بازار سرشور

بازار سرشور از قدیمی‌ترین بازارهای مشهد است که ثبت میراث فرهنگی نیز شده است. قدمت این بازار قدیمی مشهد طبق آن‌چیزی که تاریخ پژوهان می‌گویند، به دوره تیموری می‌رسد؛ بازاری که ابتدایش در خیابان ارگ فعلی بود و انتهای آن به مسجد گوهرشاد می‌رسید. این  بازار بزرگ با احداث خیابان خسروی ۲تکه شد و قسمت غربی به بازار فرش معروف شد و تکه بازار شرق خیابان تازه ساز خسروی هم با همان نام قدیمی سرشور تاکنون به حیات خود ادامه داده است.

بازار سرشور مشهد تکه‌ای از محله بزرگ و قدیمی سرشور است و آن‌طور که گفته می‌شود این بازار به این دلیل سرشور نامیده می‌شود که کاروان‌های زیارتی و زائران قبل از ورود به حرم در این  محل استحمام و غسل زیارت می‌کرده‌اند و بعد از آن به حرم مطهر وارد می‌شده‌اند. بازار سرشور پس از محله سراب، اعیان‌نشین‌ترین محله شهر مشهد محسوب می‌شده است، همچنین این بازارچه در کنار بازارچه حاج آقاجان (شهید آستانه‌پرست) و بازارچه سراب از بازارهای برجا مانده مشهد قدیم نیز به‌شمار می‌رود. با اینکه بازار سرشور از دوره صفوی تا امروز تغییرات بسیاری به خود دیده و چندباری چند پاره شده است، هیچ گاه این بازار پرشوروحال از تک‌وتای همیشگی‌اش نیفتاده است.

بافت قدیمی بازار سرشور دارای حمام‌های متعدد، بنای خاص معماری و خانه‌های تاریخی فراوانی است. حمام مهدی قلی‌بیک یکی از حمام‌های معروف محله سرشور است و خانه دختر ملک، واقف معروف مشهدی یگانه اثر ثبت میراث در راسته سرشور است. همچنین خانه صاحب علم در حاشیه سرشور و خانه جواهری از بنا‌های باارزش در این راسته محسوب می‌شوند.

از مطب دکتر شیخ به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بناهای بازمانده‌ تاریخ معاصر مشهد می‌توان نام برد که همچنان در نبش سرشور۵ پابرجاست و قرار است با همکاری خیران و تبدیل آن به خانه سلامت، کارکرد سابقش، یعنی معالجه افراد نیازمند، به آن برگردانده شود. در قلب بازار سرشور بنای معماری ساباط با پیشینه تاریخی همچنان باقی‌مانده که با وجود تلاش‌های فراوان فعالان حوزه میراث فرهنگی، هنوز ثبت میراث فرهنگی نشده است.

بااین‌حال، با وجود قدمت این محله، توسعه بافت‌ اطراف حرم و ساخت‌وسازهای پرشمار شهری دست‌به‌دست هم دادند تا شکل‌وشمایل بازار سرشور در  نیم قرن گذشته تغییر کند و وضعیتش با بازار دوره قاجار و پهلوی اول که یکی از چند محل‌ اصلی ورود کاروان‌ها و زائران به مشهد بوده است، زمین تا آسمان فرق کند. به همین دلیل، پروژه احیای بازار سرشور در مهرماه۱۳۹۸ و با اعتباری ۱۰میلیارد تومانی کلید خورد تا این پروژه مرهمی بر سال‌ها بی‌توجهی به بافت‌های تاریخی شهر باشد.

براساس پروژه احیای بافت سرشور، قرار است اصل این  طرح بر پیاده مداری و ممانعت از تردد خودرو‌های سواری باشد. نوع و سبک کف‌پوش انتخاب‌شده برای این  بازار شکل قدیمی آجرفرش این بازار را احیا می‌کند. همچنین سردر بازار سرشور با نمای ایرانی اسلامی و برگرفته از دوره اول پهلوی طراحی و اجرا شده است که تا کوچه سرشور یک ادامه دارد.

الگوی طراحی‌شده برای احیای بازار سرشور برگرفته از بازارنمایی دوره قاجار است؛ به این صورت که سقف آن تا مسجد باب الحوائج با پارچه غشایی پوشیده خواهد شد و بعد از آن تا مسجد ذوالفقار که قرار است به میدانگاه تبدیل شود، سقفی آجری ساخته می‌شود. در این طرح، بازسازی سردر تک تک مغازه ها، بازسازی و جانمایی این سردرها و پنهان‌کردن کرکره‌های برقی در دستورکار است و طبق برنامه اعلام‌شده، بازسازی بازار تاریخی سرشور تا انتهای سال۱۴۰۰ به پایان می‌رسد.