کرامت انسانی باید به معیار تنظیم روابط اجتماعی تبدیل شود

به گزارش شهرآرانیوز، کرامت انسانی از آن مفاهیمی است که بار‌ها در سخنرانی‌ها، متون دینی و مباحث اخلاقی درباره آن سخن گفته می‌شود اما شاید مهم‌ترین پرسش این باشد که کرامت دقیقا از کجا آغاز می‌شود و در زندگی روزمره ما چه شکلی پیدا می‌کند؟ آیا کرامت فقط زمانی معنا دارد که درباره حقوق بشر و مسائل بزرگ اجتماعی سخن می‌گوییم یا نحوه برخورد ما با یک کودک، سالمند، کارمند، همسایه و حتی فردی که با او اختلاف نظر داریم نیز می‌تواند نشانه میزان پایبندی ما به این اصل باشد؟ در واقع آزمون واقعی کرامت شاید نه در شعار‌های بزرگ بلکه در همان لحظه‌هایی اتفاق بیفتد که می‌توانیم دیگری را تحقیر کنیم اما تصمیم می‌گیریم حرمتش را حفظ کنیم می‌توانیم آبروی او را در فضای مجازی ببریم اما از بازنشر یک خبر یا تصویر صرف‌نظر می‌کنیم و می‌توانیم با مخالف خود وارد نزاع شویم اما راه گفت‌و‌گو را باز می‌گذاریم.

در نگاه دینی انسان پیش از آنکه دارای هر عنوان، جایگاه، عقیده یا موقعیت اجتماعی باشد، از شأن و حرمت انسانی برخوردار است. از همین رو، کرامت را نمی‌توان به یک مفهوم انتزاعی یا موضوعی برای مناسبت‌های رسمی محدود کرد بلکه این اصل باید در زبان، رفتار، قضاوت، روابط خانوادگی، مناسبات اجتماعی و حتی مواجهه ما با خطا و اختلاف‌نظر دیگران خود را نشان دهد. امروزه شبکه‌های اجتماعی مرز میان گفت‌وگوی خصوصی و انتشار عمومی را از میان برداشته و یک جمله یا تصویر می‌تواند در چند دقیقه حیثیت فردی را تحت تأثیر قرار دهد، بازخوانی مصادیق روزمره کرامت انسانی اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.

حجت‌الاسلام مرتضی میرحسینی در گفتگو با شهرآرانیوز، با تأکید بر اینکه کرامت انسان در معارف اسلامی صرفا یک مفهوم نظری و مربوط به مباحث اخلاقی یا فلسفی نیست گفت: کرامت باید در رفتار‌های روزمره انسان دیده شود و نحوه سخن گفتن، قضاوت کردن، رعایت حقوق دیگران و حتی شیوه برخورد با افراد خطاکار، از مهم‌ترین عرصه‌های ظهور این اصل دینی است.

وی اظهار کرد: وقتی از کرامت انسان سخن می‌گوییم، باید توجه داشته باشیم که در نگاه اسلامی، انسان به صرف انسان بودن دارای شأن و حرمت است. بنابراین کرامت نمی‌تواند تنها در سخنرانی‌ها و مناسبت‌های رسمی مورد توجه قرار گیرد بلکه باید به یک معیار برای تنظیم روابط اجتماعی تبدیل شود.

آبروی انسان؛ یکی از مصادیق مهم کرامت

این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اهمیت حفظ آبروی افراد افزود: یکی از روشن‌ترین مصادیق کرامت انسانی حفظ آبروی دیگران است. انسان حق ندارد صرفا به دلیل اشتباه، اختلاف نظر یا حتی خطای فرد دیگری، شخصیت و حیثیت او را در معرض آسیب قرار دهد.

میرحسینی ادامه داد: این مسئله در شرایط امروز و با گسترش شبکه‌های اجتماعی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بازنشر یک تصویر، خبر، شایعه یا سخن تحقیرآمیز درباره یک فرد می‌تواند در مدت کوتاهی حیثیت او را در برابر هزاران نفر خدشه‌دار کند. بنابراین، رعایت کرامت انسانی در فضای مجازی نیز همانند فضای حقیقی یک وظیفه اخلاقی و دینی است.

وی تصریح کرد: گاهی انسان تصور می‌کند چون سخنی را در جمعی کوچک یا در فضای مجازی بیان کرده مسئولیتی در قبال پیامد آن ندارد در حالی که اگر سخن او موجب هتک حرمت، تحقیر یا آسیب به آبروی دیگری شود، نمی‌توان آن را از دایره اخلاق خارج دانست.

کرامت حتی در مواجهه با فرد خطاکار

این استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه کرامت انسانی به معنای نادیده گرفتن خطا‌های افراد نیست، گفت: جامعه برای حفظ نظم و عدالت نیازمند قانون، مسئولیت‌پذیری و برخورد با تخلف است؛ اما حتی هنگام مواجهه با خطا نیز نباید شخصیت انسان را از بین برد.

میرحسینی افزود: میان نقد رفتار و تحقیر شخصیت تفاوت جدی وجود دارد. می‌توان با یک رفتار نادرست مخالفت کرد اما این مخالفت نباید به توهین، تمسخر یا نفی تمام شخصیت فرد منجر شود. این تفکیک یکی از نیاز‌های جدی جامعه امروز است.

رعایت حقوق مخالف؛ آزمون واقعی کرامت

وی با بیان اینکه کرامت انسانی بیش از هر چیز در مواجهه با کسانی که با ما هم‌نظر نیستند سنجیده می‌شود، اظهار کرد: احترام به فرد هم‌فکر، کار دشواری نیست؛ مسئله اصلی این است که انسان بتواند در عین اختلاف فکری، سیاسی، اجتماعی یا فرهنگی، حرمت طرف مقابل را حفظ کند.

در ادامه حتما بخوانید زمان اتحاد جهان اسلام برای حمایت از فلسطین فرا رسیده است

میرحسینی ادامه داد: اگر کسی تنها زمانی به کرامت دیگران احترام بگذارد که با او موافق باشند، هنوز به معنای عمیق کرامت انسانی نرسیده است. گفت‌و‌گو، شنیدن سخن مخالف، پرهیز از برچسب‌زنی و اجازه دادن به دیگری برای بیان دیدگاه خود، از مصادیق مهم کرامت در زندگی اجتماعی است.

وی خاطرنشان کرد: در خانواده نیز کرامت باید جدی گرفته شود. احترام به همسر، فرزند، سالمند و حتی کودک، شنیدن سخن آنان و پرهیز از تحقیر، مقایسه و شکستن شخصیت افراد، بخشی از اخلاق دینی است.

این استاد حوزه علمیه قم در پایان گفت: اگر بخواهیم کرامت انسانی را از یک مفهوم انتزاعی به یک واقعیت اجتماعی تبدیل کنیم باید از رفتار‌های کوچک روزمره آغاز کنیم از اینکه چگونه با یک کارمند، فروشنده، راننده، همسایه، کودک، سالمند یا فردی که با ما اختلاف نظر دارد صحبت می‌کنیم. دین زمانی در زندگی انسان حضور واقعی پیدا می‌کند که مفاهیمی مانند کرامت، عدالت و اخلاق در همین رفتار‌های ساده و روزمره دیده شوند.