کودتای نافرجام در آذربایجان زیر سایه تنش با مسکو | ماجرای محرمانه‌ای که افشا شد

به گزارش شهرآرانیوز، سرویس امنیت دولتی جمهوری آذربایجان (DTX) در اقدامی بی‌سابقه، جزئیات جدید و تکان‌دهنده‌ای از پرونده تلاش برای کودتای دولتی در این کشور را رسانه‌ای کرد. محور اصلی این افشاگری‌ها، «رامیز مهدی‌اف»، رئیس پیشین نهاد ریاست‌جمهوری آذربایجان است که برای نزدیک به سه دهه به عنوان مرد شماره دو و یکی از قدرتمندترین چهره‌های سیاسی در باکو شناخته می‌شد. وی در اکتبر گذشته به اتهام تلاش برای براندازی بازداشت شد و اکنون ابعاد تازه‌ای از ارتباطات وی با سرویس‌های اطلاعاتی خارجی برملا شده است.

این نهاد امنیتی با انتشار فایل‌های صوتی ضبط شده از مکالمات تلفنی این مقام سابق ۸۷ ساله، پرده از طرحی برداشته است که نشان می‌دهد مهدی‌اف قصد داشته است با جلب حمایت فدراسیون روسیه، ساختار سیاسی آذربایجان را دگرگون کند. در یکی از این مکالمات کلیدی، مهدی‌اف با زنی صحبت می‌کند که به‌زبان روسی با او در ارتباط است. وی به این زن پیشنهاد می‌دهد طرحی محرمانه با عنوان «بازسازماندهی سیستم مدیریت دولتی در آذربایجان» را به دست رابط‌های سرویس‌های ویژه روسیه برساند.

طراحی مدل جدید حکمرانی پس از کودتا

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های جمهوری آذربایجان، سندی که مهدی‌اف در ماه‌های آگوست و سپتامبر سال ۲۰۲۵ تدوین کرده بود، در واقع نقشه راهی برای دوران پس از کودتا محسوب می‌شد، این سند حاوی مدل جدیدی از حکمرانی بود که قرار بود پس از سرنگونی دولت فعلی الهام علی‌اف، در کشور پیاده‌سازی شود.

هویت زنی که در فایل‌های صوتی با مهدی‌اف صحبت می‌کند در ویدئوی منتشرشده فاش نشده است، اما منابع خبری باکو تأیید کرده‌اند که وی یکی از کارمندان «آکادمی علوم روسیه» است. گفته می‌شود مهدی‌اف در دورانی که ریاست آکادمی ملی علوم آذربایجان را به‌عهده داشت، از طریق همین فرد کانال ارتباطی خود را با سرویس‌های اطلاعاتی روسیه حفظ و از این طریق برای پیشبرد طرح کودتا تلاش کرده است.

در بخشی از مکالمه شنودشده، زن رابط به مهدی‌اف اطلاع می‌دهد که درخواست او را منتقل کرده و منتظر پاسخ است، پس از آن، مهدی‌اف که سال‌ها در بالاترین سطوح امنیتی و سیاسی باکو فعالیت داشته است، با صراحت درباره محتوای طرح خود صحبت می‌کند و می‌گوید: «می‌دانید چه‌چیزی می‌خواهم برای او بفرستم؟ من سندی تهیه کرده‌ام؛ گوش می‌کنید؟ پیشنهادی درباره تغییر سیستم حکومتی+ در آذربایجان.»

در ادامه حتما بخوانید زلنسکی: ضمانت امنیتی ۲۰ ساله می‌خواهیم

ارسال اسناد محرمانه برای «دوستان» در مسکو

رامیز مهدی‌اف که رسانه‌های آذربایجان مدعی‌اند از دوران اتحاد جماهیر شوروی عضوی از شبکه جاسوسی بوده است، در ادامه این مکالمات به دستیار خود دستور می‌دهد سند مذکور را از طریق پست الکترونیکی برای طرف روسی ارسال کند؛ کسانی که او در مکالماتش آنها را «دوستان ما» خطاب می‌کند.

در بخش دیگری از ویدئوی منتشرشده توسط سرویس امنیت دولتی، صدای مهدی‌اف شنیده می‌شود که در حال توجیه دستیار خود برای چگونگی ارسال امن این طرح است. او می‌گوید: «چگونه این را بفرستیم؟ اول می‌خواهم که به آن دوستانمان هم این را به‌نحوی برسانیم، دوشنبه تماس می‌گیرم، اگر موافقت کنند، فکر می‌کنم با کمال میل موافقت خواهند کرد.»

طبق بیانیه سرویس امنیت دولتی، نسخه نهایی و ویرایش‌شده این طرح در تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۲۵ توسط مهدی‌اف ـ که در آن زمان در حبس خانگی به‌سر می‌برد ـ برای مقامات عالی‌رتبه سرویس اطلاعات خارجی ارسال شده است؛ مقاماتی که وی پیش از آن موفق به برقراری ارتباط با آنها شده بود.

اتهام خیانت بزرگ و پولشویی میلیون دلاری

نهاد‌های قضایی و امنیتی آذربایجان، رامیز مهدی‌اف را متهم کرده‌اند که خلاف منافع امنیت ملی این کشور، به نمایندگان یک دولت خارجی کمک کرده و مرتکب «خیانت به وطن» شده است. طبق کیفرخواست صادره، او متهم به انجام اقداماتی برای غصب قدرت دولتی و تغییر خشونت‌آمیز نظم قانون اساسی است.

به‌طور خاص، وی متهم است که اپوزیسیون رادیکال داخلی را به‌صورت سیستماتیک برای فعالیت‌های تخریبی تشویق کرده و تلاش داشته است کشور را در وضعیت بی‌ثباتی داخلی دائمی نگه دارد، علاوه بر این، هماهنگی اقدامات اپوزیسیون خارج‌نشین که به‌طورمرتب از تریبون‌های مختلف خواستار سرنگونی دولت بودند، از دیگر اتهامات وی است.

کنار اتهامات امنیتی سنگین، پرونده فساد مالی نیز برای این مقام سابق گشوده شده است. در ویدئوی منتشرشده اشاره می‌شود که مهدی‌اف به پولشویی متهم شده است. وی متهم است که تا پیش از سال ۲۰۲۵، بیش از ۱۷ میلیون منات (معادل تقریبی ۱۰ میلیون دلار) پول را که از راه‌های مجرمانه به دست آورده بود، وارد چرخه قانونی کرده است که تمام این مبلغ توقیف شده است.

بهره‌برداری از تنش‌های ژئوپولیتیک و سقوط هواپیما

رسانه‌های آذربایجان تحلیل می‌کنند که تحرکات مهدی‌اف، ملقب به «کاردینال خاکستری» در دولت علی‌اف، در بستر تنش‌های فزاینده میان مسکو و باکو شدت گرفته بود. این تنش‌ها پس از حادثه تلخ سال ۲۰۲۴ آغاز شد؛ زمانی که یک فروند هواپیمای مسافربری متعلق به خطوط هوایی «آذربایجان ایرلاینز» (AZAL) توسط نیرو‌های نظامی روسیه هدف قرار گرفت و سرنگون شد که منجر به کشته شدن ۳۸ نفر گردید.

به‌نظر می‌رسد مهدی‌اف قصد داشته است از فضای ضدروسی ایجادشده و شکاف دیپلماتیک میان دو کشور استفاده کند و با ارائه خود به‌عنوان مهره‌ای قابل اعتماد برای مسکو، حمایت آنها را برای کودتا جلب کند. او که پس از برکناری از قدرت منزوی شده و نفوذ سابق خود را از دست داده بود، نمی‌خواست با واقعیت جدید سیاسی و حذف شدن از دایره قدرت کنار بیاید.

پاسخ سرد مسکو و افشای نقشه

با این حال، منابع مطلع در باکو می‌گویند که روسیه اگرچه پیشنهاد مهدی‌اف را دریافت کرده بود، اما هرگز به آن به‌عنوان یک طرح جدی نگاه نکرد، به‌عوض، مسکو از این پیشنهاد به‌عنوان اهرم فشاری در روابط خود با دولت علی‌اف استفاده کرد. خبرگزاری «آپا» (APA) گزارش داده است که اصرار بیش از حد و پیگیری‌های مداوم مهدی‌اف باعث خستگی طرف روسی شد و در نهایت مسکو تصمیم گرفت جزئیات این «طرح بی‌سرانجام» را در اختیار الهام علی‌اف قرار دهد.

این بوروکرات کهنه‌کار که در دوران خدمت خود نشان‌های دولتی فراوانی از جمله «نشان حیدر علی‌اف» را دریافت کرده بود، در طرح خود پیشنهاد داده بود که پس از کودتا، یک نهاد موقت حکومتی ایجاد شود که ریاست آن به‌عهده خود او باشد، همچنین لیستی از افرادی که آماده پیوستن به کودتا بودند نیز در اسناد وی وجود داشته است، تاکنون هیچ واکنشی از سوی وکلای مهدی‌اف در برابر این اتهامات در رسانه‌ها منتشر نشده است.

منبع: تسنیم