دیوارنگاره، رسانه قوی شهر است | گفت‌و‌گو با احمد منصوب درباره ضرورت حمایت مسئولان در ثبت دیوارنگاره‌های شهر

شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ احمد منصوب، هنرمند مشهدی سال هاست که بوم نقاشی اش را از فضای محدود کارگاه بیرون آورده و دیوار‌های شهر را به محلی برای روایت حماسه، ایثار و خاطره تبدیل کرده است. او طی این سال‌ها با خلق پرتره‌های بزرگ از شهدای دفاع مقدس، تلاش کرده است تصویر قهرمانانی را که بخشی از هویت معاصر ایران هستند، در حافظه بصری شهر ماندگار کند. اکنون با انتشار کتاب «نقاش مردم»، بخشی از این مسیر هنری ثبت شده است؛ به همین بهانه با احمد منصوب گفت وگویی داشته‌ایم که ماحصل آن پیش روی شماست.

شکل گیری کتاب با محوریت شهدای بی سیم چی

احمد منصوب درباره روند انتشار کتاب «نقاش مردم» می‌گوید: آقای حسین زاده، مدیرکل وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی، زمانی که دیوارنگاره «از حماسه دیروز تا حماسه امروز» با محوریت تصاویر شهدای بی سیم چی را دیدند، احساس کردند این یک اتفاق مهم درباره شهداست و باید ثبت و ماندگار شود. از همین رو پیگیری‌هایی برای چاپ کتاب انجام دادند.

او ادامه می‌دهد: دلیل دیگر انتشار کتاب هم این بود که کنگره شهدای مخابرات علاقه داشت، تصویر دیوارنگاره «از حماسه دیروز تا حماسه امروز» در خانه ۴۰ خانواده شهید بی سیم چی باشد.

این هنرمند با اشاره به نقش حیاتی بی سیم چی‌ها در دوران دفاع مقدس یادآور می‌شود: اسامی و زندگی نامه این ۴۰ شهید توسط کنگره شهدای مخابرات در اختیار ما قرار گرفت و نقاشی‌ها نیز براساس همین اطلاعات خلق شد.

منصوب درباره همراهی تصاویر با اشعار حماسی نیز بیان می‌کند: نقاشی دیواری «از حماسه دیروز تا حماسه امروز» به نوعی یک حماسه خوانی است؛ مثل یک پرده عریض و طویل نقالی. شعر‌هایی که در این دیوارنگاره آمده با ضرباهنگ حماسی سروده شده و مبنای آن نیز زندگی، تفکر، عملیات‌ها و حتی محل دفن شهدا بوده است.

او تأکید می‌کند: اطلاعاتی که در این شعر‌ها آمده است، به مخاطب کمک می‌کند تا شناخت بهتری از شهدا پیدا کند و ارتباط عمیق تری با اثر داشته باشد.

ثبت هنر شهری برای آیندگان

این هنرمند نقاش، ثبت آثار هنر شهری را یک ضرورت فرهنگی می‌داند و می‌گوید: نقاشی دیواری عمر مشخصی دارد و ممکن است بعد از چند سال از بین برود. به همین دلیل خیلی بهتر است که این آثار در یک کتاب ثبت شوند تا هم به عنوان میراثی ماندگار برای آیندگان باقی بمانند و هم منبعی برای دانش آموزان و دانشجویان رشته‌های هنر باشند.

به گفته منصوب تا به امروز بسیاری از هنرمندان فعال در حوزه دیوارنگاری، گرافیک و به طور کلی هنر‌های تجسمی آثار ارزشمندی خلق کرده‌اند، اما به دلیل نبود امکانات و حمایت، آثارشان ثبت نشده است.

او یادآور می‌شود: اگر مسئولان فرهنگی پیگیر ثبت این آثار نباشند، بخش مهمی از هنر شهری ما از بین می‌رود. متأسفانه خود هنرمندان هم معمولا نمی‌توانند برای این کار اقدام کنند، چون نه توان مالی اش را دارند و نه امکاناتش را.

سختی‌های نقاشی دیواری

منصوب در بخش دیگری از صحبت هایش درباره علاقه خود به نقاشی دیواری می‌گوید: اولین دلیل، علاقه شخصی من به اجرای آثار بزرگ شهری است. با وجود سختی‌های زیاد، خلق آثار در ابعاد بزرگ برایم لذت بخش است.

این هنرمند ادامه می‌دهد: دلیل دیگرم برای فعالیت در این عرصه تبلیغ و معرفی شهداست. شهدا تاریخ مصرف ندارند. آن‌ها قهرمانان و الگو‌های جامعه ما هستند و باید با ابزار هنر به نسل امروز معرفی شوند. درواقع نقاشی دیواری می‌تواند یاد شهدا را زنده نگه دارد و به کسانی که تشنه خوبی‌ها و معرفت هستند خط دهی کند.

این هنرمند مشهدی، اما مهم‌ترین دلیلش را برای فعالیت در عرصه دیوارنگاری، رسانه بودن این رشته معرفی می‌کند و در این باره می‌گوید: دیوارنگاره یک رسانه قوی شهری است که هر روز در برابر چشم مخاطبان قرار دارد. در این بین هرچقدر اصول یک نقاشی دیواری خوب هم در آن رعایت شود، پیام آن اثرگذارتر و ماندگارتر خواهد بود. از همین رو ترجیح می‌دهم به جای فعالیت در گوشه کارگاه در خیابان‌ها مشغول خلق اثر باشم و با افتخار پرتره شهدای کشورمان را کار کنم.

منصوب با اشاره به تفاوت‌های زیاد نقاشی دیواری با نقاشی روی بوم بیان می‌کند: فعالیت در عرصه نقاشی دیواری خطر جانی دارد و یک لحظه غفلت ممکن است به آسیب جدی منجر شود. از طرف دیگر، ابعاد بزرگ کار مدیریت و تسلط زیادی می‌خواهد.

او ادامه می‌دهد: وقتی هنرمند در کارگاه روی بوم کار می‌کند، به همه جزئیات مسلط است، اما در نقاشی دیواری، وقتی اثر در چندین متر ارتفاع و ابعاد بزرگ اجرا می‌شود، جمع وجور کردن ترکیب بندی و جزئیات انرژی و تمرکز زیادی می‌طلبد.

خلق پرتره شهدا با رجوع به خانواده‌ها

منصوب می‌گوید برای طراحی چهره شهدا تنها به یک عکس بسنده نمی‌کند: «من حتما به زندگی نامه شهید، روایت خانواده و هم رزمان و حتی وصیت نامه‌ها مراجعه می‌کنم. چون باور دارم هنرمند باید نسبت به سوژه درک و شناخت داشته باشد تا بتواند اثر عمیق تری خلق کند.»

به گفته او هرچه شناخت هنرمند از شهید بیشتر باشد، اثرگذاری کار نیز بیشتر خواهد شد.

این نقاش مشهدی ادامه می‌دهد: وقتی هنرمند به شناخت درستی برسد، می‌تواند از نماد‌ها و المان‌هایی استفاده کند که به انتقال بهتر مفهوم کمک می‌کند.

در ادامه حتما بخوانید اتمام دیوارنگاره شهید دکتر علی لاریجانی در مشهد | نماد ایثار و پایبندی به آرمان‌ها در پایتخت معنوی ایران

ضرورت پرداختن به شهدای جنگ تحمیلی سوم

منصوب در بخش پایانی صحبت هایش با اشاره به اثری که برای رهبر شهید انقلاب اسلامی خلق کرده است بیان می‌کند: من در روز‌های اولیه بعد از شهادت رهبر، کاری بزرگ در صحن پیامبراعظم (ص) حرم امام رضا (ع) انجام دادم و تقدیم به آستان مقدس رضوی کردم. بعد از آن هم یکی دو اثر دیگر درقالب نقاشی دیواری برای رهبر شهیدمان و به درخواست مردم در سطح شهر انجام دادم.

این هنرمند می‌افزاید: تا به امروز برای شهدای جنگ اخیر و حتی شهدای کودک میناب از سوی نهاد‌های دولتی به من سفارشی داده نشده است، در حالی که این شهدا حامل پیام مقاومت هستند و پرداختن به آن‌ها ضرورت دارد.

او تأکید می‌کند: تصاویر این شهدا اگر بر دیوار‌های شهر نقش ببندد، می‌تواند تأثیر فرهنگی و اجتماعی مهمی داشته باشد. مسئولان ما هم حتما از اهمیت این موضوع آگاه هستند و احتمالا دستشان خالی است که پیگیر این موضوع نیستند.