بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در ۱۸مرداد۱۳۳۹ تأسیس شد. برخی وظایف بانک مرکزی عبارتاند از: حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ملی کشور، انتشار اسکناس و ضرب سکههای فلزی رایج کشور، تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و ریالی، نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج کشور، تنظیمکننده نظام پولی و اعتباری کشور، نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری و... .
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم کند و در اجرای برنامههای مختلف ازجمله برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
تاریخچه
نخستینبار اروپاییان در (۱۲۸۱/۱۸۶۴)، تأسیس بانک را بهوسیله ژان ساوالان فرانسوی، به میرزا محمودخان ناصرالملک پیشنهاد کردند. آنان در (۱۳۰۲/۱۸۸۵)، برای یککاسهشدن همه وجوهی که بین ایران و اروپا جریان داشت، تصمیم گرفتند با مشارکت سرمایهگذاران فرانسوی و بانک عثمانی، بانک ایران و افغانستان را تشکیل دهند، اما چون فرانسویان به این سرمایهگذاری اطمینان نداشتند، این کار عملی نشد. سرانجام انگلیسیها موفق شدند در ایران اولین بانک را تأسیس کنند.
ریاست بانک مرکزی
ریاست بانک مرکزی ایران از حساسترین سمتهای اقتصادی کشور است که در سالهای گذشته افراد مختلفی را در این مقام دیدهایم. ابراهیم شیبانی سال۱۳۸۲، طهماسب مظاهری سال۱۳۸۶، محمود بهمنی سال۱۳۸۷، ولیالله سیف سال۱۳۹۲ و عبدالناصر همتی سال۱۳۹۷ به این سمت منصوب شدند.
وظایف بانک مرکزی
براساس فصل دوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب۱۳۵۱ (و آخرین اصلاحات آن بهصورت پانویس)، وظایف و اختیارات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر است:
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بهعنوان تنظیمکننده نظام پولی و اعتباری کشور، موظف به انجام وظایف زیر است:
الف- انتشار اسکناس و سکههای فلزی رایج کشور، طبق مقررات این قانون.
ب- نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری، طبق مقررات این قانون.
ج- تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و تعهد یا تضمین پرداختهای ارزی با تصویب شورای پول و اعتبار و همچنین نظارت بر معاملات ارزی.
د- نظارت بر معاملات طلا و تنظیم مقررات مربوط به این معاملات با تصویب هیئت وزیران.
ه- نظارت بر صدور و ورود پول رایج ایران و تنظیم مقررات مربوط به آن با تصویب شورای پول و اعتبار.
همچنین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بهعنوان بانکدار دولت، موظف به انجام وظایف زیر است:
الف- نگهداری حسابهای وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و شهرداریها و همچنین مؤسساتی که بیش از نصف سرمایه آنها متعلق به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی یا شهرداریهاست و انجام تمام عملیات بانکی آنها در داخل و خارج از کشور.
ب- فروش و بازپرداخت اصل و بهره انواع اوراق قرضه دولتی و اسناد خزانه بهعنوان عامل دولت و واگذاری این عاملیت به افراد یا مؤسسات دیگر.
ج- نگهداری تمام ذخایر ارزی و طلای کشور.
د- نگهداری وجوه ریالی صندوق بینالمللی پول و بانک بینالمللی ترمیم و توسعه و شرکت مالی بینالمللی و مؤسسه بینالمللی توسعه و مؤسسات مشابه یا وابسته به این مؤسسات.
ه- انعقاد موافقتنامه پرداخت در اجرای قراردادهای پولی و مالی و بازرگانی و ترانزیتی بین دولت و سایر کشورها.
*رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم کند و در اجرای برنامههای مختلف ازجمله برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد. در این راه حفظ ثبات ارزش پول و تعادل موازنه پرداختها همراه با رشد مدوام اقتصادی از طریق اجرای سیاستهای پولی از اهداف مهم آن بهشمار میرود.
سیاست پولی بعد از انقلاب
مهمترین ابزارهای سیاست پولی که در دوره بعد از انقلاب اسلامی استفاده شدهاند، عبارتاند از:
نرخهای ذخیره قانونی که ابزار مؤثری بوده است، اما انعطافپذیری زیادی ندارد.
عملیات بازار باز که از سال۱۳۷۹ از طریق اوراق مشارکت بانک مرکزی استفاده شده است.
تعیین نرخ سود سپردهها و وامدهی از سوی دولت و مجلس که تأکید، بیشتر بر نرخ وامدهی بانکها بوده است.
سیاست تعیین سقف اعتباری؛ این سیاست در طول برنامه سوم کنار گذاشته شد، اما در برنامه چهارم بهشدت مورد توجه دولت بوده است.
سپرده ویژه بانکها نزد بانک مرکزی که بهدلیل نامناسببودن نرخ بازدهی آن مؤثر نبوده است.
تعیین نرخ ارز از سوی بانک مرکزی.
بانک مرکزی
| شهرآرانیوز 
مدیرکل سیاستهای اقتصادی بانک مرکزی، بیانضباطی مالی و رشد نقدینگی را مهمترین عوامل تورم در کشور برشمرد و تأکید کرد: مهار تورم نیازمند تعهد همه ارکان تصمیمگیری کشور به کنترل رشد نقدینگی است.
کد خبر: ۴۲۴۲۳۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۱
انبیسی نیوز: پس از اجرای توافق آمریکا و ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، ترافیک نفتکشها در تنگه هرمز افزایش یافت. تحلیلگران هشدار میدهند که تسکین تحریمهای هرمز ممکن است هزینههای اقتصادی که از قبل «در حال شکلگیری» است را کاهش ندهد.
کد خبر: ۴۲۴۱۷۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۱
قائم مقام بانک مرکزی با تاکید بر اینکه افزایش کفایت سرمایه بانکهای دولتی نیاز به کمک دولت دارد، گفت: باید اثرات منفی رشد پایه پولی را عقیمسازی کنیم.
کد خبر: ۴۲۴۰۷۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۱
بانک مرکزی اعلام کرد: ارقام و درصدهای مطرحشده درباره افزایش یا کاهش نرخ سود سپرده یا تسهیلات بانکی، اعم از افزایش یکباره یا مرحلهای، در برخی رسانهها مورد تأیید بانک مرکزی نیست و هرگونه تصمیم نهایی در این زمینه، از طریق مجاری رسمی بانک مرکزی به اطلاع عموم خواهد رسید.
کد خبر: ۴۲۳۷۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۰
گزارش برخی رسانه ها، با خلط میان «حذف نرخ ترجیحی، رانتی و دستوری» با «یکسان بودن مطلق نرخ اسکناس و حواله»، توضیح فنی رئیسکل بانک مرکزی را به نادرستی «عقبنشینی» معرفی کرده است. تصمیم حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی، تصمیم دولت بوده و بانک مرکزی در چارچوب قانون، سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی و منطق کارشناسی از آن حمایت کرده و خواهد کرد. تجربه ایران و حتی تجربه میدانی برخی کشورها با شرایط مشابه کشور ما نشان میدهد، حدی از تفاوت نرخ اسکناس و حواله در شرایط کنترلهای ارزی، محدودیت واردات و خروج سرمایه، طبیعی است و به معنای بازگشت به چندنرخیسازی دستوری نیست.
کد خبر: ۴۲۳۷۸۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۰
به گفته معاون بانک مرکزی، همه به دنبال منابع جدید برای افزایش کالابرگ هستند، اما هنوز به جمع بندی نرسیدهایم.
کد خبر: ۴۲۳۶۴۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۹
بانک مرکزی اعلام کرد: در پی اختلالات بهوجودآمده در بانکهای ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات به اطلاع هموطنان میرساند همانگونه که پیشتر در اطلاعیه شورای هماهنگی بانکها اعلام شد این اختلال در اثر حمله سایبری به زیرساخت ارتباطی این بانکها ایجاد شده و پس از تلاشهای کارشناسان فنی، خدمات پایه مبتنی بر کارت در این بانکها، مجددا و با استفاده از روشهای جایگزین در اختیار مشتریان قرار گرفته است.
کد خبر: ۴۲۳۶۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۹
مدیر تامین مالی ارزی مرکز مبادله ایران گفت: سیاست گذار برای اشخاص حقیقی، سقف سرمایهگذاری ارزی در این صندوقها را حدود ۱۰ هزار دلار تعیین کرده است.
کد خبر: ۴۲۳۲۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۷
بانک مرکزی به منظور نظاممند شدن تقاضا و توزیع دسته چک الکترونیکی با هدف کاهش تقاضای دسته چک کاغذی، نقشه راه توسعه چک الکترونیک را با تصویب هیئت عامل این بانک به شبکه بانکی ابلاغ کرد.
کد خبر: ۴۲۲۹۸۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۶
در حالی که رئیس بانک مرکزی میگوید چین بهدلیل تحریمها حاضر به همکاری بانکی با ایران نشد، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس میگوید اصل ماجرا این بود که پرونده ارتباط بانکی با چین در سطح مدیرکل و بدون نگاه کلان راهبردی دنبال شد؛ موضوعی که به گفته او طبیعی بود به نتیجه نرسد.
کد خبر: ۴۲۲۷۰۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۵
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در راستای دستورالعمل اجرایی خرید و فروش طلا و نقره به صورت برخط (موضوع تصویبنامه شماره ۱۳۴۱۰۷/ت ۶۴۰۳۷ هـ مورخ ۱۴/۸/۱۴۰۴ هیأت وزیران) و به درخواست فعالان این حوزه «ضوابط ناظر بر خزانهداری شمش طلا و نقره توسط اشخاص حقوقی مورد تأیید بانک مرکزی برای سکوهای خرید و فروش طلا و نقره به صورت برخط» را تصویب و ابلاغ کرد.
کد خبر: ۴۲۲۵۸۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۵
عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی در نشست هماندیشی با اعضای کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با تشریح وضعیت اقتصادی کشور گفت: بانک مرکزی و دولت تمام توان خود را برای بهبود وضعیت اقتصادی و معیشت مردم به کار خواهد بست و برای حمایت از تولید، برنامههای هدایت اعتباری را در دستور کار دارد
کد خبر: ۴۲۲۳۹۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۴
بانک مرکزی امیدوار است با راهاندازی صندوقهای سرمایهگذاری ارزی، بخشی از ارزهای راکد موجود در اقتصاد را جذب کند؛ اما خاطره سپردهگذارانی که در سالهای ابتدایی دهه ۹۰ به جای دریافت ارز، معادل ریالی سپرده خود را تحویل گرفتند، همچنان یکی از موانع اصلی جلب اعتماد عمومی محسوب میشود. حال باید دید تجربه موفق پرداخت سود اوراق ارزی در سالهای اخیر میتواند این بیاعتمادی را کمرنگ کند یا نه؟!
کد خبر: ۴۲۲۳۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۴
بانک مرکزی گزارش عملکرد ۲ ماهه نخست شبکه بانکی را اعلام کرد. بررسی این گزارش نشان میدهد که تسهیلات پرداختی به صاحبان کسب و کار در این مدت ۷۰ درصد افزایش پیدا کرده است.
کد خبر: ۴۲۱۲۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۰
هیات عامل بانک مرکزی «شیوهنامه پذیرش و صدور مجوز ارکان ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایهگذاری در درآمد ثابت ارزی» را در جلسه ۱۸ خردادماه ۱۴۰۵ تصویب کرد. بر اساس این شیوه نامه اشخاص حقیقی و حقوقی میتوانند از طریق تحویل ارز اسکناس یا حواله ارزی به منظور تامین مالی طرحهای صادرات محور و ارزآور در صندوقهای ارزی سرمایهگذاری کنند و تسویه وجوه نیز تنها بهصورت ارزی و بر مبنای ارز سرمایهگذار در زمان سرمایهگذاری است.
کد خبر: ۴۲۰۹۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۹
بانک مرکزی گزارش نخستین حراج اوراق مالی اسلامی دولتی در سال جاری را منتشر کرد و از جزئیات حراج دوم پرده برداشت.
کد خبر: ۴۲۰۰۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۶
بانک مرکزی، دستورالعمل تسهیلات قرضالحسنه ودیعه یا خرید یا ساخت مسکن (تبصرههای ۱ و ۲ ذیل ماده ۶۹ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت) را برای خانوادههای فاقد مسکن دارای یک یا دو یا بدون فرزند به چهار بانک صادرات ایران، تجارت، ملت و پست بانک ابلاغ کرد.
کد خبر: ۴۱۹۹۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۶
بانک مرکزی اعلام کرد که ادعای مطرحشده مبنی بر ارتباط عدم پرداخت مستمریها با برداشت از حسابهای سازمان تأمین اجتماعی، کذب محض و فاقد مبناست.
کد خبر: ۴۱۹۵۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۳
رئیس کل بانک مرکزی در نشست با مدیران عامل بانکها تأکید کرد: شبکه بانکی باید ضمن همراهی با سیاستهای کنترل نقدینگی و مهار تورم، تأمین مالی بخش تولید را نیز با سرعت و دقت بیشتری دنبال کند.
کد خبر: ۴۱۹۳۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۲
بانک مرکزی دستورالعمل اجرایی تسهیلات قرضالحسنه ودیعه یا خرید یا ساخت مسکن فرزند سوم و بیشتر را به پنج بانک عامل مسکن، تجارت، صادرات ایران، ملت و پست بانک ابلاغ کرد. سقف فردی این تسهیلات، مبلغ ۴۵۰ میلیون تومان با دوره بازپرداخت حداکثر ۲۰ سال است.
کد خبر: ۴۱۹۱۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۲