تغییر تدریجی

عاطفه چوپان - وقتی به مرور زمان شهر‌ها شکل گرفتند و مناسبات اجتماعی وارد بعد تازه‌ای شد، مشکلات متعددی هم گریبان انسان شهرنشین را گرفت. با توجه به اینکه شهر موجودی زنده و نیازمند تغییر هر روزه بود مفاهیم جدیدی در شهرسازی و شهرداری تحت عنوان‌های مختلف بهسازی، نوسازی و ... پدید آمد. مفاهیمی که به دنبال خود طرح‌های متعدد و تغییرات یک‌باره‌ای را باعث می‌شد، اما از آنجا که تشکیل شهر مفهوم یک‌باره‌ای نبود رفته رفته تصمیم‌گیران عرصه شهرداری دریافتند مفهومی را که به مرور زمان شکل گرفته است نمی‌توان به یک‌باره تغییر داد و از اینجا بود که «بازآفرینی» متولد شد و به دنبال آن برخی از محلات را هدف تغییرات تدریجی خود قرار داد. محله امام هادی نیز به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و با ظرفیت‌ترین محلات مشهد از جمله محلات هدف طرح سازمان بازآفرینی شهرداری مشهد است.
احسان حسنی، مسئول دفتر تسهیل‌گری محله امام هادی، ۴ روش را برای مداخله در بافت‌های شهری معرفی می‌کند و می‌گوید: در ۳ روش بهسازی، بازسازی و نوسازی بیشتر به حوزه کالبدی و اقتصادی بافت‌های قدیمی توجه می‌شود، اما در بحث بازآفرینی این‌طور نیست، در بازآفرینی زمانی که قرار است در بافتی فرسوده و ناکارآمد مداخله شود تمرکز بیش از هر چیزی روی بعد اجتماعی ماجراست و موضوع اجتماع در رأس تغییراتی که در بافت ایجاد شود، قرار می‌گیرد.
وی ادامه داد: در بعد اجتماعی تلاش ما بیش از هر چیزی روی بحث آگاه‌سازی، حساس‌سازی، اطلاع‌رسانی و مشارکت افراد ساکن در محله و بافت است تا در نهایت یک شهرسازی مشارکتی برای اصلاح بافت انجام شود. در این مدل از اصلاح بافت ما برای سهولت این فرایند مردم را پای کار می‌آوریم تا تغییرات در نهایت بر اساس خواست و موردتأیید آن‌ها باشد چرا که ما در ۳ روش بازسازی، بهسازی و نوسازی توفیق چندانی نداشتیم و همین امر باعث تعریف طرح بازآفرینی شد.
حسنی اظهار کرد: در حوزه بازآفرینی ما کالبد را تغییر ندادیم بلکه روح فضا را تغییر خواهیم داد. عملکردی در آن بافت ایجاد می‌کنیم که در نهایت بافت مطلوب‌تر شود. در این بافت‌ها یک سری آسیب‌های اجتماعی وجود دارد که ما سعی می‌کنیم آن‌ها را حل کنیم و پروژه‌های توسعه‌ای برای توانمندسازی اقتصادی مردم آن محله‌ها ایجاد می‌کنیم و از ظرفیت بالقوه افراد آن محله برای بهبود اوضاع خودشان استفاده خواهیم کرد.

مسئول دفتر تسهیل‌گری محله امام هادی درباره این محله بیان کرد: بافت محله امام هادی جزو بافت‌های ناکارآمد میانی است. به طور کلی بافت‌های هدف بازآفرینی به ۵ دسته تقسیم می‌شوند که شامل بافت‌های تاریخی (اطراف حرم، سناباد و ...)، سکونتگاه‌های غیررسمی (قلعه ساختمان و ...) ناکارآمد میانی (محله امام هادی و ...)، پهنه شهری با پیشینه روستایی (آبکوه و ...) و کارآیی ناسازگار (طرق و ...) است.
وی ادامه داد: درباره بافت‌های ناکارآمد میانی می‌توان گفت جزوی از شهر هستند که با وجود اینکه در دل شهر واقع شدند، اما هم‌زمان با شهر پیشرفت نکردند و به لحاظ فرهنگی، اجتماعی، ساختاری و ... به روز نشده‌اند. در همین محله امام هادی یک بافت تقریبا جدید در حاشیه خیابان اصلی وجود دارد، اما از طرف دیگر بافت قدیمی در خیابان قربانی و ... به چشم می‌خورد. محله امام هادی ظرفیت عظیمی دارد. محور آزادی، بیمارستان رضوی، بخش تجاری حاشیه جاده قدیم قوچان از طرفی و گروه‌های اجتماعی اصیل از جمله هیئات مذهبی قدیمی، ریش‌سفیدان محلی و ... از طرف دیگر جزو ظرفیت‌های خوب این محله است و این امکان را به وجود آورده است که با استفاده از همین ظرفیت در راستای رفع نقص‌ها و مشکلات موجود استفاده کنیم.
حسنی با اشاره به اینکه تیم بازآفرینی محله امام هادی یک ماه می‌شود که در این محله مستقر شده است، بیان کرد: موضوع‌ها و مسائل اجتماعی و فرهنگی در طول سال‌های متمادی شکل گرفته و با توجه به اینکه تمرکز ما در این طرح همین حیطه است نمی‌توان یک شبه انتظار تغییر داشت. ما یک برنامه زمانی ۴ مرحله‌ای شامل اعتماد، انسجام، ایجاد شبکه اجتماعی و در نهایت مشارکت برای این طرح تعریف کرده‌ایم. در مرحله اول ما باید از طریق ارتباط با گرو‌ه‌های اجتماعی مؤثر در محله اعتمادسازی کنیم، سپس این اعتمادسازی را منسجم و هدفدار و در گام‌های بعدی به ایجاد شبکه اجتماعی برای مشارکت در تغییرات موردنظر تبدیل کنیم.
وی ادامه داد: این پروسه زمانبر است، اما انتظار داریم تا یک سال و نیم آینده فعالیتمان را تا مرحله جذب مشارکت پیش ببریم. این کار کمک، همت و اعتماد همه مردم یک محله را می‌طلبد و امیدواریم با مشارکت مردم بتوانیم در راستای اهداف پیش برویم و پاسخ مثبتی به اعتماد مردم بدهیم.