درباره پرهیز از کلیشه‌های رایج سریال‌های پلیسی در گفت‌و‌گو با نویسنده و تهیه کننده مشهدی سریال «کلانتری ۱۱»

شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ مجموعه تلویزیونی «کلانتری۱۱» که از روز‌های آغازین سال روی آنتن شبکه ۲ رفته، تلاش کرده است تصویری متفاوت و واقع گرایانه از نیروی انتظامی و نقش کلانتری‌ها در جامعه ارائه دهد؛ تصویری که نه اغراق آمیز است نه کلیشه‌ای و دور از واقعیت. این مجموعه با تمرکز بر مسائل روز جامعه و روایت داستان‌هایی از دل یک کلانتری، کوشیده است پیوند میان مردم و نیرو‌های انتظامی را نیز بازتعریف کند.

هم زمان با ادامه پخش «کلانتری ۱۱» از شبکه ۲، در گفت‌و‌گو‌هایی با محسن جهانی، نویسنده و هاشم مسعودی، تهیه کننده سریال، جزئیات شکل گیری، اهداف و چالش‌های این اثر را بررسی کرده‌ایم.

ایده‌ای برخاسته از تحولات اجتماعی

محسن جهانی، نویسنده مشهدی سریال «کلانتری ۱۱»، درباره چگونگی شکل گیری ایده فیلم نامه این مجموعه می‌گوید: ریشه این ایده به حوادث سال۱۴۰۱ بازمی گردد؛ زمانی که فضایی منفی درباره نیرو‌های نظامی و انتظامی در رسانه‌های معاند و شبکه‌های مجازی شکل گرفت.

به گفته او، این فضا تصویری نادرست از کلانتری‌ها ارائه می‌داد؛ تصویری که با واقعیت فاصله زیادی داشت. جهانی با اشاره به تجربه شخصی خود بیان می‌کند: برای من این نگاه، پذیرفتنی نبود؛ چون برادر خودم فرمانده کلانتری در یک شهر کوچک است و از نزدیک دیده‌ام که ارتباطش با مردم چقدر خوب است، چقدر تلاش می‌کند پرونده‌ها را به صلح و سازش برساند و چقدر مورد اعتماد مردم است.

این تجربه عینی، کاملا برخلاف تصویری بود که رسانه‌های معاند القا می‌کردند؛ رسانه‌هایی که می‌دانند وقتی اعتماد عمومی به کلانتری و نیروی انتظامی از بین برود، امنیت در جامعه کاهش می‌یابد.

این نویسنده که برای تکمیل فیلم نامه این پروژه مسیری طولانی را طی کرده است، یادآوری می‌کند: کار ما از شکل گیری ایده اولیه تا انجام پژوهش، نگارش طرح‌های مختلف و درنهایت فیلم نامه، حدود دو تا سه سال زمان برد. بعد از آن هم تیم تولید شکل گرفت و کار به خروجی رسید. او ادامه می‌دهد: ما در مرحله پژوهش و نوشتن فیلم نامه، مراوداتی با نیروی انتظامی و کارشناسانشان داشتیم، ولی همکاری ما این گونه نبوده است که بگوییم حمایت مالی از ما شده است.

پرهیز از کلیشه‌ها

یکی از ویژگی‌های مهم «کلانتری ۱۱»، پرهیز از کلیشه‌های رایج در آثار پلیسی است. جهانی در این باره می‌گوید: ما به دنبال این نبودیم که پلیسی هالیوودی و اغراق آمیز را به تصویر بکشیم. همچنین نمی‌خواستیم سریال صرفا درباره پیدا کردن سارق یا پرونده‌های تکراری باشد. هدف این بود که مخاطب از همان ابتدا با یک قصه جدی و واقعی روبه رو شود و خودش را در آن ببیند. درواقع می‌خواستیم مخاطب احساس کند در این شهر زندگی می‌کند و مسائل مطرح شده، مسائل خودش است.

از نگاه این نویسنده، یکی از نقاط تمایز «کلانتری ۱۱» نوع تصویرسازی از پلیس است: «فرمانده کلانتری در این سریال، یک قهرمان اغراق آمیز و بی نقص نیست که حتما باید همیشه پیروز باشد. او انسانی است با خطا‌ها و ضعف ها، اما درعین حال حرفه‌ای و متعهد. فرمانده‌ای که تلاش می‌کند در چارچوب اختیارات خود، به نفع مردم عمل کند و حتی اگر لازم باشد، در برابر برخی مسئولان بایستد.» به گفته او، شخصیت اصلی با بازی تینو صالحی، ترکیبی از ویژگی‌های واقعی افرادی است که در نیروی انتظامی مشغول خدمت هستند.

این تهیه کننده درباره خلق شهر خیالی «چهل رود» در سریال «کلانتری ۱۱» نیز توضیح می‌دهد: ما یک شهر طراحی کردیم تا بتوانیم مسائل مختلف کشور را در آن بازتاب دهیم. از موضوعاتی مانند اراذل واوباش گرفته تا مدیریت آب، معدن، احداث سد و همچنین مسائل فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی. جهانی با بیان اینکه کلانتری در این سریال، نمادی از کل جامعه است، بیان می‌کند: ما یک کلانتری را به عنوان کلانتری الگو معرفی می‌کنیم و نشان می‌دهیم که فرمانده آنجا باید دربرابر همه مسائل شهرش حساس باشد و سعی کند گره از مشکلات مردم باز کند.

فیلم برداری در یک لوکیشن محدود

این سریال در قالب سیت کام (گونه‌ای از کمدی موقعیت) و عمدتا در فضای کلانتری روایت می‌شود. جهانی در این باره توضیح می‌دهد: ما تصمیم گرفتیم تمام داستان‌ها در فضای کلانتری روایت شود. شاید این محدودیت در نگاه اول دست نویسنده را ببندد، اما برای من به فرصتی برای بروز خلاقیت تبدیل شد.

این تهیه کننده با اشاره به مرسوم بودن ساخت پروژه‌های سیت کام در تمام دنیا به ویژه هالیوود بیان می‌کند: ما سعی کردیم از کلانتری به عنوان تک لوکیشنمان به مدل‌های مختلف، استفاده و در دل قصه‌ها درام ایجاد کنیم؛ یعنی سریال ما این گونه نیست که فقط یک نفر وارد کلانتری شود، شکایت کند و در پایان قسمت هم نتیجه شکایتش را ببیند.

او با اشاه به سه عنصر اصلی سیت کام یعنی شخصیت، لوکیشن و داستان، یادآوری می‌کند: من سعی کردم براساس لوکیشن کلانتری شخصیت‌های چندبعدی و خوبی را طراحی کنم تا قصه جذابی پیش روی مخاطب قرار گیرد، به طوری که به هیچ عنوان احساس نکند چرا بیرون کلانتری و چهل رود را نمی‌بیند.

جهانی در بخش پایانی صحبت‌های خود تأکید می‌کند: هدف اصلی ما از ساخت سریال «کلانتری ۱۱»، این بود که اعتماد میان مردم و نیروی انتظامی تقویت شود؛ چون هرچه این اعتماد بیشتر باشد، امنیت نیز در جامعه افزایش می‌یابد.

کلانتری؛ اولین مرجع مردم در بحران‌ها

هاشم مسعودی که درکنار مجتبی خیاط احسانی تهیه کنندگی سریال «کلانتری ۱۱» را برعهده دارد، نیز درباره چگونگی شکل گیری ایده ساخت این مجموعه می‌گوید: با وجود نقد‌هایی که ممکن است به نیروی انتظامی وارد باشد، در لحظه بحران اولین جایی که مردم به آن مراجعه می‌کنند، کلانتری است؛ به همین دلیل، کلانتری را می‌توان اولین سنگر امنیت دانست، با این حال این نهاد خیلی مظلوم است و هیچ زمان به ارزش و جایگاه آن، توجه نشده است.

این تهیه کننده ادامه می‌دهد: در بسیاری از شهر‌های کوچک، فرمانده کلانتری نقش بسیار گسترده‌ای دارد و حتی عالی‌ترین مقام کشور برای آن منطقه شناخته می‌شود؛ فردی که در مراسم شادی و عزای مردم هم شرکت می‌کند. درواقع، کلانتری مأمنی برای مردم این شهرهاست که برای رفع تمام مسائل و مشکلاتشان به آنجا مراجعه می‌کنند. او که معتقد است به این جایگاه مهم، کمتر پرداخت شده است، یادآوری می‌کند: پس از حوادث سال۱۴۰۱، نیرو‌های انتظامی به نوعی مظلوم واقع شدند و کمتر به نقش واقعی آن‌ها پرداخته شد. همین موضوع ما را در دفتر شمسه فیلم به سمت ساخت سریال کلانتری ۱۱ سوق داد.

همکاری با ۲ کارگردان

«کلانتری ۱۱» قرار بود بعد از عید نوروز پخش شود. اما با توجه به شروع جنگ رمضان و تغییر جدول پخش شبکه‌های سیما، هم زمان با روز‌های آغازین سال نو روی آنتن شبکه ۲ رفت.

مسعودی برای پخش سریال جدیدش در این بازه زمانی می‌گوید: قطعا اگر سریال در زمانی پخش می‌شد که امکان تبلیغات بیشتری برایش در فضای مجازی و بیلبورد‌های شهری فراهم می‌شد و همچنین حال خود مردم نیز بهتر بود، از آن بازدید بیشتری می‌شد.

او با اشاره به ساعت پخش سریال «کلانتری ۱۱» یادآوری می‌کند: سریال ما ساعت ۹:۳۰ شب پخش می‌شود؛ بازه زمانی که بیشتر مخاطبان تلویزیون کف خیابان هستند، با این حال «کلانتری ۱۱» حدود ۳ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر فقط در تلوبیون بازدیدکننده داشته است.

این تهیه کننده درباره چالش‌های تولید سریال جدید خود نیز توضیح می‌دهد: با اینکه سریال «کلانتری ۱۱» در قالب سیت کام تعریف شده بود، ما برای ایجاد تنوع بصری از لوکیشن‌های مختلف نیز استفاده کردیم که هزینه بر بود. همچنین حضور بیش از ۲۰۰ بازیگر و عوامل از نقاط مختلف کشور که بخش زیادی از آن‌ها اهل کرمان بودند، مدیریت پروژه را دشوارتر می‌کرد.

مسعودی به تغییر کارگردان در میانه مسیر نیز اشاره و آن را یکی از چالش‌های جدی پروژه معرفی می‌کند: ما کار را با محمد اسفندیاری شروع کردیم، اما او بعد از ۱۲ قسمت برای ساخت فیلم سینمایی «کوچ» که سال گذشته در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد، از گروه جدا شد. در ادامه ما با امین شجاعی که خودش اهل کرمان است و شناخت خوبی از بازیگران این خطه دارد، کارمان را پیش بردیم.

در ادامه حتما بخوانید کارگردان سریال «سرو، سپید، سرخ»: در دل بحران هم می‌توان امید ساخت

نقش فیلم نامه در موفقیت اثر

یکی از ویژگی‌های قابل توجه سریال، انتخاب اقلیم کرمان برای روایت داستان است. مسعودی در این باره توضیح می‌دهد: پس از بررسی گزینه‌های مختلف، کرمان را به دلیل ظرفیت‌های فرهنگی، لهجه خاص و توانمندی بازیگران محلی انتخاب کردیم. این انتخاب به هویت بخشی اثر کمک زیادی کرد. این تهیه کننده درباره بازخورد‌های مخاطبان نیز می‌گوید: یکی از مهم‌ترین نکاتی که مخاطبان به آن اشاره می‌کنند، واقعی بودن شخصیت هاست. برای آن ها، وقتی پلیس را به عنوان یک انسان با زندگی شخصی، احساسات و دغدغه‌هایی معمول می‌بینند، جذاب است.

مسعودی در پایان تأکید می‌کند: بیش از دو سال روی فیلم نامه «کلانتری ۱۱» کار شد و همین موضوع تأثیر زیادی بر کیفیت نهایی سریال گذاشت. تجربه‌ای که نشان می‌دهد اگر به متن اهمیت داده شود، حتی در قالب‌های کم هزینه مانند سیت کام نیز می‌توان آثار موفق و تأثیرگذاری تولید کرد.