رادمنش | ۹۹ سال پیش، جلد اول کتابِ یکی از شرورترین انسان های تاریخ منتشر شد: «نبرد من»، نوشته آدولف هیتلر. او نوشتن این کتاب را در زندان آغاز کرد، وقتی پس از کودتای نافرجام و به جرم خیانت محکوم به گذراندن پنج سال حبس شد. «نبرد من»، که جلد دوم آن سال ۱۹۲۷، حدود دو سال پس از انتشار جلد نخست، منتشر شد، پس از به قدرت رسیدن هیتلر به کتاب مقدس نازی ها تبدیل شد. وب سایت History.com در مطلبی در این باره نوشته است که محبوبیت این کتاب به قدری زیاد شد که دادن یک نسخه از آن به زوج تازه ازدواج کرده به یک آیین تبدیل شد. بنا به آماری، در سال ۱۹۴۳، ۱۰میلیون نسخه از این کتاب به فروش رفت.
این کتاب مانیفست سیاسی هیتلر است و سرشار از ایدئولوژی های نژادپرستانه و برتری طلبانه. کینه نویسنده بیش از همه متوجه یهودیان و کمونیست هاست؛ او البته میل به انتقام گرفتن از فرانسوی ها و کشورگشایی به سوی شرق را هم پنهان نکرده است. میلتون فریدمن این کتاب را در بردارنده «طرح های بسیار دقیق و حساب شده هیتلر برای رسیدن به قدرت و تلاش های وی برای اعدام های جمعی» می داند.
اما چرا این کتاب در زمان خودش آن قدر محبوب شد؟ این کتاب را از سویی در عوام فریبی بسیار قدرتمند دانسته اند و از سوی دیگر در جذب تمام عناصر ناراضی آن روزهای آلمان، اعم از ملی گرایان افراطی، یهودستیزان، آن هایی که با نظامی دموکراتیک دشمنی داشتند، ضدمارکسیست ها و نظامیان غرورباخته، بسیار موفق. اما فروش «نبرد من»، پس از شکست آلمان در جنگ جهانی دوم و خودکشی هیتلر، یعنی از سال ۱۹۴۵، در این کشور ممنوع اعلام و حق چاپ آن به ایالت بایرن واگذار شد. با
این همه، این کتاب همچنان کتابی است بلاتکلیف: انتشار آن در برخی کشورهای دنیا، هنوز که هنوز است، ممنوع است، ولی در برخی کشورها منعی ندارد. در خود آلمان، چاپ و فروش «نبرد من» هفتاد سال ممنوع بود، تا اینکه مطابق قوانین نشر در آلمان، در سال ۲۰۱۶، حق چاپ کتاب منقضی شد و کتاب به مالکیت عموم درآمد.
مؤسسه تاریخ معاصر آلمان، در سال ۲۰۱۶، این کتاب را با یادداشت ها و حاشیه نویسی های فراوان در ۲۰۰۰ صفحه منتشر کرد. آندره اس. ورشینگ، مدیر این مؤسسه، در گفت وگو با «دویچه وله» درباره ضرورت انتشار این ویرایش جدید گفت: «هدف اصلی از این یادداشت ها و شاید مهم ترین کاربرد آن ها پرده برداری از گفتمان عوام فریبانه هیتلر بوده تا سخنان کذب، دروغ ها و پنهان کاری های او آشکار شود.»
«نبرد من» هیتلر از چند جنبه می تواند مطالعه شود: جنبه تاریخی، ریشه های فکری هیتلر و نازیسم، و همچون الگویی برای افراطی گری که خطرناک ترین وجه آن است. یکی از نگرانی های مرتبط با انتشار این اثر، محبوبیت هیتلر در میان گروه های برتری طلب، نئونازی و افراطی است. برتری طلبان و تندروها، فارغ از هر تفاوت و هر میزان دوری از شخصی مانند هیتلر، در او جنبه هایی آشنا هم می توانند پیدا کنند. ستیز با قومی خاص، برتری طلبی، نژادپرستی و چیزهایی از این دست، که پیشوای آلمان بی پرده پوشی از آن ها می گفت، همین امروز هم طرفدارانی در اقصی نقاط عالم دارد.
اَلِک رایری، استاد تاریخ مسیحیت در دانشگاه دورام، می گوید: «هیتلر و نازی ها نقش اجتناب ناپذیری در فرهنگ ما دارند: آن ها به ما می آموزند که شر چیست. [...] اکنون، مقتدرترین چهره اخلاقی ما آدولف هیتلر است که برایمان معرِّف شر است، همان طور که زمانی مسیح معرّف خیر بود. اگر بخواهید این را زیر سؤال ببرید، خود را رسوای عالم
می کنید.»[1]
اما آیا باید این کتاب ممنوع شود؟ این پرسش دو پاسخ قاطع دارد: آری، خیر. موافقان ممنوعیت آن انتشارش را سبب ترویج افکاری نازیستی می دانند و بی احترامی به یاد و خاطره قربانیان و بازماندگان جنایت های نازی ها. اما بدیهی است که ممنوع و محدودکردن هر چیز همراه می شود با عطش بیشتر نسبت به آن. و همچنین می دانیم که در عصر حاضر دیگر چنین ممنوعیت هایی مضحک اند.
پس می توانیم، مانند مدیر مؤسسه تاریخ معاصر آلمان، امیدوار باشیم که خواننده با مطالعه «نبرد من» دوران نازیسم را بیشتر بشناسد تا به فهمی برسد از آنچه زمینه ساز آن فجایع شد، یا امیدوار باشیم که با تعمق در آن این درک گسترش بیشتری پیدا کند که ایمان به یک مرد قوی، که قرار است نقش ناجی را بازی کند، و واگذاری همه اختیارها به او، کیش شخصیت یا شخصیت پرستی، دشمن سازی از برخی گروه ها یا کشورها (همان طور که هیتلر می خواست نسل یهودیان را براندازد و پوزه فرانسه را به خاک بمالد و انتقام جنگ جهانی اول را بگیرد)، و هر نوع برتری طلبی (اعم از دینی، ملی، نژادی، قومی و گروهی) عواقب وحشتناکی به همراه خواهد داشت.
[1] «چرا نازی ها و هیتلر همچنان این قدر محبوب اند؟»، ترجمه علی امیری، وب سایت«ترجمان».