پیام رهبر معظم انقلاب بهمناسبت آغاز سال تحصیلی جدید، حاوی مضامین و نکاتی است که میتواند در فهم جهتگیری مدنظر ایشان در فضای علمودانش، آموزشوپرورش و آموزش عالی راهگشا باشد. در این پیام، چند محور اساسی را میتوان مورد توجه قرار داد:
اول، مأموریت تاریخی برای جامعهسازی و تمدنسازی: یکی از مضامین مهم پیام، طرح «مأموریت تاریخی» خطاب به دانشآموزان و دانشجویان است؛ مأموریتی که رویکرد جامعهساز و تمدنساز در آن پررنگ است. این مأموریت در نسبت با اعتلای ایران اسلامی مطرح میشود و افق و چشماندازی کلان از جامعهسازی و حرکت در این مسیر پیش روی نسل جوان قرار میدهد. نکته مهم آن است که اعتلای ایران اسلامی از مسیر شکستن مرزهای دانش و فتح قلههای پیشرفت مورد توجه قرار گرفته است. به نظر میرسد مأموریت تاریخی نسل جوان، بهویژه دانشآموزان و دانشجویان، انجام همین اقدام بزرگ است. در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب نیز یکی از مسیرهای جدی پیشرفت و تعالی و ساختن ایران قوی، مسیر علم و دانش بود. ایشان بارها تأکید میکردند که نباید به حدود و ثغور فعلی علم و دانش اکتفا کرد؛ بلکه باید مرزهای دانش را پیمود، کشف کرد و شکست و ایران اسلامی را سردمدار و پیشران حرکت علمی در دنیا قرار داد. نهضت حرکت علمی که ایشان شکل دادند، از جمله عوامل اساسی پیشرفت و اعتلای ایران اسلامی در سه دهه اخیر بوده است. در ادبیات ایشان نیز عبارت «العلم سلطان» بارها تکرار میشد و علم، رسیدن به مرزهای دانش، مرجعیت علمی، ارتقای سرعت علمی کشور و جهش نهضت علمی، از مهمترین عوامل پیشرفت و اقتدار ملی و اعتلای کشور دانسته میشد. از نگاه ایشان، علم باید به فناوری و سپس تولید ثروت تبدیل شود و از این مسیر، تولید قدرت ملی اتفاق بیفتد. آنچه رهبر معظم انقلاب اکنون در این پیام به عنوان «مأموریت تاریخی» مطرح میکنند، در واقع امتداد همین راهبرد کلان است؛ اینکه مسیر پیشرفت علمی با قدرت نسل جوان ادامه پیدا کند.
دوم، علم و تقوا؛ پشتوانه استقلال و اقتدار: در همین چارچوب، رهبر معظم انقلاب در پیام خود به نسبت علم و توانایی کشور برای ایستادگی در برابر نظام سلطه نیز توجه دارند. اگر بخواهیم از عزت، استقلال و پیشرفت خود دفاع کنیم، این امر با دانشی به دست میآید که توأم با تقوا باشد. یکی از کارکردهای مهم پیشرفت علمی، ایجاد توانایی ملی برای ایستادگی در مقابل زورگویی، تجاوز، شرارت و سلطهگری قدرتهای استکباری است. از این منظر، علم و دانش صرفا یک موضوع آموزشی نیست، بلکه با اقتدار ملی و توانایی کشور برای دفاع از استقلال و عزت خود پیوند دارد.
سوم، صیانت از هویت ملی و استقلال فرهنگی: مضمون مهم دیگر پیام، توجه به صیانت از استقلال فرهنگی، هویت ملی و نمادها و نشانههای آن، از جمله پرچم و زبان مادری است. این موضوع بهعنوان یک رویکرد فرهنگی، اجتماعی و هویتی مطرح شده است. در جامعه ما نیز توجه به هویت ملی و ارزشهای ملی در کنار ارزشهای دینی و انقلابی قابلمشاهده است. بهویژه در فضای اخیر و درگیریها و اتفاقات بزرگی که رخ داده، توجه و رجوع به عناصر هویت ملی پررنگتر شده است. این موضوع مسئولیتی مهم برای نخبگان، آموزشوپرورش و دلسوزان کشور ایجاد میکند؛ اینکه مسئله هویت و توجه نسل جوان و نوجوان به هویت ملی و عناصر آن، جدیتر گرفته شود. در این زمینه، در کنار فرصتهای موجود، برخی نواقص و اشکالات نیز وجود دارد. تأکید رهبر معظم انقلاب بر این موضوع، ضرورت توجه جدیتر به هویت ملی، استقلال و عزت فرهنگی و در نهایت عزت و استقلال کشور را در فضای آموزشوپرورش و مدارس یادآور میشود.
چهارم، خودافزایی؛ از معنویت تا علم و مهارت: توصیههای رهبرمعظم انقلاب درباره ارتقای آگاهی و توانمندی دانشآموزان و دانشجویان نیز از محورهای مهم پیام است. ایشان از کلیدواژه «خودافزایی» استفاده کرده و آن را در سه عرصه مطرح میکنند: ارتباط با خدا، ارتباط با مردم و خانواده و همنوعان، و عرصه علم، دانش و مهارت. نسل جوان، بهویژه دانشآموزان و دانشجویان، نیازمند توانمندسازی در این سه عرصه است: عرصه معنویت و جنبه ارزشی و الهی، عرصه اجتماعی و ارتباطی و تعاملی، و عرصه فردی و توانمندیهای فکری، علمی، بینشی و مهارتی. این سه عرصه را میتوان منشوری برای پیشرفت در سطوح مختلف دانست؛ سه بعد متفاوت، اما مکمل که در کنار یکدیگر، تصویری از مسیر توانمندسازی نسل جوان ارائه میکنند.
پنجم، جای خالی دانشآموزان و دانشجویان شهید: توجه به دانشآموزان و دانشجویان شهید، از دیگر مضامین مهم پیام است؛ موضوعی که رهبرمعظم انقلاب پیام خود را نیز با آن آغاز کردهاند. این بخش ناظر به فضای جنگ و کودکانی است که به شهادت رسیدند؛ دانشآموزان و بعضا دانشجویانی که جای خالیشان در سال تحصیلی جدید احساس میشود. پاسداشت و گرامیداشت این شهیدان، در آغاز سال تحصیلی جدید معنا و اهمیت خاص خود را دارد و یادآور جایگاه نسلی است که در میدانهای مختلف، برای کشور و ارزشهای آن هزینه داده است.
ششم، منزلت معلم و مسئله معیشت: در نهایت، مسئله منزلت و جایگاه معلمان و توجه به معیشت آنان نیز در پیام مورد تأکید قرار گرفته است. رهبر معظم انقلاب پیش از این، به مناسبت سالگرد شهید مطهری و روز معلم، به این مسائل توجه کرده بودند و اکنون بار دیگر بر آن تأکید کرده و مسئولیت مسئولان را در این زمینه یادآور شدهاند. رسیدگی به مسئله معیشت معلمان، از جمله موضوعاتی است که از منظر کارکردهای دولت، مدیران ارشد و کارگزاران ارشد دولتی و احیانا سایر قوا باید مورد توجه قرار گیرد. این مسئله همچنان یکی از بحثهای جدی در حوزه آموزشوپرورش است که در پیام رهبر معظم انقلاب نیز بر آن تأکید شده است. در مجموع، پیام آغاز سال تحصیلی را میتوان ناظر به یک منظومه بههمپیوسته دانست: نسل جوانی که مأموریت تاریخی آن، حرکت علمی و شکستن مرزهای دانش است؛ نسلی که این مسیر را با معنویت و تقوا، توانمندی اجتماعی و مهارتهای فردی طی میکند و در عین حال، صیانت از هویت ملی، استقلال فرهنگی و عزت کشور را نیز بر عهده دارد.