منطقه ویژه سرخس به «منطقه آزاد» تبدیل می‌شود

مسعود سلطانی| داستان مناطق ویژه اقتصادی و مناطق آزاد تجاری داستان مفصلی در سپهر سیاسی و اقتصادی ایران دارد. از طرفی کارشناسان اقتصادی بی‌شماری وجود دارند که معتقدند این مناطق به هدف اصلی خود یعنی تسهیل صادرات دست پیدا نکرده‌اند و به معبری برای واردات بی‌رویه تبدیل شده‌اند. از سوی دیگر، بیشتر نمایندگان مجلس و رجال سیاسی در تلاش‌اند تا با ایجاد مناطق آزاد تجاری یا ویژه اقتصادی، از ظرفیت‌های قانونی این مناطق برای توسعه اقتصادی منطقه خود بهره‌ ببرند.
ماجرای منطقه ویژه اقتصادی سرخس و تبدیل آن به منطقه آزاد مفصل است. منطقه ویژه اقتصادی سرخس سال 1375 با سرمایه‌گذاری آستان قدس رضوی راه‌اندازی شد. رویکرد اصلی در ایجاد این منطقه جذب سرمایه‌گذاران خارجی و صادرات به کشورهای آسیای میانه بود اما ‌توفیق نیافتن این منطقه و ‌استفاده نکردن از ظرفیت کامل آن در تمام این سال‌ها باعث شد ‌ایده تبدیل آن به منطقه آزاد تجاری مطرح شود .اکنون بیش از 20سال است ‌این طرح سر زبان‌ها افتاده و بالاخره پس از گذشت سال‌ها رفت و آمد این طرح در نهادهای بالادستی، روز گذشته نماینده مردم سرخس از تصویب طرح تبدیل «منطقه ویژه اقتصادی سرخس» به «منطقه آزاد تجاری» در هیئت دولت خبر داد. سید احسان قاضی‌زاده در جمع خبرنگاران به ایرنا گفت: ‌لایحه تبدیل منطقه آزاد سرخس‌ هفته آینده به مجلس می‌آید و مقدمات آن برای بررسی و رسیدگی در مجلس‌، کمیسیون اقتصادی و صحن علنی مجلس فراهم می‌شود .نماینده مردم سرخس یادآوری کرد:‌‌ تبدیل منطقه ویژه اقتصادی سرخس به منطقه آزاد خواسته و آرزوی دیرینه مردم سرخس بوده است که لایحه آن از دهه 70 از سوی دولت‌ها با توجه به بار مالی به مجلس ارائه نشده بود.
برای اولین بار در اقتصاد ایران معرفی مناطق ویژه اقتصادی در برنامه پنج‌ساله اول توسعه کشور مصوب ۱۳۶۸ رقم خورد. در تبصره ۲۰ این قانون آمده است که به منظور پشتیبانی از تولید، گمرک و سازمان بنادر و کشتی‌رانی موظف‌اند حداکثر ظرف 6 ماه از تاریخ تصویب این قانون، مناطق ویژه حراست‌شده‌ای را در مبادی ورودی ‌یا گمرکات داخلی برای نگهداری مواد اولیه و قطعات و تجهیزات و مواد تولیدی که به صورت امانی و بدون انتقال ارز وارد کشور می‌شود تأسیس کنند.
‌این واردات نیز برخوردار از معافیت‌های مالیاتی متناسب با ارزش افزوده‌ای است که در محصول ایجاد شده است. در حقیقت، منطقه ویژه اقتصادی محدوده جغرافیایی مشخصی در مبادی ورودی مرزی یا داخل کشور را شامل می‌شود که به منظور جذب سرمایه‌گذاری‌های‌ خارجی و داخلی و نیز ایجاد عرصه فعالیت‌های تجاری و تولیدی در راستای توسعه صادرات و ارائه خدمات، برای حضور فعال در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاد شده و قوانین تجاری حاکم بر این مناطق در مقایسه با سایر نقاط کشور از محدویت کمتری برخوردار است.
صدور مجوز ساخت و ساز به صورت رایگان، تبعیت از قانون کار مناطق آزاد تجاری و صنعتی، ورود تجهیزات و ماشین‌آلات و ابزار خط تولید بدون پرداخت عوارض گمرکی، معافیت گمرکی تا سقف ارزش‌افزوده، و پرداخت عوارض گمرکی مازاد بر ارزش افزوده از مزایای مناطق ویژه اقتصادی است. منطقه آزاد تجاری، محدوده حراست‌‌شده بندری ‌یا غیربندری صرفا مرزی است که از شمول برخی از مقررات جاری کشور متبوع خارج است و با بهره‌گیری از مزایایی نظیر معافیت‌های مالیاتی، بخشودگی سود و عوارض گمرکی، نبودِ تشریفات زائد ارزی، اداری و مقررات دست‌و‌پاگیر و همچنین تسهیل و تسریع در فرایندهای صادرات و واردات با جذب سرمایه‌گذاری خارجی و انتقال فناوری به توسعه کشور کمک می‌کند. اعطای روادید در مناطق آزاد به علت ویژگی جغرافیایی خاص مرزی بودن، در ورودی مرزها صورت می‌گیرد در حالی که صدور روادید برای مناطق ویژه تابع مقررات کشور است.