۴۶ منتقد چاپ شده است.
12 شاهکار ماندگار سینمای ایتالیا
سینما در ایتالیا، فراز و فرودهای زیادی داشته است. در اوایل دهه 20 میلادی با ظهور فاشیسم در ایتالیا، نوعی سینما از طرف حکومت ترویج شد که ارتباطش را از واقعیت بریده و دغدغه اش ترویج تصاویر جعلی از ایتالیا بود. در دهه 30 و 40، یعنی در دورانی که آمریکا و اروپا شاهد عرضه آثار شاخص سینمایی هستند، در ایتالیا تنها فیلم های سفارشی و فرمایشی موسوم به تلفن سفید تولید می شد. پس از جنگ جهانی دوم، ایتالیا درگیر فقر، تورم و بیکاری گسترده شد و از دل چنین فضا و تحت تأثیر چنین شرایطی، جنبشی سینمایی تحت عنوان «نئورئالیسم» در این کشور شکل گرفت که آینه ای تمام نما از جامعه ایتالیا پس از جنگ بود و با محوریت قرار دادن طبقات محروم و فرودست جامعه، سعی در نزدیک شدن هر چه بیشتر به واقعیت داشت. نگاه بی پرده و مستندگونه به زندگی روزمره بدون دستکاری و تجملات، وفاداری حداکثری به واقعیت بیرونی، تصویرسازی های سیاه و سفید و اغلب ساده و استفاده از مکان ها و لوکیشن های واقعی برای فیلم برداری و ساخت فیلم، از ویژگی های جنبش نئورئالیسم ایتالیا بود. در دهه 60 بسیاری از فیلم های هالیودی در آنجا ساخته شد، در دهه 70 نسلی از فیلم سازان خلاق و تازه نفس ایتالیا پا به عرصه میدان گذاشته و با رویکردی متفاوت از پیشینیانشان، دست به خلق آثار خود زدند. تا سال 2023 فیلم های ایتالیایی 13 بار و بیش از هر کشوری برنده جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی شدند.«دزد دوچرخه»، «سینما پارادیزو»، «هشت و نیم»، «جاده»، «آگراندیسمان»، «روکو و برادرانش»، «خوب، بد، زشت»، «زندگی زیباست»، «یک روز به خصوص»، «مالنا» و «کسوف»، دوازده شاهکار ماندگار سینمای ایتالیا به انتخاب منتقدان ایرانی است.
11شاهکار ماندگار سینمای اروپای شرقی
بدون تردید، چند فیلم از سینمای کشورهای اروپای شرقی در رتبه های بالای فهرست بهترین فیلم های هر عشق فیلمی جا دارد.در نقدهایی که در کتاب «یازده شاهکار ماندگار سینمای اروپای شرقی» آمده، تأثیر ایدئولوژی ها، جنگ ها و نظام های سیاسی و چگونگی آن بر سینماگران و آثارشان مشهود است. برخی از این فیلم ها ادعانامه هایی هستند علیه حاکمان این منطقه که با گذر از یکی از وحشتناک ترین جنگ های تاریخ معاصر و درگیری های داخلی، نسل کشی های دهشتناکی از خود به جا گذاشتند. اتفاقات هولناکی که بیشتر آن ها ثمره ایدئولوژی هایی بودند که زندگی چند نسل از مرمان این سرزمین را نابود کرد. فیلم هایی مانند «چهار ماه و سه هفته و دو روز»، «آیدا» و «اسب تورین» اثر نسل های جدید تر فیلم سازان اروپای شرقی نیز شرح زندگی شخصیت های محنت زده و در خود فرو رفته ای است که قربانی قساوت نظام های توتالیتر حاکم هستند. در این میان، کریشتف کیشلوفسکی در سه گانه درخشانش «آبی»، «قرمز» و «سفید» با گریز زدن به عشق، منظری از رهایی مردم سرزمینش از این دردهای تمام نشدنی به تصویر می کشد. عشقی که هر چند آغشته به انواع تردیدها و بدگمانی هاست اما پیشنهاد شرافتمندانه ای از سوی یک فیلسوف سینماست.«زیر زمین»، «چاقو در آب»، «خاکسترها و الماس ها»، «4 ماه و 3 هفته و 2 روز»، «فیلمی کوتاه در باره عشق»، «آبی»، «قرمز»، «آیدا»، «سرخ و سفید»، «سرزمین هیچ کس» و «اسب تورین» یازده فیلمی هستند که منتقدان ایرانی به آن ها پرداخته اند. فیلم هایی که نه تنها بر تاریخ سینما اثر گذاشته اند بلکه درک ما را از تحولات منطقه ای و جهانی نیز عمیق تر کرده اند.
13شاهکار ماندگار سینمای آمریکای لاتین
کشف قاره آمریکا و سیل مهاجرت اروپایی ها به این قاره به اختلاط نژادی فزاینده ای منجر شد که در نهایت، هویت نوظهوری به اسم آمریکای لاتین شکل گرفت و تأثیرات عمیقی بر زندگی بومیان این قاره به جا گذاشت، رد پای این دوره در سینمای نوین کشورهای آمریکای لاتین از دهه60 قابل مشاهده است. در سال ۱۹۴۶ امیلیو فرناندز، کارگردان مکزیکی، به شکل شگفت آوری برای فیلم «ماریا کاندلاریا» برنده نخل طلای جشنواره فیلم کن شد که اولین بار بود یک کشور آمریکای لاتین به چنین اعتباری دست می یافت. در کوبا دولت فیدل کاسترو با تأسیس انستیتو هنر و صنعت سینمای کوبا، سینمای انقلاب را کلید زد. کاربردی ترین شیوه دولت کوبا برای انتشار انقلاب خود به کشورهای آمریکای لاتین، سینما بود و امواج انقلاب کوبا خیلی زود به دیگر کشورهای آمریکای لاتین سرایت کرد. در آستانه سال ۲۰۰۰ و با کمرنگ شدن گرایشات مارکسیستی در نسل جدید فیلم سازان آمریکای لاتین، الخاندرو گونسالس اینیاریتو فیلم ساز مکزیکی به عنوان یکی از پر افتخارترین کارگردانان این خطه با فیلم هایش پیشنهادهای جدیدی در نوع نگاه به فیلمنامه و کارگردانی مقابل سینما گذاشت که موج تازه ای در سینمای این قاره بود و برای مجموعه فیلم هایش به دفعات جوایزی از آکادمی اسکار و جشنواره فیلم کن دریافت کرد.در «سیزده شاهکار ماندگار سینمای آمریکای لاتین» فیلم های «شهر خدا»، «عشق سگی»، «بابل»، «روما»، «داستان های وحشی»، «راز چشمانشان»، «خاطرات موتورسیکلت»، «ایستگاه مرکزی»، «نبرد شیلی»، «نامه هایی از ماروسیا»، «هزارتوی پن»، «کوه مقدس» و «خدا و شیطان در سرزمین خورشید» انتخاب و نقد شده اند.
پی نوشت: برای معرفی این مجموعه از معرفی پشت جلد کتاب استفاده شده است.