خریدهای اعتباری، مُسکن فشار اقتصادی یا ترفند جذاب فروش؟

به گزارش شهرآرانیوز؛ «الان بخر، بعدا پرداخت کن!» همین یک جمله به‌اندازه کافی جذابیت دارد تا پایت را به صفحات سایت یا اپلیکیشن‌هایی باز کند که ظاهرا امکان خرید اقساطی را به‌سادگی در اختیارت قرار می‌دهند. اما این پلتفرم‌ها در سال‌های اخیر پا در کفش بانک‌ها و مؤسسات مالی و فروشگاه‌های اقساطی کرده‌اند و شرایط جذابی برای خرید‌های اعتباری و قسط‌بندی‌شده پیشنهاد می‌دهند که هرچند جذاب به نظر می‌رسند، اما باید بااحتیاط و کمی تأمل به‌سمت آنها رفت و زوایای پیدا و پنهان این روش خرید را درنظر داشت.

به‌عنوان مثال به‌ازای وام با اقساط دوازده‌ماهه در چند پلتفرم به نام ارائه‌دهنده خدمات خرید اعتباری، علاوه‌بر سود بانکی ۲۳ درصدی، ۱۰ تا ۱۵ درصد از مبلغ وام نیز در همان ابتدا به‌عنوان هزینه اشتراک دریافت می‌شود؛ مبلغی که صرفا برای یک‌بار دریافت وام بوده و امکان استفاده مجدد نیز ندارد.

باشه برای بعدا!

BNPL؛ همین چهار حرف، خلاصه فرایندی است که پلتفرم‌های خرید اعتباری در سطح جهان طی چند سال اخیر به کار گرفته‌اند؛ «الان بخر، بعدا پرداخت کن!» این روش با تسهیل فرایند فروش اعتباری، شرایطی مشابه خرید اقساطی یا دریافت وام را برای مخاطبان فراهم می‌آورد، با این تفاوت که روال اداری آن کوتاه‌تر و ساده‌تر شده و با چند کلیک انجام‌پذیر است.

با این روش می‌توان بدون طی فرایند‌های سنتی بانکی، اعتباری برای خرید کالا دریافت کرد و با مبلغ محدودی پیش‌پرداخت، کالای موردنظر را دریافت کرد. به این ترتیب بخش عمده پرداخت هزینه خرید به بعد موکول می‌شود. این موضوع هر چند در شرایط خاص، کارگشاست و می‌تواند به‌طور مقطعی کمبود نقدینگی را جبران کند، اما باید توان پرداخت را برای ماه‌های آینده نیز در نظر داشت.

با کمی جست‌و‌جو در سازوکار ارائه تسهیلات در پلتفرم‌های خرید اعتباری، می‌توان دید که بخش بیشتر آنها، تسهیلات با مبلغ بالا را از طریق بانک‌ها در اختیار مشتری قرار می‌دهند و خودشان صرفا در نقش واسطه‌ای میان بانک، مشتری و فروشگاه طی فرایند اداری، کار را به‌صورت آنلاین تسهیل می‌کنند.

اما اضافه‌شدن چنین واسطه‌ای در بسیاری موارد، به هزینه‌های سرباری منتهی شده که به روش‌های پنهان و آشکار به مشتری تحمیل می‌شود که عناوینی همچون حق اشتراک، کارمزد یا تفاوت قیمت نقدی و اقساطی از جمله آنهاست.

فرصت خرید یا بازارسازی نوین؟!

درحقیقت آنچه پلتفرم‌های اعتباری فراهم می‌کنند، نه فقط فرصت پرداخت اقساطی برای مشتریان، بلکه فرصت خروج کالا از انبار، برای اجناسی است که در غیر این صورت، حالا حالا‌ها باید منتظر مشتری می‌ماندند.

به عبارت دیگر بسیاری از خرید‌های انجام‌شده در فرایند فروش اعتباری، اساسا نه به‌دلیل نیاز حقیقی و فوری به خرید آن کالا، بلکه به علت جذابیت‌های این روش انجام می‌شود؛ پدیده‌ای که البته تبعات بعدی خود را در بازه پرداخت اقساط و فشار ناشی از آن نشان می‌دهد.

رکورد فروش در آمار سال گذشته یکی از شناخته‌شده‌ترین پلتفرم‌های خرید اعتباری، به روزی بازمی‌گردد که در سال‌های اخیر با نام «جمعه سیاه» در اقتصاد ما شناخته می‌شود و از معادل همین واژه در فضای تجاری غرب گرفته شده است؛ روزی که با اعلام تخفیف‌های نجومی از سوی فروشندگان مختلف همراه است و گویا این ترفند در جذب خریداران هم مؤثر بوده است.

خرید اعتباری؛ انتخاب یا اجبار؟

بر اساس گزارش آماری یادشده، بیشترین کالا‌های موردجست‌وجو در این پلتفرم، اقلامی همچون ساعت، کیف و ایرپاد بوده که در ردیف کالا‌های ضروری زندگی محسوب نمی‌شوند و تصمیم برای خرید اعتباری و اقساطی آنها جای سؤال دارد.

به یاد بیاوریم که تا چند سال پیش، خرید اقساطی یا دریافت وام در خانواده در مواردی به کارگرفته می‌شد که به‌منزله سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها یا امکانات کلان خانواده همچون خرید مسکن به کار می‌رفت که در طولانی‌مدت زمینه صرفه‌جویی در مواردی همچون اجاره‌خانه را فراهم می‌کرد یا برای تهیه وسایل ضروری خانه همچون یخچال، تلویزیون و... استفاده می‌شد.

اما سوق پیداکردن خانواده به‌سوی این روش برای لوازم مصرفی و غیرضروری، تغییر رویکردی به‌شمار می‌رود که با توجه به شرایط اقتصادی امروز، جای بازنگری دارد. هر چند فشار اقتصادی طی سال‌های اخیر، بسیاری از خانواده‌ها را ناچار کرده برای تهیه اقلام موردنظر خود به خرید اقساطی روی بیاورند، اما باید در نظر داشت این شیوه در درازمدت صرفا وقتی مفید است که از دریچه یک انتخاب آگاهانه اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد. در غیر این‌صورت به‌جای یک استراتژی مالی به گلوگاه انباشت بدهی تبدیل خواهد شد.

به عبارت دیگر، اعتبار باید قدرت خرید را مدیریت کند، نه اینکه کاهش قدرت خرید را پنهان کند.

کدام پلتفرم برای چه کسی؟

در میان انواع پلتفرم‌هایی که امکان خرید اعتباری را در اختیار مشتریان خود قرار می‌دهند، هر چند شباهت‌های بسیاری میان آنها دیده می‌شود ولی هر کدام بر بخشی از انواع اعتبار‌های خرید تمرکز کرده‌اند. از این رو می‌توانیم با توجه به نیاز و نوع خرید مورد نظر، یک یا چند مورد از آنها را انتخاب کند. اما لازم است پیش از شروع فرایند خرید، نکات استفاده از هر کدام را در نظر داشته باشیم و متناسب با نیاز خود، روش پلتفرم مناسب را انتخاب کنیم.

در ادامه حتما بخوانید شکایت از تبعیض بانکی در بازار لوازم خانگی | قدرت تبلیغات و اعتبار بانکی علیه هزاران واحد صنفی

فاکتور‌های انتخاب پلتفرم

• گستره فروشگاه‌های زیرپوشش
• میزان کارمزد و جریمه دیرکرد
• تفاوت قیمت نقدی و قسطی
• تناسب طرح اعتباری با درآمد آتی

خرید‌های کوچک

• اعتبار ۵ تا ۵۰ میلیون تومان
• اقساط سه‌ماهه
• بدون سود و بهره
• بدون ضامن و چک

ریسک‌های اصلی

• خرید‌های غیرضروری
• انباشت بدهی
• هزینه‌های پنهان
• کاهش قدرت خرید ماه‌های آینده

خرید‌های بزرگ‎تر

• ۵۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان
• اقساط ۱۲ تا ۲۴ ماه
• نیازمند چک یا ضمانت
• بهره در عمل بیش از ۳۰ درصد

هزینه‌های جانبی

• کارمزد
• اشتراک (۱۰ تا ۱۵ درصد وام‌های بزرگ)
• اختلاف قیمت نقدی و قسطی

مزایای خرید اعتباری

• نیازنداشتن مراجعه به بانک
• انجام آنلاین مراحل
• طرح‌های متنوع متناسب با نیاز
• سرعت دسترسی بیشتر

معایب خرید اعتباری

• بهره زیاد در وام‌های بزرگ
• نبود شفافیت مالی در آغاز فرایند خرید
• هزینه‌های جانبی
• تشویق به خرید‌های هیجانی