حملات هوایی پاکستان به افغانستان | از «مبارزه با تروریسم» تا چرخه فزاینده تقابل

به گزارش شهرآرانیوز، پاکستان حملات اخیر را بخشی از عملیات ضدتروریستی و در واکنش به حملات گروه‌های مسلح در خاک خود معرفی کرده است؛ در مقابل، حکومت طالبان آن را نقض حاکمیت افغانستان می‌داند و سازمان ملل نیز درباره تلفات غیرنظامیان و رعایت حقوق بشردوستانه بین‌المللی هشدار داده است.

در حملات اخیر چه اتفاقی افتاد؟

بامداد دوشنبه ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، جنگنده‌های پاکستانی مواضعی را در ولایت‌های کنر و پکتیکا در افغانستان هدف قرار دادند.

وزارت اطلاعات پاکستان اعلام کرد که این حملات علیه سه هدف متعلق به گروه‌های مسلح انجام شده و ۲۸ نفر، از جمله مهاجمان انتحاری، کشته شده‌اند. اسلام‌آباد می‌گوید که این افراد و مراکز هدف‌گرفته‌شده با حملات اخیر در پاکستان ارتباط داشته‌اند.

اما روایت افغانستان متفاوت است. مقام‌های طالبان اعلام کردند که در حمله به منطقه نورگل در کنر، یک خانه مسکونی هدف قرار گرفته و سه عضو یک خانواده کشته و چهار نفر زخمی شده‌اند. در پکتیکا نیز یک مغازه و یک خانه خالی آسیب دیده است.

یوناما نیز کشته‌شدن سه غیرنظامی ــ یک مرد، یک زن و یک دختر ــ و زخمی‌شدن چهار نفر دیگر را تأیید کرده است. سازمان ملل خواستار رعایت حقوق بشردوستانه بین‌المللی و حفاظت از غیرنظامیان شده است.

بنابراین، در مورد تلفات و ماهیت برخی اهداف اختلاف وجود دارد؛ ادعای کشته‌شدن ۲۸ شبه‌نظامی از سوی پاکستان در مقابل تأیید کشته‌شدن سه غیرنظامی از سوی طالبان و سازمان ملل قرار دارد.

نگاهی به سابقه حملات هوایی پاکستان به افغانستان

حملات هوایی پاکستان به خاک افغانستان موضوع تازه‌ای نیست، اما تعداد و عمق این حملات در سال‌های اخیر افزایش یافته است.

آوریل ۲۰۲۲؛ یکی از نخستین حملات بزرگ پس از بازگشت طالبان به قدرت

در ۱۶ آوریل ۲۰۲۲، گزارش‌ها از حملات هوایی و توپخانه‌ای پاکستان در مناطق مرزی افغانستان حکایت داشت.

طالبان اعلام کرد در این حملات در ولایت‌های خوست و کنر غیرنظامیان کشته شده‌اند و از کشته‌شدن دست‌کم پنج کودک و یک زن خبر داد.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، حملات را محکوم کرد و هشدار داد که کابل برای جلوگیری از تکرار چنین حملاتی از «تمام گزینه‌ها» استفاده خواهد کرد.

دسامبر ۲۰۲۴؛ حملات به پکتیکا

در دسامبر ۲۰۲۴ نیز پاکستان حملات هوایی در ولایت پکتیکا انجام داد. اسلام‌آباد هدف حملات را مواضع مرتبط با گروه‌های مسلح عنوان کرد، اما مقام‌های طالبان از کشته‌شدن غیرنظامیان سخن گفتند.

این حمله نقطه مهمی در روند افزایش تنش میان دو طرف بود؛ زیرا اختلاف بر سر حضور تحریک طالبان پاکستان (TTP) در افغانستان در حال تبدیل‌شدن به اصلی‌ترین موضوع امنیتی میان دو کشور بود.

اکتبر ۲۰۲۵؛ گسترش حملات تا کابل

در ۹ اکتبر ۲۰۲۵، پاکستان حملات هوایی را در عمق بیشتری از خاک افغانستان انجام داد و طبق گزارش اتحادیه اروپا، کابل و مناطقی در پکتیکا نیز هدف قرار گرفتند.

پس از آن، درگیری‌های مرزی در روز‌های ۱۱ و ۱۲ اکتبر شدت گرفت و به یکی از شدیدترین رویارویی‌های نظامی دو طرف پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ تبدیل شد.

بر اساس داده‌های سازمان ملل که در گزارش EUAA نقل شده، تنها در فاصله ۱۰ تا ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵، دست‌کم ۵۰ غیرنظامی کشته و ۴۵۳ نفر زخمی شدند؛ بخش عمده این تلفات در نتیجه حملات هوایی و گلوله‌باران مرزی گزارش شده است.

فوریه ۲۰۲۶؛ تشدید دوباره حملات

در شب ۲۱ تا ۲۲ فوریه ۲۰۲۶، پاکستان بار دیگر مناطقی در افغانستان را بمباران کرد.

یوناما اعلام کرد در حملات به ننگرهار و پکتیکا دست‌کم **۱۳ غیرنظامی کشته و هفت نفر زخمی** شدند. سازمان ملل همچنین از حملات به یک مدرسه دینی و یک خانه مسکونی خبر داد.

پس از آن، درگیری‌های مستقیم دو طرف شدت گرفت و طی ماه‌های بعد حملات هوایی، پهپادی و توپخانه‌ای ادامه یافت.

در ادامه حتما بخوانید سازمان ملل کشته شدن ۳ غیرنظامی افغان در حمله هوایی پاکستان را تأیید کرد

چرا پاکستان افغانستان را بمباران می‌کند؟

ریشه اصلی اختلاف را باید در مسئله تحریک طالبان پاکستان یا TTP جست‌و‌جو کرد.

TTP با طالبان افغانستان یکی نیست، اما دو جریان دارای روابط تاریخی، ایدئولوژیک و تشکیلاتی هستند. پاکستان معتقد است اعضای TTP در خاک افغانستان حضور دارند و از آنجا برای انجام عملیات علیه پاکستان استفاده می‌کنند.

اسلام‌آباد می‌گوید حکومت طالبان باید این گروه‌ها را از بین ببرد یا دست‌کم مانع استفاده آنها از خاک افغانستان شود.

مقام‌های نظامی پاکستان در روز‌های اخیر نیز بار دیگر گفته‌اند گروه‌های مسلح از خاک افغانستان برای جذب نیرو، آموزش، مسلح‌شدن و انجام حملات علیه پاکستان استفاده می‌کنند و اسلام‌آباد حق دفاع از خود را برای خود محفوظ می‌داند، اما کابل این ادعا را رد می‌کند.

طالبان می‌گوید که مشکلات امنیتی پاکستان مسئله داخلی این کشور است و افغانستان نباید به خاطر حملات گروه‌های مسلح در پاکستان هدف قرار گیرد. حکومت طالبان همچنین ادعای میزبانی از گروه‌هایی را که علیه پاکستان فعالیت می‌کنند، رد کرده است.

یکی از مهم‌ترین دلایل اعلام‌شده از سوی پاکستان برای انجام حملات علیه مواضع در افغانستان، افزایش حملات انفجاری و مسلحانه در داخل این کشور و نسبت‌دادن مسئولیت آنها به «تحریک طالبان پاکستان» (TTP) و گروه‌های همسو با آن است.

اسلام‌آباد مدعی است این گروه‌ها از خاک افغانستان برای برنامه‌ریزی، آموزش و اجرای حملات علیه نیرو‌های امنیتی و شهروندان پاکستانی استفاده می‌کنند و حکومت طالبان نیز نتوانسته یا نخواسته مانع فعالیت آنها شود.

پاکستان در ماه‌های اخیر بار‌ها این ادعا را تکرار کرده و آن را مبنای حق خود برای اقدام نظامی در چارچوب «دفاع از خود» دانسته است.

در تازه‌ترین مورد، حمله ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ به یک مجتمع پلیس در کوهات که دست‌کم ۳۱ کشته و بیش از ۱۰۰ زخمی بر جای گذاشت، از سوی یک شاخه مرتبط با تحریک طالبان پاکستان مسئولیت‌پذیری شد؛ هرچند در گزارش‌های اولیه، درباره مسئولیت مستقیم TTP روایت‌های متفاوتی منتشر شد و خود TTP نیز در گزارش رویترز دخالت در این حمله را رد کرد.

پاکستان پس از این حملات بار دیگر طالبان افغانستان را به فراهم‌کردن پناهگاه برای گروه‌های مسلح متهم کرد؛ ادعایی که کابل آن را رد می‌کند.

واکنش طالبان؛ از اعتراض دیپلماتیک تا تهدید به پاسخ

واکنش طالبان به حملات اخیر بسیار تند بوده است. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، حملات را «تجاوز» و «ظلم» توصیف کرد و گفت: افغانستان به این حملات «پاسخ مناسب» خواهد داد.

وزارت خارجه طالبان نیز کاردار پاکستان در کابل را احضار و یادداشت اعتراضی به او تسلیم کرد.

کابل تأکید کرده است که حملات پاکستان نقض حاکمیت و تمامیت ارضی افغانستان است و ادعای اسلام‌آباد درباره منشأ حملات تروریستی از خاک افغانستان را رد کرده است.

نکته مهم اینجاست که واکنش طالبان در سال‌های اخیر از اعتراض صرف دیپلماتیک فراتر رفته است. در مقاطع مختلف، نیرو‌های طالبان در پاسخ به حملات پاکستان وارد درگیری مستقیم مرزی شده‌اند.

این مسئله احتمال تبدیل‌شدن حملات هوایی محدود به یک چرخه طولانی‌تر درگیری مرزی را افزایش می‌دهد.

واکنش جامعه جهانی به حملات پاکستان به افغانستان

واکنش سازمان ملل بیش از هر چیز بر حفاظت از غیرنظامیان و توقف درگیری متمرکز بوده است.

یوناما پس از حملات ۲۱ سپتامبر اعلام کرد سه غیرنظامی کشته و چهار نفر زخمی شده‌اند و بر ضرورت رعایت حقوق بشردوستانه بین‌المللی تأکید کرد.

این موضع در ادامه نگرانی‌های گسترده‌تر سازمان ملل درباره افزایش تلفات ناشی از درگیری‌های مرزی افغانستان و پاکستان است. دبیرکل سازمان ملل نیز در ژوئن ۲۰۲۶ خواستار توقف فوری خصومت‌ها، حفاظت از غیرنظامیان و حل اختلافات از مسیر دیپلماتیک شده بود.

در سطح منطقه‌ای نیز چین در ماه‌های اخیر تلاش‌هایی برای میانجی‌گری میان کابل و اسلام‌آباد داشته است. ادامه حملات هوایی می‌تواند چنین تلاش‌هایی را دشوارتر کند.

در عین حال، برخی کشور‌ها و بازیگران بین‌المللی، مسئله حملات TTP در داخل پاکستان و نگرانی‌های امنیتی اسلام‌آباد را نیز به عنوان بخشی از زمینه بحران مطرح کرده‌اند.

آنچه در روابط پاکستان و افغانستان در حال رخ‌دادن است، حاصل یک اختلاف مقطعی نیست؛ بلکه نتیجه تغییر بنیادین روابط دو کشور پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ است.

پاکستان در دوره نخست حکومت طالبان تصور می‌کرد کابل می‌تواند به کنترل تهدید TTP کمک کند. اما افزایش حملات TTP در داخل پاکستان و اختلاف بر سر نحوه برخورد طالبان با این گروه، این محاسبه را تغییر داده است.

در طرف مقابل، طالبان حملات پاکستان را تعرض به حاکمیت افغانستان می‌داند و معتقد است اسلام‌آباد به جای حل مشکلات امنیتی خود، مسئولیت آن را متوجه افغانستان می‌کند.

به همین دلیل، حملات هوایی برای پاکستان یک ابزار فشار و مقابله با تهدید امنیتی محسوب می‌شود، اما برای طالبان مسئله‌ای مربوط به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی است.

حملات ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که این چرخه هنوز متوقف نشده است. تأیید کشته‌شدن غیرنظامیان از سوی سازمان ملل نیز نشان می‌دهد که هزینه این تقابل تنها متوجه نیرو‌های نظامی و گروه‌های مسلح نیست و جمعیت غیرنظامی افغانستان نیز در معرض پیامد‌های آن قرار دارد.

در نتیجه، مسئله اصلی اکنون فقط این نیست که پاکستان چه اهدافی را در افغانستان هدف قرار می‌دهد؛ مسئله مهم‌تر این است که آیا اسلام‌آباد و کابل می‌توانند اختلاف بر سر TTP و امنیت مرزی را از مسیر سیاسی حل کنند، یا اینکه حملات متقابل به یک الگوی پایدار در روابط دو کشور تبدیل خواهد شد.