لطفابا زیرنویس صحبت کنید

ملیحه ابراهیمی‌یزدی| در هر جامعه‌‌ای، قواعد و قوانینی وجود دارد که نیاز است ازسوی تک‌تک اعضای آن جامعه رعایت شود؛ از پوشش متناسب با عرف گرفته تا رانندگی طبق قانون‌، کسب‌و‌کار پیشه‌کردن و... . صحبت‌ و حرف‌زدن نیز از این موضوع مستثنا نیست؛ چرا‌که زبان در هر جامعه‌ای ابزار ایجاد ارتباط و این کار یک رفتار اجتماعی به شمار می‌آید. اما گاهی رفتارهای اجتماعی دستخوش تغییرات می‌شوند. استفاده از برخی واژگان و اصطلاحات خارج از دایره لغات جامعه، که گاه فرسنگ‌ها با فرهنگ و تمدنمان فاصله دارد، در صحبت‌های روزمره خیلی‌ از افراد مشهود است. حاصل این تغییرات، این‌ است که به‌مرور زمان، سلیقه‌ای صحبت‌کردن، جای خود را بین عموم باز می‌کند. در ادامه به این موضوع و کسانی خواهیم پرداخت که سخن‌گفتن خارج از فرهنگ و رفتارهای تعریف‌شده اجتماعی را نشانه خاص‌بودن و برتری شخصیتی می‌دانند.

همرنگ جماعت نشو

این روزها جای خالی تفریحات شهروندی را ابزارها و فعالیت‌هایی پر کرده‌اند که ریشه و اساسشان به خارج از مرزهای این کشور می‌رسد؛ نمونه آن همین کافی‌شاپ رفتن‌هاست.البته این دیدگاه مطلقا جنبه منفی ندارد.درست است که این کار تفریح جالبی است؛ چه قبل و چه حین رفتن به چنین مکان‌هایی. از قبل استرس چه پوشیدن را دارید و انتخاب تاریک‌ترین مکان از این حیث که هر‌چه مکان تاریک‌تر باشد، باکلاس‌تر است و حین دورهمی‌ هم استرس انتخاب یک نوشیدنی یا خوراکی که برای خیلی‌ها خواندن اسمش از روی منو کار بسی دشواری است. در وهله اول خیلی‌ها شرم می‌کنند و افت کلاس می‌دانند از پیش‌خدمت بپرسند محتوای این نوشیدنی با اسم عجیب‌و‌غریبش چیست. در مرحله دوم بعضا مشاهده شده است که سفارش‌گیرنده هم نمی‌داند که چه توضیحی بدهد و این‌گونه می‌شود که مجبورید برای حفظ کلاس کاری‌تان، سخت‌ترین واژه را از منو انتخاب کنید و بعد از نوش‌جان کردن با آنکه مزه بدش زیر زبانتان است، با اعتماد به‌نفس بگویید کیفیت این نوشیدنی در فلان کافه بهتر بود!

ساختار زبانی جدید الاختراع!

چرا اصالتتان را حفظ نمی‌کنید؟ مورد داشته‌ایم که طرف از یکی از روستاهای اطراف شهرستانی در یکی از استان‌ها به پایتخت مهاجرت کرده و ظرف مدت کوتاهی آن‌چنان تسلطی روی لهجه تهرانی پیدا کرده است که انگار نافش را در بیمارستان میلاد تهران بریده‌اند. البته این تصور خودش و اطرافیانش ازجمله خانواده و دوستانی است که سال‌ها در زادگاهش با او بزرگ شده‌اند. فراموش نکنید ادغام برخی اصطلاحات که در هر شهر مرسوم است با زبان محیطی که تازه به آن وارد شده‌اید، ملغمه‌ای می‌سازد از یک ساختار زبانی جدید‌الاختراع!

مستند صحبت کنید

اگر قرار است از بزرگی نقل‌قول یا از ضرب‌المثلی معروف در گفت‌وگوهایتان استفاده کنید، چه خوب است قبل‌از استفاده از جملات و واژه‌ها، کمی با خود سنگین و سبک کنید که آیا حرفتان به موضوعی که درباره آن گفت‌و‌گو می‌کنید، ارتباط دارد یا خیر.
خیلی‌ها به فضای مجازی اعتماد صد‌در‌صد دارند و مدام در شبکه‌های اجتماعی به‌دنبال گفته‌های شخصیت‌های مطرحی که در دنیا شناخته شده‌اند می‌گردند تا در گفت‌و‌گوهای روزانه با دیگران، به آن گفته‌ها گریز بزنند، غافل از اینکه گاهی آن سخنان، منبع و ریشه‌ای موثق ندارد و انتشار آن باعث می‌شود جملات دهان‌به‌دهان بچرخد، بی‌آنکه صحت‌ داشته باشند.

تغییر کانال ندهید

برای خیلی‌ها باید یک مترجم یا زیرنویس استخدام کرد. این گروه افراد به قول معروف، شورش را درآورده‌اند. اصلا لذت می‌برند که یکهو وسط صحبت عادی بزنند کانال زرگری. امان از آن دسته افراد که دست به ابداع زبان‌هایی می‌زنند که فقط و فقط خودشان متوجه می‌شوند و در‌نهایت، خیلی جزئی، کنار‌دستی‌شان. زبان لاتی، گواهی بر این ادعاست. البته که گرامر این زبان برای هر فرد، قواعد خاص خودش را دارد. دست آخر هم این‌گونه طرف را مجاب می‌کنند که با رمز و رموزی که روی آن گذاشته‌اند، هیچ‌گاه آن را فراموش نمی‌‌کنند.

جاذبه نه به هر قیمتی

افرادی هم هستند که به‌دنبال یک جمع و دورهمی می‌گردند تا صحبت‌هایی را که با مخلوطی از کلمات انگلیسی و بعضا فرانسوی، دقیقه‌ها روبه‌روی آینه تمرین کرده‌اند، به خورد طرف مقابل بدهند؛ بی‌آنکه مفهوم واقعی واژه‌ها را بدانند! جالب‌تر آنکه برخی واژه‌ها را از دیگران شنیده‌اند و چون ساختار وجودی آن فرد را دوست دارند و مجذوب او هستند، تصورشان این است که حتما با این مدل صحبت، دیگران جذب آن‌ها می‌شوند.
جالب‌تر از این افراد، آن‌هایی هستند که هنگام بیان جمله، چند‌ثانیه‌ای مکث می‌کنند و وقتی طرف با حالت چشم و ابرو به او می‌فهماند که چرا سکوت کرده است، این‌گونه مخاطبش را مجاب می‌کند که به‌دنبال معادل‌سازی کلمه‌ای در ذهنش بوده است!

رسانه ملی تحویل بگیرد

خدا نکند یک سریال طنز از تلویزیون پخش شود. ظرف چند ثانیه، دایره‌المعارف نویسنده فیلم، جایگزین 30سال زحمت فردوسی مرحوم می‌شود. اصلا خیلی‌ها سریال‌های نمایش خانگی را برای این دنبال می‌کنند که کلمات جدید بیاموزند. استفاده از برخی اصلاحات و واژه‌ها تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که سریالی جدید روی کار بیاید.حالا خدا نکند که شخصیت اصلی فیلم بازیگر مورد‌علاقه شان هم باشد. ممنون از رسانه ملی که تا این حد دست خیر در تنوع‌سازی گونه‌های زبانی ایران دارد!

نکته

خیلی‌ها هستند که فکر می‌کنند لفظ قلم صحبت می‌کنند؛ غافل از اینکه ساختار زبان با لفظ قلم صحبت‌کردن ارتباطی ندارد.
عزیز دل! استفاده از کلمات قلمبه‌سلمبه، دلیل بر لفظ قلم صحبت‌کردن نیست. بد نیست به‌جای جست‌و‌جوی کلمات خاص، کمی درباره فنون مذاکره مطالعه کنید.

لاکچری و خاص حرف می‌زنم پس هستم!

بادی به غبغب می‌اندازد و تمام تمرکزش را می‌گذارد برای اینکه از کلمات خاص و عجیب استفاده کند تا به دیگران بگوید «من حسابی کاریزماتیک، اسپشال و لاکچری هستم»! درباره کسانی می‌نویسم که با استفاده از اصطلاحات تخصصی، کلمات ناملموس فارسی، لفظ قلم صحبت‌کردن و به‌کار‌بردن کلمات انگلیسی، خود را از دیگران مجزا می‌کنند. کلمات، ابزار مهم ما برای برقراری ارتباط هستند و فراتر از معنی‌شان، پیام‌های مختلفی را به مخاطب می‌رسانند. وقتی کسی عادت کند با کلمات عجیب‌وغریب حرف بزند، ممکن است پیام پنهان «من خوبم، تو بدی» را به شنونده انتقال دهد.

یک مانع بزرگ در ارتباط مؤثر
خیلی از ما حرف‌زدن را بلد‌یم، اما گفت‌وگو و ارتباط مؤثر را نه. برای ارتباط مؤثر، لازم است بدانیم مخاطبمان چه کسی است، در چه محیطی قرار داریم و چه پیامی را می‌خواهیم منتقل کنیم. ارتباط مؤثر زمانی رخ می‌دهد که مطلب انتقال‌داده‌شده از سمت دریافت‌کننده درک شده باشد. شاید استفاده از کلمات ناملموس، در نگاه اول برای شنونده جذاب باشد، اما بعد‌از مدتی احساس ناخوشایندی به او دست می‌دهد و دیگر نمی‌تواند به گوینده توجه کند. همین‌جاست که مانع‌از اثربخشی مثبت می‌شویم. تجربه هیجان‌های ناخوشایند، افکار مبتنی‌بر خودبزرگ‌بینی، یاد‌نگرفتن مهارت ارتباط مؤثر در خانواده، می‌تواند رفتار ناکارآمدی مثل نامفهوم حرف‌زدن را شکل بدهد.

جای خالی یک سؤال مهم
شاید یک نفر بخواهد با گفتن جمله «نمی‌توانم به این دیالکتیک‌های نخ‌نما التفاتی داشته باشم»، خودش را طبقه‌بندی کند و در دسته آدم‌های ویژه، باسواد و اهل تفکر قرار بدهد. درحالی‌که از درون، با احساس حقارت درگیر است و سعی می‌کند با خاص حرف‌زدن، یک سپر روانی برای خودش دست‌وپا کند. اما لازم است چنین افرادی از خودشان بپرسند «چه نیازی باعث می‌شود نقش بازی کنم و طوری حرف بزنم که خودم را به نمایش بگذارم؟ چرا سعی می‌کنم با خاص حرف‌زدن، از خودم محافظت کنم؟ آیا دوست دارم با نوع حرف‌زدنم ثابت کنم از بقیه یک سر‌و‌گردن بالاتر هستم و تحقیرشان کنم؟».

چند راهکار ساده و کاربردی
اولین قدم این است که :
به شیوه صحبت‌کردنتان آگاهی پیدا کنید و نیازتان از این برخورد را تشخیص دهید.
به پیامدهای رفتار کلامی‌تان توجه کنید.
برای شنیدن نقد دیگران درباره رفتارتان، مقاومت نکنید.
در هرجایی، متناسب با مخاطبتان حرف بزنید. عبارت‌های ساده، کوتاه، دقیق، صحیح، پرمحتوا، مثبت و مؤدبانه را جایگزین کلمات قلمبه‌سلمبه کنید.