شعرهای نقاش آلمانی

گروه هنر| «آکنده از طنین شعر، از حافظ، لمس ژرفای روح، به جنبش آمدن از نیروی کلمات سرشار از زندگی، اندیشه‌ها در سرمستی می‌رقصند، در توصیفات، همراهی کردن شاعر در راه خویش، تاج گلی بر سر شاعر و ابیات شگفت‌انگیزش می‌نشاند.»
این بخشی از نوشته گونتر اوکر، هنرمند نودساله آلمانی درباره نمایشگاه کرنش به حافظ است. نمایشگاهی که روز گذشته در موزه بزرگ خراسان با حضور مدیران شهری و نمایندگانی از میراث‌فرهنگی و موزه هنرهای معاصر تهران افتتاح شد.
در این نمایشگاه ۶۰ اثر از آثار این هنرمند آلمانی به نمایش گذاشته شده است. آثاری که با الهام از غزلیات حافظ و بدون استفاده از قلم‌مو به تصویر کشیده شده‌اند. اوکر به‌خوبی توانسته است آنچه را که با خواندن اشعار حافظ در ذهنش نقش بسته با استفاده از حس لامسه خود روی بوم پیاده کند.
آثار نمایشگاه «کرنش به حافظ» پیش از این در شهرهای شیراز، اصفهان، کرمان و تهران به نمایش گذاشته شده‌ است و حال به همت سازمان اجتماعی و فرهنگی شهرداری مشهد این آثار از روز گذشته در موزه بزرگ خراسان به نمایش درآمده‌ است. نمایش آثار این هنرمند آلمانی که به مدت 2 ماه به صورت امانت به مشهد منتقل شده‌ است، تا 15 شهریورماه ادامه خواهد داشت و پس از پایان نمایشگاه، این آثار به موزه معاصر ایران بازگردانده می‌شوند.
در افتتاحیه این رویداد در مشهد، اوکر به دلیل کسالت نتوانست حضور داشته باشد اما فرزندش به نمایندگی از او حضور یافت. همچنین محمدرضا کلائی شهردار مشهد، ابوالفضل مکرمی‌فر مدیرکل میراث‌فرهنگی و افشین درم‌بخش مدیر این پروژه از افرادی بودند که در این مراسم به ایراد سخن پرداختند.
از دیگر حاضران در افتتاحیه نمایشگاه «کرنش به حافظ» می‌توان به احسان اصولی رئیس کمیسیون فرهنگی‌اجتماعی شورای شهر، شهریار آل‌شیخ معاون برنامه‌ریزی شهرداری، مهدی یعقوبی سرپرست معاونت خدمات‌شهری، احسان آقایی دبیر و نمایشگاه‌گردان «کرنش به حافظ»، مجید خرمی سرپرست روابط‌عمومی و بین‌الملل شهرداری مشهد، محسن مصحفی معاون فرهنگی و رضا دانایی‌سیج معاون اجتماعی سازمان فرهنگی‌اجتماعی شهرداری اشاره کرد.

تفألی به حافظ
«یک قصه بیش نیست غم عشق وین عجب/ کز هر زبان که می‌شنوم نامکرر است». محمدرضا کلائی، شهردار مشهد مقدس، که یکی از میهمانان بازدید از نمایشگاه «کرنش به حافظ» بود، این بیت حافظ را مطلع سخنان خود قرار داد و گفت: بیتی که خواندم، تمامی آن‌چیزی است که امروز در این نمایشگاه به نمایش درآمده و مجموعه زحمات دوستان و همکاران من است.
کلائی با اشاره به فرهیختگی جمع حاضر در نمایشگاه، سخنان خود را این‌گونه ادامه داد: ترجیح می‌دهم به‌جای صحبت کردن، شما را میهمان غزلی از حافظ کنم. فال‌های لسان‌الغیب همیشه دقیق است و این‌بار نیز همانند همه تفأل‌هایی که به دیوان او زدم، دقیق بود. او متن غزلی را که در فال آمده بود، برای حاضران خواند که با این مطلع آغاز می‌شود: بوی خوش تو هر که ز باد صبا شنید / از یار آشنا سخن آشنا شنید.

اهدای یکی از آثار اوکر به شهردار مشهد
پس از سخنرانی‌ کلائی در مراسم افتتاحیه نمایشگاه «کرنش به حافظ»، به درخواست گونتر اوکر یکی از آثار نمایشگاه به شهردار مشهد اهدا شد تا در موزه بزرگ خراسان قرار گیرد.
کلائی همچنین بعد از بازدید از نمایشگاه در توصیف آثار گونتر اوکر به خبرنگار شهرآرا گفت: در این آثار نگاه جدید به هنر مدرن وجود دارد که تلفیقی از شعر، رنگ و فرم است. این می‌تواند باعث بازشدن افق‌های جدید و سرآغازی بر تولید آثار مدرن برپایه ادبیات کهن و تلفیق آن با اثر هنری باشد.

حافظ، فراتر از مرزهای ایران
مدیرکل میراث‌فرهنگی خراسان‌رضوی نیز در افتتاحیه این نماشگاه تفألی به اشعار حافظ زد و در ستایش لسان‌الغیب این‌گونه سخن گفت: غزلیات حافظ تنها دیوان شعری است که تماما از امید می‌گوید و تمام اشعارش آرامش‌بخش است. بر لب طاقچه هر ایرانی یک دیوان حافظ است و امروز حافظ از مرزهای جغرافیایی ایران فراتر رفته و در تمام دنیا حضور فرهنگی و معنوی‌اش مشهود است.
ابوالفضل مکرمی‌فر با اشاره به اینکه مشهد پس از اصفهان، شیراز، تهران و کرمان پنجمین شهری است که میزبان این نمایشگاه است، گفت: پیوندهای فرهنگی، بسیار عمیق‌تر و ماندگارتر از پیوندهای اقتصادی و سیاسی است.
به گفته این مقام مسئول، حافظ اقیانوسی از معرفت است که هرکسی بنا به معرفت و ظرفیت خود می‌تواند از این اقیانوس برداشت کند: حافظ هنوز ناشناخته است و دنیای امروز به حافظ و اشعار او نیاز دارد. همه ما گمشده‌ای داریم که می‌توانیم آن را در اشعار حافظ پیدا کنیم.

ایران، نگین انگشتر هنر جهان
افشین درم‌بخش، مدیر پروژه «کرنش به حافظ»، در آیین گشایش نمایشگاه آثار گونتر اوکر گفت: اوکر یک هنرمند و فیلسوف در کشور آلمان است که تمام زندگی‌اش را وقف صلح و دوستی میان ملت‌ها کرده است. او به فلسفه علاقه فراوانی داشته و این علاقه در تمام نمایشگاه‌هایی که در 75 کشور دنیا برپا کرده است، نمود دارد.
او با اشاره به سابقه آشنایی خود با این هنرمند آلمانی که به 15 سال پیش بازمی‌گردد، گفت: صحبت‌هایی که درباره ایران با یکدیگر داشتیم، باعث شد او به ایران علاقه‌مند شود. اوکر تاکنون شش‌بار به کشورمان سفر کرده است.
این هنرمند تنها 13 سال داشته که شاهد ورود کشتی‌های روسی به بهانه جنگ جهانی دوم به دریای سیاه بوده و خانواده‌اش که در شبه‌جزیره‌ای زندگی می‌کردند، از ترس، تمام در و پنجره‌ها را با میخ و تخته مسدود کردند. این سرگذشتی است که درم‌بخش درباره اوکر روایت کرد و از تأثیر میخ در آثار او سخن گفت: این هنرمند در آثارش میخ را نماد دردهایی عنوان می‌کند که انسان‌ها باید آن را در دنیا تحمل کنند. گونتر اوکر در دوران دانشجویی طعم فقر را چشیده و به دنبال بی‌نهایت کردن نقاشی‌هایش بوده است. او در هر فضایی که احساس می‌کرده قابلیت ارائه اثر دارد، نقاشی‌اش را با سبک خودش ترسیم می‌کرده است. این روحیه و رویه باعث شد بعد از چندین سال نزدیک به 500 هنرمند در سراسر اروپا پیرو سبک او باشند.
به گفته درم‌بخش بعد از اولین سفری که اوکر در سال 2012 به بهانه برپایی نمایشگاهی به همراه احسان آقایی در تهران داشت، با تمدن و مردم ایران‌زمین بیشتر آشنا شد، اما این سرانجام آشنایی او با حافظ نبوده است: در همان سفر بود که آرامگاه حضرت حافظ را زیارت کرد و یزد، شیراز و اصفهان را از نزدیک دید و درباره تمدن غنی ایران این‌گونه سخن گفت: «اگر هنر دنیا را به انگشتر تشبیه کنیم، نگین این انگشتر، ایران است».
زمان زیادی از این شیفتگی مضاعف نگذشته بود که اوکر تصمیم گرفت با الهام از حافظ به خلق اثر بپردازد. او در ابتدا تصمیم داشته یک اثر با مضمون اشعار حافظ تولید کند اما بعد از اینکه 30 غزل از دیوان حافظ را به طور ترجمه‌شده به او ارائه کردند، تصمیمش عوض شده و آثار متعددی را با الهام از آن‌ها روی بوم پیاده کرده است.
به گفته مدیر پروژه «کرنش به حافظ»، این هنرمند آلمانی 2 سال تمام کارهایش را کنار گذاشته و روی تولید آثاری با مضمون شعر حافظ متمرکز شده است. او در تولید این آثار که در نمایشگاه به نمایش گذاشته شده است، از هیچ وسیله‌ای به جز انگشتانش استفاده نکرده و به گفته خودش این آثار را با نوازش اشعار حافظ خلق کرده است.
او با بیان اینکه امروز حافظ میهمان فردوسی است، گفت: امیدواریم که در آینده هم بتوانیم برای تمام هنرمندان بزرگ ایران، ازجمله فردوسی، نمایشگاه‌هایی از این دست داشته باشیم.
به گفته درم‌بخش نمایشگاه «کرنش به حافظ» تاکنون در 12 موزه در کشورهای مختلف اروپا به نمایش درآمده و باعث شده پس از گذشت بیش از 2 قرن از شعر گوته در ستایش حافظ، این غزل‌سرای ایرانی، دوباره در اذهان جهانی زنده شود. بر این اساس فروش کتاب حافظ به زبان‌های مختلف بالا رفته و امیدواریم تأثیرات بهتری هم داشته باشد. اگر به آثار نمایشگاه دقت کنید، در کنار بیشتر آثار، شعر حافظ به فارسی نوشته شده که این هنرمند دلیل مخصوصی برای این کار داشته است. او می‌گوید: «پس از مرگم می‌خواهم همه نسل‌های آینده بدانند منشأ تولید این آثار کجاست».