تمرکز پزشکان متخصص در مشهد؛ کمبود در شهرستان‌های خراسان رضوی

به گزارش شهرآرانیوز؛ تأمین و استقرار نیروی پزشکی و متخصص مناسب با نیاز‌های هر منطقه، یکی از مهم‌ترین الزامات حفظ کیفیت خدمات درمانی و دسترسی عادلانه مردم به خدمات پزشکی است؛ موضوعی که در خراسان رضوی نیز با توجه به گستردگی جغرافیایی استان و تفاوت نیاز‌های درمانی شهر مشهد و شهرستان‌ها، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگرچه در بسیاری از رشته‌های تخصصی، وضعیت مشهد از نظر تأمین پزشک مناسب ارزیابی می‌شود، اما در برخی رشته‌ها و مناطق، همچنان نیاز به نیروی متخصص وجود دارد.

بررسی وضعیت موجود نشان می‌دهد که دانشگاه علوم پزشکی مشهد در کنار استفاده از ظرفیت پزشکان شاغل، تلاش کرده است با بهره‌گیری از پزشکان متعهد خدمت، ظرفیت بخش خصوصی و برنامه‌های آموزشی، توزیع پزشکان را متناسب با جمعیت، میزان مراجعه، امکانات و نیاز هر منطقه مدیریت کند؛ رویکردی که هدف اصلی‌اش کاهش فاصله میان نیاز درمانی مناطق مختلف و دسترسی عادلانه‌تر مردم به خدمات پزشکی است.

در همین رابطه معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌و‌گو با شهرآرا اظهار کرد: درحال‌حاضر تعداد پزشکان فعال در شهر‌های تابعه دانشگاه علوم پزشکی مشهد به تفکیک پزشک متخصص و فوق‌تخصص، ۹۱۵پزشک متخصص درمانی غیرهیئت علمی و ۱۸۸پزشک فلوشیپ و فوق‌تخصص درمانی غیرهیئت علمی فعالیت دارند.

مقایسه این ظرفیت با استاندارد موردنیاز نشان می‌دهد که درحال‌حاضر در بیشتر رشته‌های تخصصی در شهر مشهد کمبود پزشک وجود ندارد، اما در برخی شهرستان‌های تابعه دانشگاه رشته‌هایی مانند بیهوشی و جراحی با کمبود محدود مواجه‌اند. بررسی این ارقام نشان می‌دهد که وضعیت نیروی متخصص در مرکز استان با شهرستان‌ها یکسان نیست.

کمبود پزشک متخصص در شهرستان‌ها بیشتر از مشهد

منصور شکیبا تصریح کرد: درحال‌حاضر ۷۸۵پزشک متخصص و فوق‌تخصص غیرهیئت علمی در مشهد حضور دارند و ۳۲۳پزشک متخصص نیز در شهرستان‌های تابعه دانشگاه فعالیت می‌کنند. در عین حال، ۲۰درصد از پست‌های پزشکان متخصص در شهرستان‌ها خالی است، در حالی که این میزان در مشهد حدود ۵درصد اعلام شده است؛ بنابراین مسئله کمبود پزشک در استان را نمی‌توان صرفا با یک عدد کلی توضیح داد، زیرا میزان نیاز و ظرفیت موجود بر اساس محل فعالیت، رشته تخصصی و شرایط هر شهرستان متفاوت است.

پزشکان آزاد، پشتیبان شبکه درمان مشهد

وی با اشاره به وضعیت پزشکان عمومی گفت: درحال‌حاضر بیمارستان‌های دولتی مشهد با کمبود پزشک عمومی مواجه نیستند، اما در شبکه‌های تابعه دانشگاه حدود ۱۵درصد کمبود پزشک عمومی وجود دارد. بااین‌حال، این کمبود تا حدود زیادی از طریق انعقاد قرارداد و تفاهم‌نامه با پزشکان عمومی آزاد برطرف می‌شود. این رویکرد نشان می‌دهد که دانشگاه علوم پزشکی مشهد برای جبران بخشی از کمبود نیروی انسانی، فقط به ظرفیت پزشکان استخدام‌شده دولتی متکی نیست و از ظرفیت پزشکانی که در استخدام دولت نیستند یا تعهدات خود را به پایان رسانده‌اند نیز استفاده می‌کند.

توزیع پزشکان متناسب با نیاز مناطق

وی تشریح کرد: نحوه توزیع پزشکان متخصص میان شهرستان‌ها نیز تابع ضوابط مشخصی است، در توزیع پزشکان متخصص، ضوابط تنظیم‌شده، فاصله از مرکز استان و ضریب محرومیت شهرستان مورد توجه قرار می‌گیرد. بر همین اساس، شهرستان‌هایی که جمعیت بیشتری دارند، قاعدتا از برخورداری بیشتری نسبت به شهرستان‌های کم‌جمعیت برخوردار می‌شوند.

این شیوه توزیع از یک‌سو به‌دنبال پاسخگویی به حجم بیشتر مراجعات در مناطق پرجمعیت است و از سوی دیگر، مسئله عدالت در دسترسی به خدمات تخصصی را در شهرستان‌های مختلف مورد توجه قرار می‌دهد. سیاست اعلام‌شده دانشگاه نیز بهره‌مندی همه شهرستان‌ها از نیروی متخصص است، به این معنا که توزیع پزشک بر اساس جمعیت، نیاز منطقه، امکانات و تجهیزات موردنیاز پزشک در هر منطقه انجام می‌شود.

پوشش درمانی شهرستان‌ها با استفاده حداکثری از ظرفیت پزشکان

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی مشهد بیان کرد: یکی دیگر از اقداماتی که در همین چارچوب انجام شده است، استفاده از پزشکان متخصص متعهد خدمت در چند مرکز است. برای اینکه مردم در مراکز مختلف دسترسی بیشتری به خدمات تخصصی داشته باشند، برخی پزشکان متخصص متعهد خدمت در چند مرکز تعیین محل خدمت شده‌اند.

این اقدام با هدف رعایت توزیع و عدالت در مراکز مختلف انجام می‌شود تا ظرفیت موجود پزشکان، حداکثر استفاده را برای پوشش نیاز‌های درمانی داشته باشد. این سیاست حتی مراکز فاقد بیمارستان را نیز دربرمی‌گیرد. در مراکز فاقد بیمارستان پزشکان در قالب پزشک خانواده در درمانگاه شهرستان معرفی شده‌اند. در نتیجه، سیاست دانشگاه صرفا استقرار پزشک در بیمارستان‌های اصلی نیست، بلکه تلاش شده است پوشش خدمات پزشکی در مراکز مختلف و متناسب با نیاز منطقه انجام شود.

افزایش پزشکان، پایان کمبود در همه مناطق نیست

وی بیان کرد: تعداد پزشکان نسبت به سال قبل حدود ۱۰درصد افزایش یافته است. با این حال، افزایش تعداد پزشکان به‌معنای رفع یکسان کمبود در تمام مناطق نیست، چرا که بخشی از مسئله به توزیع پزشکان میان شهر مشهد و شهرستان‌ها و بخشی دیگر به نوع رشته تخصصی مربوط می‌شود.

به‌عنوان نمونه، در سال گذشته چهار پزشک متخصص بازنشسته و در مقابل سیزده پزشک متخصص استخدام شده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد روند ورود و خروج نیروی متخصص از مجموعه درمانی همچنان ادامه دارد و برای ارزیابی دقیق‌تر وضعیت کمبود پزشک، صرفا مقایسه تعداد استخدام‌شده‌ها و بازنشستگان کافی نیست. میزان نیاز درمانی هر منطقه نیز باید در کنار این ارقام مورد توجه قرار گیرد.

کمبود پزشک، چالشی که با جابه‌جایی حل نمی‌شود

شکیبا تأکید کرد: میزان کمبود پزشک را اگر بر اساس تعداد جمعیت، تخت‌های بیمارستانی و میزان مراجعه محاسبه کنیم، بر حسب شهرستان و رشته تخصصی متفاوت خواهد بود. با این حال، درمجموع کمبود پزشک در شهرستان‌ها بیشتر از مشهد است و در رشته‌های پایه حدود ۲۰درصد اعلام شده است.

همین تفاوت اهمیت سیاست‌گذاری در زمینه توزیع نیروی انسانی را ب

یش از پیش نشان می‌دهد، زیرا ممکن است یک رشته در مرکز استان از ظرفیت کافی برخوردار باشد، اما همان رشته در یکی از شهرستان‌ها با کمبود مواجه باشد. از سوی دیگر، رفع پایدار کمبود پزشک تنها از مسیر جابه‌جایی یا استفاده موقت از ظرفیت پزشکان موجود امکان‌پذیر نیست و به افزایش ظرفیت آموزش پزشکی نیز وابسته است و سیاست‌های جذب پزشکان در حوزه معاونت آموزشی دانشگاه قرار دارد.

وی در ادامه گفت: دوره آموزشی هر رشته تخصصی نیز به طور متوسط چهار سال است. بنابراین، افزایش ظرفیت پذیرش و تربیت پزشکان متخصص، فرایندی زمان‌بر است و آثار آن بلافاصله در شبکه درمان نمایان نمی‌شود. در همین زمینه، افزایش ظرفیت در رشته‌های پزشکی عمومی و تخصصی در چارچوب برنامه توسعه هفتم، به‌عنوان یکی از مسیر‌های رسیدن به وضعیت مطلوب مطرح شده است که با افزایش ظرفیت در رشته‌های پزشکی عمومی و تخصصی، در پایان برنامه توسعه هفتم نتایج مورد انتظار حاصل شود.

چشم‌انداز پنج‌ساله نیز در همین چارچوب ترسیم شده است. در صورت جذب دستیاران تخصصی و ایجاد شرایط لازم برای ادامه تحصیل پزشکان عمومی، طی پنج سال آینده میزان کمبود پزشک به شکل در جالب توجهی کمتر از وضعیت فعلی خواهد بود.

فاصله میان نیاز و نیروی پزشکی

وی در پایان گفت: تفاهم‌نامه‌ها، تعیین محل خدمت برخی پزشکان متخصص در چند مرکز و توجه به جمعیت، نیاز منطقه، امکانات و ضریب محرومیت در توزیع نیرو، مجموعه اقداماتی است که برای مدیریت این وضعیت در حال اجراست. با این حال، کاهش پایدار فاصله میان نیاز و ظرفیت پزشکان، به‌ویژه در شهرستان‌ها، به افزایش ظرفیت آموزش و ورود تدریجی پزشکان جدید به چرخه درمان وابسته خواهد بود، فرایندی که با توجه به میانگین چهار ساله دوره تخصص، نیازمند برنامه‌ریزی و زمان است.