پس لرزه‌های کار

سمیرا منشادی| کلید را آهسته در قفل می چرخاند تا همسر و فرزندش از خواب بیدار نشوند. چند وقتی است آن قدر حجم کارش زیاد شده که مجبور است تا دیروقت در محل کارش بماند. انتظارش را ندارد؛ پسرش روی مبل روبه روی در منتظرش نشسته است. کنارش که می نشیند، سؤالی می پرسد که برایش کمی غریب است؛ «برای هرروز کاری چقدر پول می گیری؟» می گوید «40 تا 50 هزار تومان» بعد پسرش ادامه می دهد: «می شه 10 هزار تومن بهم بدی؟» از اینکه انتظار پسرش برای دیدن او درخواست پول است، کمی دلش می گیرد و با ناراحتی می گوید: «نه!» یاد قولی می افتد که به پسرش داده بوده و به دلیل مشغله زیاد هنوز آن را عملی نکرده است. برای دلجویی 10هزار تومان را به پسرش می دهد. درمقابل پسرش کاری می کند که او دوباره متعجب می شود؛ 30هزارتومان از جیبش درمی آورد و همراه آن 10هزار تومان به پدرش برمی گرداند: «اینم 40هزار تومن. می خوام یک روز کاری شما رو بخرم تا یک کم بیشتر پیشم باشین و هی نگین که کارام مونده.»داستان تأمل برانگیزی است که با کمی پس و پیش مشابه آن را زیاد شنیده ایم. خیلی از ما تصور می کنیم بین محیط کار و زندگی شخصی مان فاصله ای زیاد ایجاد کرده ایم و این دو باهم ارتباط چندانی ندارند؛ غافل از اینکه بدون آنکه بخواهیم، مدام درحال منتقل کردن مشکلات این دومحیط باهم هستیم و بیشتر از همه متأثر از شرایط کاری مان؛ چون به هزار و یک دلیل مجبوریم که تابع شرایط کاری مان باشیم. این موضوع افزون بر اینکه بر سلامت و بهداشت روان خودمان تأثیرگذار است و بعد از مدتی ما را از پا درمی آورد، بر روابط ما با اعضای خانواده هم تأثیر مستقیم دارد. موضوعی که مصیب کامل رئوف، کارشناس بهداشت حرفه ای و
دکتر پریسا غفوریان، روان شناس، هم بر آن تأکید دارند و در ادامه راهکارهایی می دهند که می تواند برای کنار آمدن با این شرایط یا حل آن ها به ما کمک زیادی بکند.

رابطه محیط کار و خانواده
رئوف: نتیجه مطالعات زیادی در داخل و خارج از کشور نشان می دهد؛ مشکلاتی که در محیط کار برای یک فرد با همکاران و مدیرانش پیش می آید، به طور مستقیم بر سلامت روان او و خانواده اش تأثیرگذار است.
مشکلات تبعات دار
هنگامی که از عوامل تأثیرگذار بر سلامت فرد صحبت می کنیم، معمولا عوامل جسمی و فیزیکی نظیر حمل بار سنگین و کار تکراری، نور نامناسب محیط، گرما و سرما، سروصدای زیاد و آلودگی های شیمیایی به ذهن می آید که بر اساس نتایج همین پژوهش ها در مقایسه با مشکلات روحی و روانی که در محیط کار به یک فرد وارد می شود، بسیار ناچیز است. مسئله ای که بیشتر از آنکه به چشم بیاید، روی اعصاب است و شما را ذره ذره از پای درمی آورد و تازه وقتی که تبعات آن شما را می آزارد، متوجه مشکل اصلی می شوید.
یک محیط کار ایده آل
قبل از اینکه بخواهیم به مشکلات و آسیب ها بپردازیم، اجازه بدهید به استانداردهای یک محیط کار سالم نگاهی بیندازیم. از دیدگاه بهداشت روان، محیط کار باید به گونه ای باشد که فرد بتواند در مقابل پیدایش مشکلات روانی و اختلال های رفتاری -که اتفاقی طبیعی در محیط های کاری است- مقاومت کند و تنها درصورتی که چنین شرایطی بر محیط کار حاکم باشد، فرد احساس رضایت می کند و با علاقه کارش را دنبال خواهد کرد. همچنین درباره همکاران، مدیران بالادست و حتی محیط کاری اش احساس مثبتی خواهد داشت. این شرایط را با آنچه خودتان در محیط کار احساس می کنید، مقایسه کنید و به میزان آسیب هایی که از این بابت می بینید، پی ببرید. معمولا آنچه ما در بیشتر مواقع از محیط های کاری می بینیم، مکانی تحمل ناپذیر است که تمام علایق و استعدادهایمان را سرکوب کرده است و ما مجبوریم درست مانند یک ماشین بی روح و بی انگیزه ساعت های طولانی کار بکنیم و به تحقیرها، ناسازگاری با همکاران، رقابت و حسادت بی دلیل و فشارها و استرس های روحی فراوان تن بدهیم.

مشکلات رایج شاغلان
غفوریان: تداخل نقش محیط کار و خانواده مهم ترین آسیبی است که ما از شرایط بد محیط کار دریافت می کنیم. این موضوع ابتدا روح و روان خودمان را سپس در درازمدت رابطه ای که با همسر و فرزندانمان داریم، تحت تأثیر قرار می دهد؛ تا جایی که گاهی شاهد از هم پاشیدگی بنیان خانواده هم هستیم. در ادامه به تعدادی از این اختلالات فراگیر نگاهی می اندازیم.
افسردگی و ناسازگاری
بدون شک یکی از شایع ترین مشکلات شاغلان، استرس های موجود در محیط های کاری است که بعد از مدتی خودش را در قالب بیماری های جسمی مانند مشکلات قلبی و بیماری های روحی مانند افسردگی نشان می دهد. کارمند یا کارگر افسرده ای را در نظر بگیرید که نمی تواند در محیط کار کارایی بالا و تعامل خوبی با همکاران، مدیران و ارباب رجوعش داشته باشد و مدام با آن ها به تنش می خورد. این فرد در روابط خانوادگی با همسر و فرزندانش هم مشکلات زیادی خواهد داشت؛ بدون آنکه خودش علت آن را بداند. محدودیت ها و کمبودهای عاطفی در فرزندان چنین افرادی یک امر مسلم و قطعی خواهد بود که آن ها را به سمت پناهگاه های دیگری به جز خانواده سوق می دهد.
تنش و درگیر های مداوم
از دیگر عوامل کاری که بر روابط خانوادگی تأثیر زیادی دارد، تنش ها و درگیری هایی است که فرد در محیط کارش دارد. تنش و درگیری در محیط کاری امری طبیعی است که یک فرد سالم می تواند آن را به خوبی مدیریت و حل وفصل کند، ولی وقتی چنین شرایط سالمی بر محیط کار حکم فرما نباشد، خشم های سرکوب شده او در محیط کار که چاره ای جز کنار آمدن با آن ها ندارد، به خانه و اجتماع انتقال پیدا می کند و او با کوچک ترین مسئله و مخالفتی که از همسر یا فرزندانش می بیند، برافروخته می شود و به شدیدترین و بی منطق ترین شکل ممکن به آن واکنش نشان می دهد.
اعتماد به نفس پایین
تحقیر، توهین، فشارهای زیاد محیط کار و... که معمولا از سوی مدیران یک مجموعه به کارکنان زیردست اعمال می شود، باعث خواهد شد تا فرد اعتمادبه نفس خود را از دست بدهد. در چنین حالتی که فرد احساس می کند در کارش ناتوان یا بی کفایت است، نمی تواند نقش کامل و قدرتمندی از جایگاه یک همسر یا والد ایفا کند. در چنین شرایطی فکر او در خانه هم مدام درگیر محیط کار است که چطور خود را به همکاران یا مدیرانش ثابت کند یا چطور در رقابتی که با سایر همکارانش دارد بتواند پیروز شود یا چطور با همکاری که دائم زیرآب او را می زند، برخورد کند. این کنش و واکنش ها او را بسیار زودرنج، بدبین، حساس و سرخورده می کند.
خستگی مفرط شاغلان
خستگی مفرط از مشکلات دیگری است که بر بهداشت روانی فرد و رابطه اش با خانواده تأثیر مستقیم دارد. همه ما به 7ساعت خواب مفید و کمی استراحت و وقت گذرانی نیاز داریم. این در حالی است که بیشتر شاغلان برای هماهنگی بین دخل و خرجشان اضافه کاری می گیرند، از مرخصی های خود استفاده نمی کنند و کارهای خود را در منزل انجام می دهند تا بتوانند درآمد بیشتری داشته باشند. نتیجه این انباشت خستگی، بی حوصلگی، نداشتن تمرکز، کاهش رضایت شغلی، کاهش تعهد کاری و احساس درماندگی در محیط کار است. این فرد در محیط خانه هم نمی تواند فردی شاداب و کارآمد باشد.

شاغلان بدانند و بخوانند
داشتن رفاه و آسایش در کنار هم خوب است و نباید رفاه را فدای آسایش کرد. درضمن، نباید به هرقیمتی که شده شرایط کاری نامناسبی را که دارید حفظ کنید. اگر می توانید کارتان را عوض کنید، درغیر این صورت سعی کنید در شرایط کاری تان تغییراتی را ایجاد کنید به طور مثال؛
در ساعات کاری به ذهن خود استراحت دهید. نفس عمیق بکشید. از پشت میز خود بلند شوید و قدری راه بروید و با همکاران مثبت خود صحبت کنید.
به درخواست های غیرمنطقی مانند اضافه کاری های زیاد، محترمانه «نه» بگویید.
تلاش کنید کار را کمتر به خانه ببرید. درصورت مجبور شدن به این کار، باید زمان خاصی را به آن اختصاص دهید؛ برای مثال زمانی که اعضای خانواده می خوابند.
اگر مشکلی در محیط کار دارید و ذهنتان را مشغول کرده است، بدون اغراق و بزرگ نمایی آن را با همسرتان در میان بگذارید تا او هم متوجه ناراحتی و درگیری ذهنی شما باشد.
اگر نمی توانید درگیری ها و استرس های شغلی را کنترل کنید، آن را با مشاور درمیان بگذارید.
از مرخصی هایی که دارید، استفاده کنید. دور شدن از محیط کار، تفریح در کنار خانواده و رفتن به فضای جدید، هرچند کوتاه مدت، می تواند به تجدید روحیه شما کمک کند..