چرا فیلم «تهران کنارت» با وجود فروش بالا زیر تیغ منتقدان رفت؟

به گزارش شهرآرانیوز، «تهران کنارت» فیلم خوش‌رنگ و لعابی است که می‌خواهد درباره روابط جوانان حرف بزند، از مهم‌ترین ویژگی‌های فیلم، تصویر شیکی است که از شهر تهران ارائه می‌کند. اهمیت این موضوع اینجاست که سال‌هاست بحث برانگیزترین فیلم‌های سینمای ایران آثاری از سعید روستایی، محمد کارت، کاظم دانشی و دیگر کارگردانان جوان گرفتار بازنمایی مداوم فقر، فلاکت، حاشیه‌نشینی و بحران‌های اجتماعی شده است و طبیعتا شهر تهران را هم در نما‌هایی چرک یا حداقل معمولی تصویر کرده است.

در چنین فضایی، دیدن تهرانِ مدرن، پرتحرک و فروشگاه‌های خرید خوش آب و رنگ «تهران کنارت» می‌تواند تازگی و ذوق زدگی داشته باشد. فیلم از این منظر تلاش می‌کند تصویری متفاوت از زندگی شهری ارائه دهد؛ تصویری که اخیرا هم رسول صدر عاملی با «قایق سواری در تهران» سعی کرد بر جذابیت‌های شهری تهران دست بگذارد و آن هم با اقبال در جشنواره فیلم فجر مواجه شد.

نمایش آنچه که می‌دانستیم!

با این حال حرف فیلم «تهران کنارت» رابطه و مناسبات نسل جوان است؛ نسلی که دچار سرگشتگی است، مناسباتش به عمق نمی‌رود، روابطش پایدار نیست و به راحتی قید رابطه‌ها را می‌زند. اینها البته نکاتی است که مخاطب اتفاقا با یک شناخت جزئی نسبت به طیفی از این نسل می‌داند. اما فیلم تلاشی برای واکاوی این فضا و دانسته‌های فرضی مخاطب ندارد. حتما قرار نیست سینما آسیب شناسی کند و مثل یک روان شناس بیاید و معضلات را تئوریزه کند. از سینما، اما انتظار می‌رود موقعیت هایش را به درستی دراماتیزه کند. فیلم اینجا به جای آنکه رابطه شخصیت‌های فیلم یعنی پاشا و لیلی با بازی علی شادمان و آناهیتا افشار را برای مخاطب بشناساند، صرفاً آن را تماشا می‌کند. مخاطب را از همان ابتدا وارد جهان یک دختر و پسر جوان می‌کند؛ جهانی که در آن همه چیز سبک، بی‌دغدغه و سرخوشانه به نظر می‌رسد. در نهایت هم چیزی برای کشف کردن در اختیار مخاطب قرار نمی‌دهد. قصه و فیلمنامه‌ای ندارد و صرفا موقعیت‌هایی را برای مخاطب تعریف می‌کند که شاید اگر همین موقعیت را کارگردان به صورت خطی و مستقیم روایت می‌کرد مخاطب درگیر نمی‌شد و صرفا اثری حوصله سر بر را شاهد بودیم. انتخاب روایت غیرخطی و فلاش بک‌های متعدد توانسته کششی برای فیلم باشد و البته گاهی ساختار را هم دچار پراکندگی کرده است.

در ادامه حتما بخوانید هشدار معاون وزیر ارشاد درباره تهدید افول سینمای ایران

«تهران کنارت» اساسا بنایی برای قصه گویی ندارد

رابطه مرکزی فیلم فاقد عمق و ریشه است، شخصیت‌ها نه گذشته مشخصی دارند، نه جهان ذهنی قابل تشخیصی و نه حتی مجموعه‌ای از خواسته‌ها و دغدغه‌ها که بتوان آنها را به عنوان شخصیت‌های فیلم درک کرد. تکلیف رابطه مشخص نیست و اگرچه که همه اینها را می‌توان در قشری از نسل جوان امروز دید با این حال وقتی این رابطه قرار است روی پرده سینما برود باید بتواند تصویری بیشتر از آنچه در رابطه روتین امروز به اصطلاح تین‌ایجر‌ها دیده می‌شود، عرضه کند. این همان نقطه‌ای است که «تهران کنارت» از بخش مهمی از جریان امروز سینمای جهان عقب می‌ماند. سینمایی که حتی اگر قرار است سراغ رابطه برود، تلاش می‌کند به لایه‌های پنهان شخصیت‌ها نفوذ کند و خود رابطه صرفا سوژه نیست بلکه دریچه‌ای است برای فهم آدم‌ها، زخم‌های گذشته و پیچیدگی‌های روانی انسان.

فیلم «دراما» محصول ۲۰۲۶ مثلا از نمونه‌هایی است که چنین نگاهی دارد. در خلال یک رابطه و در فضای یک کمدی سیاه قرار است به تماشای قضاوت آدم‌ها از یکدیگر بنشینیم. فرایندی که از شروع رابطه تا فروپاشی و دوباره احیای (حتی سرخوشانه) رابطه را نمایش می‌دهد تا آن را به اتفاقی هدفمند تبدیل کند.

هرچند فیلم «تهران کنارت» اساسا بنایی برای قصه گویی ندارد، اما ترجیح می‌دهد در همان سطح باقی بماند. مخاطب گاه با لیلی و پاشا، دیوانگی هایشان، شیطنت‌ها و مدل ارتباط شان همراه می‌شود و حتی در برخی موقعیت‌ها از هم‌نشینی‌شان لذت می‌برد، اما فیلم فرصتی نمی‌دهد که مخاطب به عمقی فراتر از این رابطه سرخوشانه راه یابد. فیلم اگرچه در توصیف وضعیت بخشی از جوانان جامعه موفق عمل می‌کند، اما همین قشر را هم می‌توانست با یک کاوش روان‌شناختی، عمیق‌تر تماشا کند. از این حیث فیلم از نوعی خلا در شخصیت پردازی رنج می‌برد.

فروش با فرمول توقیف و ممیزی

فیلم البته امتیاز‌هایی هم دارد. در بخش بازیگری، آناهیتا افشار نقش‌آفرینی موفقی نسبت به کارنامه اش از خود ارائه می‌دهد و این توانمندی را دارد که به شخصیتی که فیلمنامه جزئیات چندانی از او در اختیار مخاطب نگذاشته، جان ببخشد. علی شادمان نیز بازی روان و درستی دارد و بازی هر ۲ از برگ برنده‌های فیلم است. به ویژه که چهره‌هایی مثل علی مصفا تنها در نقش‌هایی خیلی خیلی کوتاه ظاهر شده‌اند که حضورشان دلیل دراماتیکی هم ندارد و بار فیلم روی همین ۲ بازیگر اصلی است.

نکته قابل تأمل دیگر، نسبت فروش فیلم با کیفیت و میزان رضایت مخاطبان است. «تهران کنارت» در کمتر از یک ماه اخیر بیش از ۳۰ میلیارد فروش داشته که رقمی قابل توجه است. این فیلم بعد از «آنتیک» رتبه دوم فروش را دارد. هرچند فیلم‌هایی مثل «آنتیک» اساسا محل بحث هم قرار نمی‌گیرند، به اکران در می‌آیند و می‌روند و تکلیف مخاطب هم از کیفیت اثر مشخص است و انتظاری از فیلم ندارد. به قول منتقد معروف «ماقبل نقد» محسوب می‌شوند.

از این منظر «تهران کنارت» که محل چالش و نقد‌های فراوان قرار گرفته شاید همین بدیهیات اولیه فیلم را داراست که می‌توانید از آن به مثابه یک اثر سینمایی حرف بزنید. با این حال بخش زیادی از توفیق فیلم در فروش، به همین حواشی مربوط به توقیف، ممیزی و کشمکش‌های پیرامون اکران مربوط می‌شود. تیزر‌ها و ویدئو‌هایی که می‌تواند مخاطب را به سینما بکشاند و کنجکاوی او را برانگیزاند، اما نگاهی به یکی از سایت‌های سینمایی که نظر چند صد نفر از مخاطبان را هم ثبت کرده است، نشان می‌دهد در کنار طرفداران فیلم، نظرات بیشتری در نقد فیلم و نارضایتی از آن نوشته شده است.

علی بهراد کارگردان فیلم، پیش از این در «تصور» نشان داده است که قابلیت دارد جهان سینمایی خود را در فیلمش بسازد و قرار نیست از مناسبات کلیشه یا حتی گیشه سینمای ایران پیروی کند. با این حال فیلم «تهران کنارت» برخلاف «تصور» از ضعف‌های فیلمنامه و ضعف‌های ساختاری زیادی رنج می‌برد.