رمضان، فرصت طلایی برای زدودن کینه

به گزارش شهرآرانیوز، مریم روشندل با اشاره به جنبه روان‌شناختی روزه توضیح داد: روزه صرفاً یک ریاضت جسمانی نیست. از منظر روان‌شناسی شناختی، محرومیت ارادی از نیاز‌های اولیه، اراده را تقویت و مهارت «خود کنترلی» را در انسان افزایش می‌دهد.

وی افزود: وقتی ما گرسنگی را تجربه می‌کنیم، نه تنها همدلی عاطفی در ما بیدار می‌شود که تمرین می‌کنیم خواسته‌های آنی خود را به تأخیر بیندازیم؛ این همان مهارتی است که در روانشناسی «تأخیر در پاداش» نامیده می‌شود و زیربنای موفقیت‌های بزرگ در زندگی فردی و اجتماعی است.

وی خاطرنشان کرد: روزه به ما می‌آموزد که برای رسیدن به پاداش بزرگ‌تر (رضایت الهی و کمال انسانی)، می‌توان از لذت‌های کوچک و زودگذر گذشت. برای مثال، فردی که در رمضان تمرین می‌کند تا در زمان افطار، اشتیاق خود به غذا را کنترل کند، در طول سال نیز با اراده قوی‌تری با وسوسه‌های شغلی، مالی یا حتی وسوسه‌های مربوط به سلامتی خود مقابله خواهد کرد؛ این تمرین مستمر، ساختار عصبی مغز را برای خود کنترلی قوی‌تر بازسازی می‌کند.

این کارشناس علوم قرآن و حدیث، با اشاره به ابعاد روان‌شناختی ماه مبارک رمضان، رمضان را یک دوره کارآموزی فشرده برای خودسازی و توسعه فردی دانست و اظهار کرد: ماه رمضان در نگاه نخست، ماه روزه‌داری، قرائت قرآن و شب‌زنده‌داری است؛ اما اگر به عمق فلسفه این عبادات بنگریم، درمی‌یابیم که تمامی این احکام، بستری هستند برای یک تحول بنیادین؛ توسعه فردی این ماه فرصتی استثنایی است تا انسان از دل عادت‌های کهنه بیرون بزند و نسخه بهتری از خود را پی‌ریزی کند. این فرآیند، تنها یک تغییر ظاهری نیست، بلکه یک دگرگونی درونی عمیق است که ریشه در شناخت و اصلاح نفس دارد.

روشندل، شب‌های قدر را نقطه اوج این مسیر معرفی کرد و گفت: شب‌های قدر، فرصتی استثنایی برای بازتعریف رابطه ما با خالق و مهم‌تر از آن، با خلق خداوند است. این شب‌ها دعوتی است به تأمل در روابطمان و زدودن کدورت‌ها. در این شب‌های پرفیض، فرصت داریم تا گذشته را مرور کرده، نواقص خود را بشناسیم و برای آینده‌ای بهتر برنامه‌ریزی کنیم.

وی بیان کرد: دعای جوشن کبیر با تمام اسماء الهی، خود نشان دهنده وسعت رحمت خداوند و راهنمایی برای ماست تا صفات الهی را در وجود خودمان شکوفا سازیم. بخشش و گذشت در این شب‌ها، نه تنها یک فضیلت اخلاقی، بلکه یک ضرورت برای رسیدن به قرب الهی است.

یکی از موانع اصلی توسعه فردی کینه‌توزی و نبخشیدن است

این کارشناس علوم قرآن و حدیث، با استناد به روایات اسلامی، در ادامه یکی از موانع اصلی توسعه فردی را کینه‌توزی و نبخشیدن دانست و به یافته‌های پزشکی نوین اشاره کرد و گفت: پزشکی نوین ثابت کرده است که «نبخشیدن» و «کینه به دل گرفتن» یک استرس مزمن در بدن ایجاد می‌کند که سطح کورتیزول را بالا برده و سیستم ایمنی را تضعیف می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: این وضعیت، آرامش روانی را مختل کرده و مانع رشد و تعالی انسان می‌شود. تحقیقات نشان داده‌اند که افراد کینه‌ورز، بیشتر در معرض بیماری‌های قلبی، فشارخون بالا و اختلالات خواب قرار دارند. در مقابل، بخشش به عنوان یک راهکار روان‌درمانی، اضطراب را کاهش و امید به زندگی را افزایش می‌دهد.

روشندل افزود: اگر کسی مفهوم رمضان را به درستی دریابد، درمی‌یابد که پاک شدن دل از کینه‌ها و عقده‌ها، سرآغاز طبیعیِ «توسعه فردی» است. همان‌گونه که مولانا می‌گوید: «آب کم جو تشنگی آور به دست تا بجوشد آبت از بالا و پست.» این بیت، نشان دهنده این است که با تلاش درونی و رها کردن موانع، چشمه‌های جوشان استعداد و آرامش در درون ما فوران خواهند کرد.

این کارشناس علوم قرآن و حدیث، پیامد‌های رهایی از کینه را تشریح کرد و گفت: کسی که بار کینه را از دوش بر زمین نهد، سبک‌بال می‌شود و می‌تواند از مواهب مادی و معنوی زندگی لذت ببرد. چنین انسانی طعم عبادت را می‌چشد، در کسب روزی حلال برکت می‌یابد، روابط اجتماعی بهتری دارد و آرامش را در ژرفای جان خویش حس می‌کند. این سبک‌باری، به او امکان می‌دهد تا انرژی خود را صرف اهداف سازنده و مثبت کند، به جای آنکه آن را صرف درگیری‌های ذهنی با گذشته و افراد کند. این آزادگی، مقدمه خلاقیت و نوآوری در زندگی است.

در ادامه حتما ببینید ویدئو | ماه رمضان و مقام نیکوکاری | حجت الاسلام مرتضی جوادی آملی از فضیلت احسان سخن گفت

توسعه فردی در نگاه دینی و روان‌شناختی

وی در ادامه، تعریف جامعی از توسعه فردی در نگاه دینی و روان‌شناختی ارائه داد و اظهار کرد: رمضان به ما می‌آموزد که توسعه فردی فقط انباشتن دانش یا مهارت نیست؛ بلکه تهی شدن از رذایل اخلاقی نیز هست. انسان توسعه یافته کسی است که هم در دانش و مهارت رشد کرده و هم از کینه، حسد و خودخواهی پالوده شده باشد. در مقابل، کسی که کینه‌ای را در دل می‌پرورد، اگر عالم‌ترینِ مردم باشد، اگر زاهدترینِ روزگار باشد، اگر توانگرترینِ جهان باشد، از هیچ‌چیز لذت نمی‌برد. دلِ گرفته، جهان را گرفته می‌بیند و نعمت در کام او تلخ است. این وضعیت، مانند این است که فرد، عینکی تیره بر چشم داشته باشد و نتواند زیبایی‌های جهان را ببیند. رذایلی، چون حسد، نه تنها پیشرفت دیگران را برای ما تلخ می‌کند، بلکه مانع تلاش خودمان برای رسیدن به موفقیت‌های مشابه می‌شود.

روشندل، کینه را بزرگ‌ترین مانع در مسیر رشد معرفی کرد و گفت: کینه، بزرگ‌ترین مانع و زنجیر در مسیر توسعه فردی است؛ چراکه انرژی روانی انسان را هدر می‌دهد، تمرکز را می‌گیرد و ظرفیت لذت بردن از زندگی را نابود می‌کند. چنین انسانی در دام تکرار و پسرفت گرفتار می‌آید و از قافله رشد جا می‌ماند. کینه مانند سمی است که فرد اول خود را می‌کشد و بعد طرف مقابل. در مقابل، بخشش، حتی اگر طرف مقابل شایسته آن نباشد، در درجه اول برای خود فرد شفابخش است.

وی در پایان، بیان کرد: بیاییم در این روز‌های باقیمانده، پیش از آنکه فرشته‌ها پرونده‌ها را ببندند، زنجیر کینه را از پا‌های خود و دیگران باز کنیم. همان‌گونه که طبیعت پس از یک زمستان سرد و بی‌روح، با تمام وجود زیبایی خود را هدیه می‌کند و پاک و بی‌کینه دوباره لبخند می‌زند و فرش سبز زیر پای همگان می‌گستراند، بخشش می‌تواند الگوی خوبی برای یک زیست انسانی باشد. این فرصت، نه فقط برای رستگاری اخروی، بلکه برای ارتقای کیفیت زندگی دنیوی ماست.

منبع: ایسنا