گروه فرهنگ و ادبیات
«پژوهشکده نوین شهر معنوی ثامن» -که حدود ۱۰ سال از تأسیس آن می گذرد- یکی از دغدغه های خود را «دستیابی به پروبلماتیک یا مسئله مندی شهر مشهد از دیدگاه صاحب نظران، با رویکردی چندرشته ای و میان رشته ای» معرفی کرده است. این دغدغه، تا امروز، فرصتی برای شخصیت های برجسته علمی رشته های مختلف شهرسازی، مدیریت و برنامه ریزی شهری، اقتصاد، علوم سیاسی، جامعه شناسی، انسان شناسی، مطالعات فرهنگی و دین پژوهی فراهم ساخته است تا با حضور در این پژوهشکده و ارائه دیدگاه های خود در قالب سخنرانی بتوانند تنوع و چندگانگی موجود در مسئله مندی شهر مشهد را بازنمایی کنند.
جستارهایی که در قالب کتاب «شهر، در ترازوی فرهنگ» با عنوان فرعی «تأملات نظری و راهبردی درباره مشهد» در انتشارات «گفتمان شهر» (وابسته به پژوهشکده) به تازگی چاپ و منتشر شده است حاصل سلسله نشست های گفتمانی است که «پژوهشکده نوین شهر معنوی ثامن» در فاصله آبان ماه 1394 تا نیمه سال 1396 برگزار کرد. این نشست ها به همت گروه مطالعات فرهنگی و اجتماعی برگزار شده است و حالا صورت مکتوب آن ها در قالب این کتاب در اختیار پژوهشگران علوم انسانی و اجتماعی، مشهدشناسان و سیاست گذاران شهری، قرار دارد.
در این کتاب سعی می شود با مرور بخشی از همین گفتارها، شباهت ها و تفاوت های فکری صاحبان اندیشه درباره وضعیت پیچیده شهر مشهد به عنوان یک کانون شهری پرسابقه و همچنین به عنوان یک شهر زیارتی دارای ابعاد بین المللی برجسته شود. به نظر می رسد که هرگونه تصمیم گیری درباره این شهر نیازمند توجه به افق های گوناگون اندیشه و تلاش برای ایجاد اجماع نسبی به منظور انتخاب الگوی توسعه شهری مطلوب در این کانون زندگی شهری و حیات معنوی است. مسئله مندی شهر مشهد، بر اساس گفتارهای مندرج در این مجموعه، رابطه بین حرم، منطقه ثامن و شهر است.
این اثر امکان گفت وگو میان توسعه فرهنگ و شهر را در سایه تضارب آرای اندیشه ورزان برجسته علوم انسانی فراهم آورده و در قالب سخنرانی های افق گشا، گفتمان ساز و مسئله محور به تبیین جایگاه فرهنگ، اقتصاد، اندیشه و مدنیت در شهر زیارتی مشهد مقدس پرداخته است. اکنون، محصول این گفت وگوهای معرفتی با امعانِ نظر خود سخنرانان و همچنین با اشراف و مقدمه زنده یاد سیدمحمدامین قانعی راد پیش روی خوانندگان و علاقه مندان قرار دارد.
مسئله مشترک بین این گفتارها جست وجوی مسیر مطلوب در دوگانگی بین فرهنگ و اقتصاد است. این پرسش که اصالت با فرهنگ است یا با اقتصاد، روح حاکم بر این گفتارها را تشکیل می دهد. اغلب آن ها -به شیوه های مختلف- رویکرد فرهنگی دارند و نگران سلطه اقتصاد و سیاست بر فرهنگ زیارت و فرهنگ شهر مشهد هستند. به دلیل این دغدغه های فرهنگی است که گفتارهای این مجموعه با تولید و کاربرد مجموعه ای از مفاهیم فرهنگی همراه است. برای نمونه، محسن رنانی مفهوم «سرمایه نمادین»، جبار رحمانی مفهوم «فرهنگ زیارت»، عماد افروغ مفهوم «حقوق فرهنگی»، علیرضا پیروزمند مفهوم «شهر زیارتی فرهنگ محور»، هادی خانیکی مفهوم «شهر گفت وگو»، محمدحسین بحرینی مفهوم «شهر معنوی و معنویت»، نعمت ا... فاضلی مفهوم «برنامه ریزی فرهنگی شهر»، عباس کاظمی مفهوم «مصرف زیارت»، ابراهیم فیاض مفهوم «انبساط شهری» و سارا شریعتی مفهوم «شهر هنر» را در سخنرانی های خود مطرح می کنند.
در بخشی از گفتار زنده یاد عماد افروغ، ذیل عنوان «فهم اجتماعی از شهر»، آمده است: «امروز از بافت قدیمی مشهد بوی اقتصادزدگی و تجارت زدگی به مشام می رسد. در این بافت، بی توجهی به زیست جهان مردم و حس تعلق مکانی، حس همسایگی و حق مردم، حق فرهنگ و هویت مردم استشمام می شود. یکی از حقوق مردم حق هویتی و فرهنگی است و یکی از لایه های هویت، لایه معماری است. در این بافت مسکونی ناهماهنگی [...] مشاهده می شود. البته وقتی بافتی فرسوده شد دگرگونی هایی متناسب با فناوری روز لازم است، اما این دگرگونی ها باید ذیل مدل مناسبی از شهرسازی رخ دهد، نه اینکه هتل های چندطبقه ساخته بشود و بافتی ایجاد شود که با زیست جهان تاریخی و هویت مردم و حرم سازگار نیست».
«شهر، در ترازوی فرهنگ: تأملات نظری و راهبردی درباره مشهد»، نوشته گروه نویسندگان، با مقدمه و زیرنظر سیدمحمدامین قانعی راد، نشر گفتمان شهر، ۱۶۰ صفحه، ۲۴۰هزار تومان.