ذهن اکشن زن

زوزنی| پیش از هر چیز، تماشای فیلم سینمایی «شبی که ماه کامل شد» مرا یاد فیلم سینمایی «Zero Dark Thirty» (سی دقیقه پس از نیمه شب) ساخته «کاترین بیگلو» (2012میلادی) انداخت. فیلم نرگس آبیار از جنبه های گوناگون شبیه فیلم بیگلوست. سی دقیقه پس از نیمه شب، به بیان جزئیات کشف مخفی گاه و ترور رهبر گروه تروریستی «القاعده»، اسامه بن لادن، توسط سربازان ارتش آمریکا می پردازد و «شبی که ماه کامل شد» هم بخشی از تحرکات عبدالمالک ریگی، سرکرده یکی از گروهک‌های تروریستی ، را روایت می کند. ساختار هر دو فیلم اکشن است و از همه مهم تر اینکه کارگردان هر دو فیلم «زن» است. در سینما چندان مرسوم نیست که زنان سینماگر، کارگردانی فیلم های اکشن را برعهده بگیرند و خلاف این عادت، می تواند حیرت برانگیز باشد. اگرچه بیگلو در ژانر اکشن فعالیت جدی می کند و درست پیش از سی دقیقه پس از نیمه شب، فیلم «مهلکه» را ساخت و بابت آن در سال2010 میلادی 6اسکار گرفت، آبیار تازه پا به این عرصه گذاشته است. اگر شبی که ماه کامل شد را اولین گام او در سینمای اکشن قلمداد کنیم، برای شروع پذیرفتنی است. بیگلو به خوبی از پس اکشن برآمده و برای خود درمیان کارگردانان هالیوود، اسم ورسمی پیدا کرده است و به خصوص در دوسه فیلم اخیرش به سراغ وقایع تاریخی سیاسی رفته و از دل آن ها اکشنی جذاب و دیدنی بیرون کشیده است، اما آبیار که ظاهرا خود را به عنوان یک فیلم ساز در حوزه دفاع مقدس و به معنای کلی جنگ به ما شناسانده، درحال مشق کردن ژانر اکشن است، با این حال در فیلم شبی که ماه کامل شد شاهد خلق چند سکانس کم نقص اکشن هستیم که مخاطب را روی صندلی سینما میخ کوب می کند. از همه آن ها شاخص تر، صحنه تعقیب وگریز عبدالحمید و چند نفر از افراد گروهش است که در کمین مرزبانان نیروی انتظامی، گرفتار شده اند یا آن سکانس نجات نافرجام فائزه از بیمارستان توسط نیرو های ایرانی، در حد و اندازه یک فیلم اکشن ایرانی است.
نکته دیگری که در شباهت سینمای بیگلو با آبیار می توان به آن اشاره کرد، روحیه زنانه هر دوی آن هاست. با اینکه آن دو -و بیشتر بیگلو- علاقه شان را به سینمای مردانه اکشن ثابت کرده اند، در انتخاب سوژه همچنان نمی توانند روحیه و ظرفیت های زنانه خود را کنار بگذارند. جدای از همه ریزه کاری های زنانه ای که در فیلم سازی دارند، شخصیت اصلی دو فیلمی که نام برده شد، چه در فیلم و چه در واقعیتی که فیلم براساس آن ها ساخته شده است، زن است. در سی دقیقه پس از نیمه شب، «مایا»(با بازی جسیکا چستین) یک مامور سیا است که موفق می شود جای بن لادن را پیدا کند و در «شبی که ماه کامل شد»، فائزه(با بازی الناز شاکردوست) زن برادر عبدالمالک ریگی است که به سرنوشت تلخی دچار می‌شود. این زاویه و نگاه زنانه را نمی توان در انتخاب سوژه نادیده گرفت و همین شناخت و ساخت دنیای زنانه توسط زنان باعث شده است که بخشی از فیلم اکشنی که برای تماشا پیش روی ماست، باور پذیرتر شود اما آنچه روشن است، این است که کاترین بیگلو و آبیار هرکدام براساس باور ها و اعتقادات خود، فیلم می سازند؛ هرچند که به شکل آشکاری با هم در تضاد باشند. بیگلو در سینمای اکشن در هالیوود پیش می رود اما باید منتظر انتخاب بعدی آبیار بمانیم تا ببینیم او قرار است به نخستین کارگردان فیلم های اکشن ایرانی بدل شود یا «شبی که ماه کامل شد»، یک تجربه و حس زنانه بوده است.