علیرضا ظهیری
روزنامه نگار
ماماها بهعنوان یکی از ستونهای کلیدی در مراقبت مادر و نوزاد، از ابتدای بارداری با انجام مراقبتهای مستمر و حمایت از مادر تا لحظه حساس زایمان در کنار مادر هستند و همین سبب آرامش خاطر، کاهش نگرانی و افزایش سطح سلامت خانواده میشود. در راستای اجرای سیاستهای حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، ماماها تأثیر بسزایی در زمینه مشاوره فرزندآوری، مشاوره پیشگیری از سقط عمدی، ترویج زایمان طبیعی و حفظ کرامت مادری دارند.
درحالحاضر حدود 1100نیروی انسانی ماما در 34بیمارستان دارای بلوک زایمان در بخش خصوصی و دولتی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد مشغول انجام وظیفه هستند و اکنون این دانشگاه با کسب رتبه پنجم کشوری در زمینه زایمان بیدرد، بهعنوان یکی از موفقترین دانشگاهها در زمینه خوشایندسازی و ترویج زایمان طبیعی محسوب میشود که بخش مهمی از این موفقیت مرهون تلاش ماماهاست.
نقش ماماها در سلامت خانواده
مسائل و مشکلات ماماها همچون بسیاری از اقشار و گروههای دیگر کم نیست در همین راستا استاد هیئت علمی گروه مامایی و بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی مشهد در این گفتوگو با اشاره به پشت سر گذاشتن روز جهانی ماما، اظهار کرد: امسال شعار روز جهانی ماما «یکمیلیون مامای دیگر» است؛ شعاری که بر نیاز فوری جوامع به سرمایهگذاری بر نیروی مامایی تأکید دارد. این شعار بهروشنی نشان میدهد که سلامت مادران و نوزادان، ارتقای آموزش و پایداری نظام سلامت بدون افزایش تعداد، حمایت حرفهای و آموزش تخصصی ماماها ممکن نیست.
صدیقه عبدا... پور با بیان اینکه در ایران، مامایی دارای سه بخش است، ادامه داد: در حوزه بهداشت؛ ماماها مراقبان سلامت زنان هستند. آنها نخستین افرادیاند که آموزش، پیشگیری و پایش سلامت را به خانوادهها ارائه می دهند و نقش مهمی در کاهش مرگومیر مادری و نوزادی دارند. وی ادامه داد: در حوزه درمان و بیمارستان نیز ماماها متخصصان کلیدی زایشگاه و اتاق زایماناند، با کار بالینی پیچیده و تصمیمهای حیاتی در لحظات حساس زایمان، نقش ماماها در فرایند زایمان حائز اهمیت است. همچنین در حوزه آموزش و پژوهش؛ ماماها در سطح دکترای تخصصی، اعضای هیئت علمی دانشگاهها هستند و در توسعه علم مامایی، تربیت نیروی انسانی و تولید دانش نقش بنیادین دارند.
عبدا... پور با اشاره به برخی مسائل و چالشهای ماماها در شرایط فعلی، گفت: در حوزه بهداشت، ماماها بهعنوان مراقبان سلامت نقش بسیار مهمی در ارائه خدمات مراقبتی به زنان، بهویژه در دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان ایفا میکنند. با اجرای طرحهایی مانند نظام ارائه خدمات چندمهارته، بخش درخورتوجهی از مسئولیت مراقبتهای دوران بارداری و پس از زایمان که پیشتر بهطور اختصاصی توسط ماماها انجام میشد، در برخی موارد به سایر مراقبان سلامت نیز واگذار شده است و در عین حال ماماها همچنان مسئولیتهای گستردهتری را برعهده دارند.
وی افزود: افزایش حجم و تنوع وظایف حرفهای ماماها در این ساختار، نیازمند توجه جدی سیاستگذاران به موضوع حمایت حرفهای، بهبود شرایط کاری و درنظرگرفتن مشوقهای متناسب با مسئولیتهای مضاعف آنهاست.
لزوم بازنگری در حقوق و مزایای ماماها
استاد هیئتعلمی گروه مامایی و بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه در حوزه درمان و بیمارستانها نیز ماماها بهعنوان اعضای کلیدی تیم درمانی در زایشگاهها و بخشهای مامایی، مسئولیتهای حیاتی و حساسی را در مراقبت از مادر و نوزاد برعهده دارند، تصریح کرد: ماهیت کار در این بخشها با فشارهای روانی، شیفتهای طولانی و شرایط پرتنش همراه است که میتواند به فرسودگی شغلی منجر شود. از این رو ضروری است که نظام سلامت با بازنگری در ساختار حقوق و مزایا، کارانهها و تعرفه خدمات مامایی، شرایطی فراهم آورد که ضمن حفظ انگیزه شغلی، امکان ارائه خدمات با کیفیتتر نیز فراهم شود.
وی با اشاره به اینکه در حوزه آموزش نیز رشته مامایی به دلیل ماهیت بالینی خود، نیازمند حضور فعال و مستمر اعضای هیئت علمی در محیطهای درمانی است، گفت: استادان گروههای مامایی علاوهبر مسئولیتهای آموزشی شامل تدریس و تربیت دانشجویان، درگیر فعالیتهای بالینی، هدایت پایاننامهها و طرحهای پژوهشی همچنین مشارکت در توسعه علمی این رشته هستند. مدیریت همزمان این مسئولیتهای گسترده نیازمند توجه بیشتر به شرایط کاری و ارتقای نظام حمایتهای حرفهای از جمله بازنگری در ساختار حقوق و مزایا و ایجاد بسترهای مناسب برای فعالیتهای آموزشی و پژوهشی است.
درمجموع، تحقق شعار «یکمیلیون مامای دیگر» تنها با افزایش تعداد ماماها امکانپذیر نیست، بلکه مستلزم برنامهریزی جامع برای تقویت آموزش، بهبود شرایط کاری، حمایت حرفهای و سرمایهگذاری پایدار در این حوزه است. بیتردید توجه جدی به این مسائل میتواند نقش مامایی را در ارتقای سلامت جامعه بیش از پیش تقویت کرده و آیندهای ایمنتر برای مادران و نوزادان رقم بزند.
تحصیل 200دانشجوی مامایی
همچنین رئیس دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه سالانه در این دانشکده 40دانشجو در مقطع کارشناسی و بین 16 تا 20دانشجو در مقطع کارشناسیارشد در رشتههای مربوط به مامایی ورودی داریم، اظهار کرد: همچنین در مقطع دکتری سالانه ورودی این دانشکده در رشته بهداشت باروری بین 5 تا 7نفر هستند و درمجموع درحالحاضر حدود 200دانشجو در رشتههای مختلف مامایی مشغول به تحصیل هستند.
فاطمه حاجیآبادی افزود: باتوجهبه میزان ورودی دانشجو در بخش فارغالتحصیلی نیز در مقطع کارشناسی حدود 40نفر، کارشناسیارشد حدود 20نفر و بین 4 تا 7 نفر در مقطع دکتری فارغالتحصیل در این دانشکده داریم.
وی در ادامه افزود: در این دانشکده 16عضو هیئت علمی در دو گروه بهداشت باروری و مامایی فعال هستند که از این تعداد، 2استاد تمام حضور دارند و مابقی استادیار و دانشیار هستند.