ریزش در معدن «سامان کاوش» طبس کشف جسد یک مرد در ارتفاعات ژرف شهرستان باخرز زیارت را کوتاه کنید تشریح نرخ بلیت قطار و هواپیما در دهه آخر صفر ورود بیش از ۳۰ هزار نفر از زائران افغانستانی برای شرکت در راهپیمایی اربعین از طریق مرز دوغارون مشهد به ۴ گرمخانه دیگر نیاز دارد سیاه بازی‌های ادامه دار پسر ۱۴ ساله مسیح بلوچستان امضای تفاهم‌نامه همکاری دانشگاه فردوسی و انستیتو گیاه‌شناسی کوماروف‌رو تدوین بانک جامع اطلاعات زنان در خراسان رضوی تغییر کاربری‌های سبز در ترکمنستان علت ورود ریزگردهای قره قوم به مشهد بیشترین مراکز اسقاط کشور در خراسان‌رضوی ایجاد شده‌اند حسین فریدون به زندان اوین منتقل شد آیا می‌دانید چند میلیون معتاد در ایران وجود دارد؟ مسمومان دانشگاه علم و صنعت به ۷۰ نفر رسید فائو: موج جدید حمله ملخ‌ها به ایران نجات ۱۱ نفر از آتش‌سوزی واحد مسکونی دربولوار طبرسی مشهد+ عکس پایان زیرآبی رفتن های یک سارق تیراندازی نقاب داران مسلح به یک بنگاه املاک مخالفت دولتی‌ها با تعطیلی پنجشنبه‌ها
خبر ویژه

روزگار آرامگاه فردوسی

  • کد خبر: ۶۷۶۳
  • ۲۰ مهر ۱۳۹۸ - ۰۷:۵۵
  • ۱
دکتر سلمان ساکت استاد ادبیات دانشگاه فردوسی

آرامگاه فردوسی مقبره ای است ماندگار در توس خراسان که در فاصله سال های1307 تا 1313خورشیدی ساخته و در سال 1347 بازسازی شد. بنا برآنچه نظامی عروضی نوشته، هنگامی که فردوسی در سال 399خورشیدی درگذشت، پیشوای مذهبی شهر از دفن او در گورستان مسلمانان توس جلوگیری کرد و شاعر در باغ خود که درون شهر طابران، نزدیک دروازه رزان بود، به خاک سپرده شد. همچنین بنا بر گزارشی تاریخی در مقدمه نسخه ای مختصر از شاهنامه که در برلین نگهداری می شود، « ابوالحارث ارسلان جاذب»، حاکم توس در روزگار غزنویان «بر مرقد فردوسی قبه ای ساخت» . نظامی عروضی در سال 495 خورشیدی مرقد فردوسی را زیارت کرده است. دولتشاه سمرقندی نیز در سال865 خورشیدی گزارش می کند که «الیوم مرقد شریف او متعین است و زوار را بدان مرقد التجاست».
باید گفت برخلاف ویرانی های مکرر توس به دست ترکان، مغولان، ازبکان و تیموریان، مرقد فردوسی همچون مکانی درخور احترام باقی ماند. در حدود سال 970 خورشیدی قاضی نورا...شوشتری نوشته است: «الیوم مرقد او [...] مشخص و معین است و جمهور انام مخصوصا شیعه امامیه زیارت او بجا می آورند، و راقم حروف نیز به شرف زیارت او مشرف و فائز شده» در سال 1201خورشیدی گنبدی کوچک که آن را با کاشی تزئین کرده بودند، همچنان پابرجا بوده است اما این گنبد هم تا سال 1262خورشیدی از بین رفت.
در این سال «عبدالوهاب خان آصف الدوله شیرازی»، حاکم خراسان، مقبره فردوسی را کشف و ساخت بنایی آجری را به دور آن آغاز کرد، اما نتوانست کار خود را به سرانجام برساند.
در اوایل این سده، افزایش روحیه ملی گرایی در ایران، پژوهندگان و بزرگان را بر آن داشت تا دولت را به ساخت آرامگاهی در خور شأن شاعری که همه تلاش خود را در حفظ تاریخ و هویت ایران به کار بسته است، تشویق کنند. محمد تقی بهار چندین مقاله درباره ضرورت انجام این طرح نوشت و رضاخان را واداشت تا ملی گرایی خود را با ساخت آرامگاه فردوسی اثبات کند. او در مقاله ای نوشت: «در غیر این صورت، ما مردم خراسان خود آن بنا را خواهیم ساخت.»
به ابتکار «ارباب کیخسرو شاهرخ»، نماینده ملی گرای زرتشتیان در مجلس، انجمن آثار ملی که به تازگی تأسیس شده بود، اعلامیه ای منتشر کرد که مردم را به مشارکت در بخت آزمایی مربوط به ساخت آرامگاه فردوسی دعوت می کرد. در این دعوت آمده است که: « ساخت آرامگاه کسی که هیچ کس از هیچ طبقه از بزرگان ایران از او بالاتر نیست و کسی که بانی آن، کاخ بلند پایداری است که یکی از ارکان ملیت ما بر آن قرار گرفته است.»
شاهرخ مأموریت یافت تا از توس دیدن کند و محل مقبره فردوسی را مشخص نماید. او توانست با مراجعه به منابع ادبی، بررسی ویرانه های توس و گفت وگو با افراد محلی و مسنِ آنجا که هنوز بنای آصف الدوله را به یاد داشتند، محل مقبره فردوسی را بیابد. ساخت آرامگاه در همان سال زیر نظر شاهرخ آغاز شد و در سال1313 خورشیدی هم زمان با برگزاری جشن هزاره فردوسی به پایان رسید. کریم طاهرزاده بهزاد نقشه معماری آرامگاه را فراهم کرد. او این نقشه را در پی پیشنهاد وزیر دربار، «عبدالحسین تیمور تاش» تهیه کرد اما این طرح عملی نبود، درنتیجه ساخت آرامگاه بر مبنای نقشه و مدل مینیاتوری گچی «آندره گودار» آغاز شد. پس از ساخت این بنا، خیلی زود سقف هرمی پیش بینی شده برای آن شکاف برداشت و فرو ریخت و سقفی هرمی- پلکانی که بهزاد آن را طراحی کرده بود، جایگزین شد. این بنا در باغی به مساحت 25 هزار و248مترمربع قرار گرفته بود که آن را صاحبش، نایب التولیه قائم مقامی وقف کرد و بعدها تا حدود 30 هزار مترمربع افزایش یافت. بنای آرامگاه از سوی «حسین حجار باشی زنجانی» و «حسین آقا لرزاده» ساخته شد. سنگ های لازم برای بنا از معدن سنگ مرمر خلج، در نزدیکی مشهد آورده شد. این بنا و ظاهر ساختمان یادآور بناهای پرسپولیس و مقبره کوروش بزرگ در پاسارگاد بود.

آرامگاه از 3قسمت تشکیل می شد:
میانی ترین بخش که سنگ قبری است از سنگ مرمر، به ابعاد 150!100 سانتی متر و حدود نیم متر ارتفاع که در مرکز دو سکوی مرمری قرار گرفته است.
تالاری مربعی شکل (16!16متر) که از سنگ مرمر ساخته شده و داخل آن با کاشی تزئین گشته است. 4ستون بلند با 2سرستون بزرگ در چهارگوشه این تالار وجود دارد که تکیه گاه گچ بری های پله ای بلند و زیبای آن است. هر دیوار با یک جفت ستون مشابه اما کوتاه تر تزئین شده اند که با نعل درگاه هایی پله ای به هم می رسند و سردری مصنوعی را شکل می دهند. افزون بر این، تصویر مردی بالدار (این تصویر در هنر هخامنشی نشانة فرّه کیانی است، اما اغلب به عنوان نماد فروهر شناخته می شود.) که در بالای ضلع جنوبی بنای اصلی مقبره حک شده است، ویژگی های پرسپولیس را بیشتر به یاد می آورد. گچ بری به طرف داخل کشیده شده و با قسمت بالایی ستون حمایت شده است تا پایه ای مربعی شکل برای دیواری به ارتفاع یک متر فراهم سازد. این قسمت خود به سمت داخل باریک می شود تا مربعی کوچک تر به منظور تکیه گاه دیوار بالایی ایجاد کند، که آن هم ارتفاعی یک متری دارد و سقف بر آن استوار است. هشت ستونی که در اطراف اتاق وجود دارند، تا نیمه دیوار بالا رفته اند تا تکیه گاه یک سقف باشند و دو راهرو بالایی و پایینی را در تالار شکل دهند.
محوطه پلکانی پوشیده از سنگ مرمر که اتاق روی آن قرار گرفته است. نوشته ها که به خط «حسن زرین خط» است و حجاری ها که کار «شعبان پور جعفری» است، آرامگاه را زینت بخشیده اند. تعداد زیادی از ابیات شاهنامه روی دیوار کنده کاری شده است. روی سنگ قبر نوشته شده است: «به نام خداوند جان و خرد. این مکان فرخنده، آرامگاه استاد گویندگان فارسی زبان و سراینده داستان های ملی ایران «حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی» است که سخنان او زنده کننده کشور ایران و مزار او در دل مردم این سرزمین جاویدان است. تاریخ تولد 323 هجری قمری– تاریخ وفات 411 هجری قمری – تاریخ بنای آرامگاه 1353 هجری قمری.»
30سال پس از برپا داشتن این بنا، ضرورت جلوگیری از نفوذ رطوبت و فراهم آوردن فضای کافی احساس می شد. بنابراین وزارت فرهنگ و هنر تحت نظر «هوشنگ سیحون»، آرامگاه را به شرح زیر گسترش داد: «کف سخت تالار اصلی گودبرداری شد و فضای زیرین از همه طرف گسترش یافت تا در نهایت تالاری به وسعت 900 مترمربع، با یک در ورودی در سمت غربی به دست آمد. دیوارهای این تالار با کاشی های مناسب و لوحه های کنده کاری شده که نشان دهنده داستان هایی از شاهنامه اند، تزیین شد. هم زمان باغ نیز از هر سو گسترش پیدا کرد و محوطه ای به وسعت 56هزار و753 مترمربع را در بر گرفت و برای آن چند رستوران، هتل و یک کتابخانه ساخته شد. تندیس شاعر نیز در قسمت جنوب شرقی آرامگاه برپا گردید.» تمام این مجموعه به طور رسمی در اردیبهشت 1347 خورشیدی مقارن با نخستین همایش سالیانه توس که ویژه مطالعات فردوسی پژوهی و شاهنامه شناسی بود، بازگشایی شد.

کتاب شناسی:
اداره کل حفاظت آثار باستانی و بناهای تاریخی ایران، «آرامگاه حماسه سرای بزرگ ایران، فردوسی»، محمد تقی بهار، «قبر فردوسی»، نوبهار هفتگی ، مجالس المؤمنین از قاضی نورا... شوشتری، «یک نماد هخامنشی» اثر شاپور شهبازی، «فردوسی و شاهنامه او»، به کوشش حبیب یغمایی.

 

ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* captcha:
* نظر:
نظرات بینندگان
انتشار یافته: ۱
در انتظار بررسی: ۰
غیر قابل انتشار: ۰
عنایت الله بصیر
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۲۷ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۱
0
0
روح شاعران شادونامشان بودزنده
سال سیصدوهفتاداتفاق چنین افتاد
سرخط خبرها
جامعه 13980725160549
شهرآرامترو 13980725123325

{*Start Google Analytics Code*} {*End Google Analytics Code*}