خدایی که همین نزدیکی‌هاست!

یکی از تصورات نادرست درباره پروردگار این است که برخی گمان می‌کنند او دردسترس نیست و در دوردست‌هاست. این تصور نادرست، باعث می‌شود که انسان خود را موجودی تنها ببیند، دربرابر زورگویان احساس ضعف کند، مشکلات و سختی‌ها، او را دچار اضطراب کند و هیچ امیدی به آینده نداشته باشد. یکی از دلایل پیدایش بحران‌ها در زندگی معاصر، دور دیدن خداوند از زندگی انسان است.

این درحالی است که قرآن کریم به‌صراحت می‌فرماید: خداوند نزدیک انسان است. او از رگ گردن به انسان، نزدیک‌تر است: نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ.» (ق، ۱۶)

دلیل نزدیک بودن خداوند به انسان، این است که او خالق و آفریننده انسان است و از هر چیزی به مخلوق خود، نزدیک‌تر است. این نزدیک بودن خدا به انسان، نشان از احاطه و مالکیت مطلق خداوند بر انسان دارد.

تصور دور بودن خدا، یک تصور نادرست و مربوط‌به مشرکان است. درمقابل، تصور نزدیک بودن خدا، یک تصور توحیدی است. قرآن کریم درباره ویژگی مشرکان می‌گوید: «إِنَّهُمْ یَرَوْنَهُ بَعِیدًا: آنها خدا را دور می‌بینند؛ جزای خدا را دور می‌بینند، نصرت خدا را دور می‌بینند.»، اما ما نزدیک می‌بینیم: وَ نَرَاهُ قَرِیبًا.» (معارج، ۶ و ۷)

آثار باور به نزدیک بودن خدا

وقتی باور کنیم که خدا نزدیک است، کمک‌های او، استجابت او، پاداش‌های او، مجازات‌های او و بخشش‌های او را نیز نزدیک می‌بینیم. این تصور صحیح درباره خداوند باعث می‌شود که انسان همیشه خودش را در محضر خدا ببیند و هیچ‌گاه احساس تنهایی و شکست نکند و همیشه در پیش‌روی او افقی روشن باشد.

کسی که خدا را نزدیک می‌داند، با تمام وجود او را عبادت می‌کند. شخصی از امیرالمؤمنین (ع) سؤال کرد: «آیا پروردگار را دیده‌ای؟» حضرت پاسخ داد: «آیا چیزی را که نمی‌بینم، می‌پرستم؟ خدا نه به چشم سر، بلکه به چشم دلِ باایمان دیده می‌شود؛ زیرا خدا به همه‌چیز نزدیک است، نه آنکه به آنها چسبیده باشد. از همه‌چیز دور است، نه آنکه از آنها بیگانه باشد: قَرِیبٌ مِنَ اَلْأَشْیَاءِ غَیْرَ مُلاَبِسٍ بَعِیدٌ مِنْهَا غَیْرَ مُبَایِنٍ.» (نهج‌البلاغه، خطبه‌۱۷۹)

این بیان زیبا نشان می‌دهد که دوری یا نزدیکی انسان به خداوند، مکانی و جسمی نیست، بلکه معنوی و وابسته به رفتار‌های خود فرد است. این نکته را در مناجات با خدا چنین بیان می‌کنیم: «إِلَهِی مَا أَقْرَبَکَ مِنِّی وَ أَبْعَدَنِی عَنْکَ: خدایا! تو چقدر به من نزدیکی و من چقدر از تو دورم!» (تفسیرالصافی، ج یک، ص ۲۲۳)

مصادیق نزدیک بودن خدا به انسان

چنین تفکری که خدا را دور می‌بیند، همه‌چیز دیگر را نیز دور می‌بیند؛ به همین دلیل، قرآن کریم مصادیق متعددی از نزدیک بودن خدا در عرصه‌های مختلف، ذکر کرده است.

خداوند استجابت دعای بندگانش را نزدیک می‌بیند: «وَ إِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَه الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ: زمانی که بندگانم درباره من از تو می‌پرسند، بگو من نزدیک شما هستم. هرگاه فقط من را بخوانید، دعایتان را استجابت می‌کنم.» (بقره، ۱۸۶)

خداوند، یاری مؤمنان و رسیدن به پیروزی و پیشرفت را نزدیک می‌بیند: «آن‌گاه که سختی‌ها، ترس‌ها، اضطراب‌ها و گرفتاری‌ها به اوج خود می‌رسد، مردم می‌گویند پس خدا کی ما را یاری می‌کند؟ خداوند پاسخ می‌دهد: أَلَا إِنَّ نَصْرَ ا... قَرِیبٌ؛ بدانید که یاری خدا نزدیک است.» (بقره، ۲۱۴) کمک‌های خدا همین‌جاست و پیروزی نزدیک است: نَصْرٌ مِنَ ا... وَ فَتْحٌ قَرِیبٌ.» (صف، ۱۳)

خداوند پاداش نیکوکاران را نزدیک می‌داند: «در جامعه، هرج‌ومرج و فساد نکنید و امنیت و آرامش جامعه را به‌هم نزنید تا از درستکاران و نیکوکاران باشید. بدانید که إِنَّ رَحْمَتَ‌ا... قَرِیبٌ مِنَ الْمُحْسِنِینَ: لطف و رحمت خدا، نزدیک نیکوکاران است.» (أعراف، ۵۶)

در ادامه حتما بخوانید خداوند عجول نیست!

خداوند، پذیرش توبه گناهکاران را نزدیک می‌داند: «اگر کسی گناهی مرتکب شد، خدا را دور نبیند؛ تُوبُوا إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی قَرِیبٌ مُجِیبٌ: همان‌جا توبه کند، خدا در نزدیکی اوست؛ توبه‌اش را می‌پذیرد.» (هود، ۶۱) «إِنَّهُ سَمِیعٌ قَرِیبٌ: او نزدیک ماست و صدای ما را می‌شنود.» (سبأ: ۵۰)

خداوند، مجازات دشمنان اسلام را نزدیک می‌بیند: «دلیل اینکه دشمنان علیه جامعه اسلامی تاخت‌وتاز می‌کنند، این است که مجازات خدا را دور می‌بینند، اما خداوند می‌فرماید: إِنَّا أَنذَرْنَاکُمْ عَذَابًا قَرِیبًا: مجازات من همین نزدیکی‌هاست.» (نبأ، ۴۰)

صبح نزدیک است. «آن‌ها به صبح نرسیده، هلاک می‌شوند: أَلَیْسَ الصُّبْحُ‌بِقَرِیبٍ» (هود: ۸۱).

تمام این آیات نشان می‌دهد که خداوند برخلاف آنچه ما تصور می‌کنیم، از ما دور نیست. او همین نزدیکی‌هاست. بخشش او، کمک او، پاداش او، استجابت او، مجازات او نزدیک ماست.