نسخه خطی - صفحه 5

رسمِ اهدای کتاب و وقفِ آن به کتابخانه آستان قدس رضوی، پیشینه‌ای هزارساله دارد که با سنِ صحافی در حرم برابر است. در صفحه اول یک نسخه خطی در قرن چهارم وقف‌نامه‌ای کوتاه برای وقف به کتابخانه آستان قدس رضوی نوشته شده است که نشان از قدمت این بخش در حرم دارد. با پا گذاشتن کاغذ و کتاب به حرم، فرسودگی و پارگی نیز به سراغ آن‌ها رفته و نیاز به صحافی و بازسازی خودش را نشان می‌دهد تا اولین مرمت‌گران آثار حرم، وَرّاق‌ها باشند. وراق‌ها کسانی بودند که کار صحافی را انجام می‌دادند. صحافان قدیمی بیشتر نسخه‌های قرآنی را که روی پوست یا کاغذ بود صحافی می‌کردند. از همان زمان کسی بوده که قرآن‌های آسیب دیده را ترمیم کند، بنابراین حوزه مرمت حرم از همان زمان پایه‌اش گذاشته شده است و تا کنون ادامه دارد. در اسناد دوره صفویه نیز که دخل و خرج کتابخانه را نوشته جایی به هزینه ملاصحاف‌باشی اشاره کرده که نشان می‌دهد از دوران صفویه کارمندانی این کار را انجام می‌داده‌اند. پس از انقلاب افراد متخصص جذب این بخش می‌شوند و مرمت کتاب گسترش می‌یابد. پس از گسترش کتابخانه بخشی از آن به مرمت کتاب و نسخه‌های خطی اختصاص می‌یابد. نذورات ارزشمند و گنجینه‌ای که در خزانه آستان قدس وجود دارد مانند عتیقه‌جات، سفال‌ها، تابلوهای نقاشی، سکه‌ها، فرش‌ها و پرده‌فرش‌ها هم اندک اندک به این جمع افزوده می‌شوند.

نسخه کتاب اثنی عشریه شیخ بهایی که هاشم بن احمد بن عصام الدین الاتکانی الخراسانی در سال ۱۰۲۹ و ۱۰۳۰ هجری قمری کتابت کرده است، از جهات مختلفی دارای اهمیت است. یکی از این نکات، اجازه مهم شیخ به کاتب در سال ۱۰۳۰ قمری یعنی چندماه قبل از وفات شیخ است. کاتب پس از اتمام کتابت نسخه، آن را از نظر شیخ بهایی گذرانده و شیخ نیز در حاشیه صفحات مختلف کتاب، علامت بلاغ را درج کرده است.

در کتابخانه المتحف العراقی، نسخه‌های نفیس و کهنی از نهج‌البلاغه وجود دارد که در فهرست منتشر شده آن کتابخانه با عنوان مخطوطات الأدب فی المتحف العراقی معرفی شده‌اند.

یکی از نسخه‌های کهن نهج البلاغه در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود. این نسخه به خط محمدبن محمدبن احمد النقیب در قصبه سبزوار کتابت شده است. این کتاب نفیس را در سال ۱۰۶۵ قمری مرحوم فاضل خان وقف کتابخانه حضرت رضا (ع) کرده است.

نسخه‌ای به شماره ۱۰۵۶۴ در گنجینه نسخ خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی محفوظ است که کهن‌ترین دست نویس کتاب است و در سال ۶۱۴ قمری کتابت شده است.

دکتر فاطمه قاضی‌ها - تاریخ پژوه

وقتی مسعود سعد سلمان در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم در غزنین برای یکی از ممدوحانش در دربار غزنویان، عمادالدوله ابوسعد بابو، دعای نیک مردان در «صحیفه کامله» را آرزو می‌کند، پیداست شهرت کتاب صحیفه کامله سجادیه در خراسان به حدی رسیده بود که مخاطب مفهوم این اشاره را درک کند و او محتاج توضیح بیشتری درباره کتاب و منشی و محتوای آن نباشد.

در میان نام‌های واقفان گنجینه نفیس آستان قدس رضوی، نام زنانی که نسخه‌های خطی را به این کتابخانه وقف کرده‌اند دیده می‌شود. یکی از این افراد «تاجماه بیگم» دختر میرزا عیسی قائم‌مقام مشهور به سیدالوزراست. تاج‌ماه‌بیگم به همراه برادر خود، میرزا موسی‌خان، که در دوره‌ای تولیت آستان قدس رضوی برعهده او بود، وقف‌های مهمی در شهر مشهد داشتند.

هم‌زمان با ایام محرم، تاسوعا و عاشورا حسینی، «قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی مرتبط با عاشورا، موجود در گنجینه رضوی» در شصت و دومین برنامه «سه‌شنبه‌های فرهنگی آستان قدس رضوی» به‌صورت غیرحضوری در فضای مجازی رونمایی شد.

کتابخانه آستان قدس رضوی از مجموعۀ نسخه‌های خطی نفیس امام جعفر صادق (ع) در گنجینۀ رضوی در فضای مجازی رونمایی کرد.

قدیمی‌ترین نسخه قرآنی وقفی گنجینه رضوی که مربوط به سال ۳۲۷ هجری قمری است، در مرکز نسخ خطی این گنجینه نگهداری می‌شود.

برای نخستین بار از نسخه‌های خطی نفیس اهدایی سردار شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی به رهبر معظم انقلاب در برنامه سه شنبه‌های فرهنگی آستان قدس رضوی رونمایی شد.

کتابخانه حاوی مجموعه‌ای از دست نوشته‌های مرحوم شیخ عباس قمی در گنجینه رضوی روز سه‌شنبه طی مراسمی در موزه قرآن و نفایس حرم مطهر رضوی رونمایی شد.

همزمان با روز ملی خلیج فارس از نسخ خطی اسناد و آثار موزه‌ای با موضوع خلیج فارس در موزه آستان قدس رضوی رونمایی شد.